Сяргей Грахоўскі - Споведзь

А мы маўчалі… Не маўчалі, не —
Спявалі гімны ў будзень i у святы
I гінулі ў калымскай старане,
Не ведаючы ўсе злачынствы ката.

Цвярозым розумам ніяк не зразумець,
Навошта і ў каго была патрэба
Мільёны лепшых выпраўляць на смерць,
Што аж стагналі i Зямля i Неба.

Свяціліся палацы на касцях,
На вечнай мерзлаце раслі кварталы,
Нявольнікі вялі на Поўнач шлях,
А ix сляды завея замятала.

Знікалі за адваламі яны,
Хоць i не быў ніводзін вінаваты,
Затое атрымалі ардэны
«За поспехі» бязлітасныя каты.

Што ж адбывалася? — Ніяк не зразумець.
Радзіма — гонар наш i гора наша.
А як нам жыць? Пра што нам пець?
Сумленная Гісторыя адкажа.

Мы як умелі, так хлусілі
Пра новы ўзлёт увышыню
I па рэдакцыях насілі
Сваю дзяжурную хлусню.

Нягоднікам складалі гімны,
Зладзеяў славілі ў свой час,
А шлях ужо крывава-дымны
Быў наканованы для нас.

Сурова дом глядзеў пахмуры,
I енкі чуліся часцей,
A ўверсе маці на скульптуры
Пяшчотна гладзіла дзяцей.

I нас сяржанты абдымалі,
Заткнуўшы кляпамі раты,
Наводліў білі i ламалі
Суставы, рэбры i хрыбты.

I кідалі ізноў за краты,
Саджалі голых на калкі,
А ноччу везлі ў Курапаты
Трэніраваныя стралкі.

Тупыя каты толькі ноччу
Жыццё укарачалі нам…
А як цяпер глядзяць у вочы
Яны i дочкам, i сынам?

З нас мала хто прыйшоў дадому
З бясконцай лютае зімы,
I не адзін паэт вядомы
Замоўк на трасах Калымы.

Ад крыўды я дасюль нямею,
Што не гудуць па ix званы
I што сказаць пра ўсё не ўмею
Так, як сказаць маглі яны.

Данос дарэмна нехта строчыць,
Каб зноў заткнулі кляпам рот.
Не-е! Праўда нам адкрыла вочы
I выпрастала ў поўны рост.

Звароту больш ужо не будзе
У той, даўно пракляты год,
Калі людзьмі пастануць людзі,
Народам стане наш народ,

Калі замучаных мільёнаў,
Што толькі вызваліла смерць,
На чорным мармуры імёны
I ў сэрцах будуць палымнець.

Васіль Сымоныч Карпік,
Ну, як жывецца вам?
Ці атрымалі карпа
I балычка з тых крам,
Што ў тупіках схаваны,
Без шыльдаў i вітрын
Для важных i абраных
Чыноў i велічынь?
Вас кормяць за заслугі,
За тое, што з турмы
Загналі нават друга
У шахты Калымы.
Наркома i салдата,
Мужчын, дзяцей i баб,
Hi ў чым не вінаватых,
Пагналі на этап.
Яны з апошпяй сілы,
Дзе толькі мох расце,
Дайшлі ўсе да магілы
У вечнай мерзлаце.
Акружаных «увагай»
У той пякельны год
Заместа саркафагаў
Скаваў крыштальны лёд.
А вы ізноў судзілі
Сумленных без віны,—
Начальству дагадзілі,
Каб гінулі яны
У сцюжу на навале,
У змроку нематы,
На Волга-Дон канале,
У шахтах Варкуты.
А вы, нічым не мечаны,
Звычайны едачок,
Скажыце, чалавечынай
Не пахне балычок?
I не хавайце вочы,
Відаць, хто вы такі…
Скажыце, вас уночы
Не будзяць мерцвякі?

Уранні, ўдзень i па начах
На люднай вуліцы i дома
Нязводны страх, някучы страх
У скронях б'ецца метраномам,

Да долу хіліць галаву,
Душу, як смоўж, зацята смокча.
Дзіўлюся, як яшчэ жыву,
I кожны дзень бяду прарочу,

Лаўлю уважлівы пагляд
Знаёмых мне i незнаемых,
Адказваю ўсё неўпапад,
Раблю за промахамі промах.

Начамі абмінае сон,
Дрыжу, калі рыпіць масніца,
Здаецца, ціха ходзіць Ён
I зноў пад раніцу прысніцца.

Машына недзе загудзе,
Магчыма, «хуткай дапамогі»,
Дрыжу, хоць i ніхто не йдзе,
Апроч нязводнае трывогі.

Хоць зроду не было віны,
Малю, каб i мяне забралі,
Паставілі хоць да сцяны,
Абы вар'яцтвам не каралі.

Дрыжалі ўсе да аднаго,
Пакуль вялікім Ён здаваўся,
Бо ўсе баяліся Яго,
А Ён адзін усіх баяўся.

Я добра памятаю нэп.
Відаць, у ім была патрэба,
Бо кожны еў уласны хлеб
I сёе-тое меў да хлеба.

Трызніў зямлёю з веку ў век
Змарнелы, стузаны галечай,
Абрабаваны чалавек,
Што марна гнуў худыя плечы.

I вось, з вінтоўкаю ў руках
Ён біўся за «Зямлю сялянам».
Нарэшце пры бальшавіках
Ён сам сабе зрабіўся панам: