З Верай я пазнаёмілася ў Менску, у купалаўскім скве рыку каля фантана. Яна насустрач ішла — і я аслупяне ла: ці не сама сабе іду насустрач?.. Толькі апранутая не так, як звычайна.
Вось і ўся паміж намі розніца… Паміж намі ўсімі… Разгубленыя, мы прайшлі міма саміх сябе, але яна спынілася і паклікала мяне:
— Вера?..
На свеце ёсць толькі той, хто цябе пакліча.
Яна ўжо прайшла за фантан, і мы глядзелі адна на адну скрозь вясёлку, што ззяла ў сонечных пырсках. І відаць было, што вясёлка — падман.
Зіхоткая пустата.
Космас.
Падай мне голас праз Сусвет пусты!
Галоднаму
гукніся з нематы,
Няхай на мне жабрацкая кароста —
Не падавай мне міласціну, проста
Спытайся, хто я, і скажы, хто ты.
Яна сама паклікала мяне, дык што ж… Лёс…
Калі можна напотым адкласці жыццё, дык чаму нельга адкласці на потым смерць?..
Я адчыніла.
— Ты чаму голая? — спытала Вера, пераступіўшы па рог і раскінуўшы рукі для абдымкаў. У адной руцэ яна трымала сумку, у другой — пляшку. Феміністкі кветак не прыносяць.
— У ванну сабралася… Не ведала, што ты ў Менску.
— Толькі што прыехала. Можна распрануся, як ты?.. Яна была феміністкай з лесбійскім ухілам.
— Распранайся.
Голая Вера зусім такая, як я. Я ў люстэрку. Толькі радзімак на левым плячы на адну болей.
За ноч адну і тысячы начэй,
Заплеценых абдымкамі ў абдымак,
Не злашчыць губ, не сцалаваць з плячэй,
Рассыпаных сузор’ем Рыб радзімак.
А неба, дзе плыве сузор’е Рыб
Ушыркі рассыпаецца і ўглыб
Пустотамі міжгалактычных дымак,
Хоць нанава нябёсы прасып,
Сузор’і ўсе — абдымкамі ў абдымак.
— А Наста дзе?.. Я амаль нелегальна, праз Маскву, у мяне віза толькі расейская. Дык каб Наста, калі што, прыкрыла.
Па што гэта яна да нас без візы кінулася?..
— Нікуды не падзелася твая Наста. Прыкрые. Наста вялікая прыкрывальшчыца.
Я пазнаёміла іх, бо Вера захацела ўзяць інтэрв’ю у кагонебудзь з улады…
Людзей цікавяць не людзі, а нелюдзі. Яны сышліся, зблізіліся.
Дзіўныя задумы твае, Госпадзі.
— А што тут такога? — здзівілася Вера, калі я спыта ла, як яна магла зблізіцца з чалавекам, які прыслужвае ўладзе. — Што яна робіць кепскага? Кар’еру?.. Дык усе і паўсюль яе рабілі. Пры манархіі, дыктатуры, дэмакратыі. У нас, у вас. Не трэба пра ўсіх сваіх горш чым пра ўсіх астатніх думаць. Свае — найлепшыя, якімі б яны ні былі. Гэта найпершая ўмова для стварэння чаго заўгодна ча лавечага, пачынаючы з сям’і… Дарэчы, ты мяне з мужам дасюль не пазнаёміла.
— Няма ў мяне мужа.
— Няма дык няма. У мяне таксама няма, хоць і ёсць.
— Як гэта?..
— А то ты не ведаеш, як… Праўда што.
Мы сядзелі ў Менску непадалёку ад купалаўскага тэа тра ў кавярні пад парасонамі, на ходніку вуліцы, па якой Наста якраз праязджала, спынілася каля нас, хоць там знак вісеў, што спыняцца нельга, але гэта некаму нель га, а не ёй; яна апусціла шкло і, не выходзячы з машыны, замовіла каву. Пасля ўсё ж выйшла, села да нас за столік, падняла, адстаўляючы мезенец, кубачак — і пазногці на ўсіх яе пальцах, у тым ліку на адстаўленым мезенцы, былі бездакорна адлакаваныя.
— Пра што шчабечам? Пра дыктатуру?
Шведская журналістка глядзела на служку беларускай дыктатуры, як зачараваная.
Каханне пераступае цераз усё. Таму я цераз яго пераступіла.
— Пра мужыкоў. Вера кажа, што ў яе мужыка няма.
— У яе ёсць, — не згадзілася Наста. — Гэта ў мяне няма, яна адбіла.
— Магу вярнуць.
— Ды што ўжо цяпер… Карыстайся.
Мы гатовыя былі плёхнуць адна ў адну кавай, у мяне ўжо рука пацягнулася… Вера гэта адчула, узяла маю руку ў сваю, прыціснула да стала.
— Я пераказвала ёй тое, што ўчора ад цябе пачула. Што трэба верыць у сваіх. Калі нават свае апошнія, трэба на ўвесь свет крычаць, што найпершыя.
Наста паставіла кубачак.
— Мы найпершыя і ёсць. Мы перанеслі вайну, вытрымалі Чарнобыль… І цяпер ратуем чалавецтва.
Я ўспомніла жарабя, якое зратавала ад пажару. Каб потым знішчыць.
— Ад чаго мы яго ратуем?.. Ад дыктатуры? Сніду?
— Ад пагібелі, якая зусім не ў дыктатуры. І не ў снідзе, не ў тэрарызме, а ў грамадстве спажывання, якім і ёсць сёння ўвесь Захад. Грамадству спажывання цалкам адпавядае філасофія хрысціянства, таму трэба мяняць і грамадства, і веру.
Вера не ўцяміла:
— Якую веру?
— Хрысціянскую, на якой грамадства спажывання і ўзгадавалася. Свой духоўны пік чалавецтва прайшло напярэдадні хрысціянства, пасля пачаўся заняпад, што адчулі на Ўсходзе, дзе стварылі новую сусветную рэлігію, але і яна не вырашае праблему, бо не зразумета галоўнае: сёння, каб ісці наперад, трэба бегчы назад. А нам не трэба назад, мы і так там. У тым сэнсе, што, хоць у нас ёсць хра мы, але мы ў сутнасці сваёй ніякія не хрысціяне, а, як ста ражытныя грэкі з рымлянамі, паганцы, і грамадства спа жывання ў нас не сфармавалася. Цывілізацыя перагнала нас, як на стадыёне, на круг, але з трыбун здаецца, што мы не апошнія, а першыя, і самае цікавае, што так яно і ёсць. Стаўшы аўтсайдэрамі, мы сталі лідэрамі. І не трэба лезці да нас з правамі чалавека, з усёй бліскучай лухтой, прыдуманай грамадствам спажывання дзеля апраўдання свайго існавання. Бо гэта — як вешаць на нашу паган скую елку не цукеркі, а фанцікі. Не нам трэба рухацца да Еўропы, а Еўропе да нас, да той чалавечай сутнасці, да тых нязменнасцяў, якія мы захавалі. Калі, канечне, Еўропа не хоча, каб яе крывяносныя сасуды пазабівала халестырынам, а хоча, каб у ёй білася жывое сэрца і дух жывы лунаў.
Читать дальше