Нешта са мной, дзяўчынкай Верай, на той час, пакуль я была ў жарабяці, мусібыць, сталася, бо знайшлася я ў сабе толькі тады, калі маці, з якой мы жылі на лецішчы, затрэсла мяне, як ляльку: «Вера! Ты дзе, Вера? Што з табой, Вера? Вярніся!..»
Такое было ўпершыню, таму маці спалохалася. Пас ля прывыкла. А бацька кожны раз сур’ёзна распытваў, што я бачыла на тым свеце? Які ён наогул — той свет?.. У тым, што ён ёсць, бацька не сумняваўся. Сумняваўся ён у тым, што менавіта той свет — той, а гэты — гэты.
«Дачушка, — ён пытаўся, — а не наадварот?.. Неяк падобна, што наадварот.»
Іншым разам і мне так здавалася.
Праз год пасля пажару бегла я, як тое жарабя, што зратавалася ад полымя, па той самай канавіне да рэчкі. Жыта на пажарышчы вырасла густое, высокае, стаяла да неба — нібы і за сябе, і за тое, якое згарэла. Бліжэй да сярэдзіны поля канавіна паглыблялася, там вялізны валун ляжаў — і за тым валуном падпільноўваў мяне ляснік з мянушкай Цмок. Не ведаю, чаму ён такую мя нушку меў, не выглядаў ён на цмока. Зусім не страшны быў, усміхаўся… Некалькі разоў я бачыла яго каля рэчкі, нават віталася з ім, зараз таксама сказала: «Дзень до бры!» — а ён не даў мне міма прабегчы, скочыў за мной, схапіў, паваліў, падмяў… Мне было страшна і балюча, гэ так балюча і страшна, што ад болю і страху я пачала ка наць і, каб не сканаць, перасялілася з сябе жывой у сябе мёртвую, бо толькі мёртвай можна было гэты страх, боль гэты вытрываць.
Так я ўпершыню памерла.
Цмок адчуў, што я не жывая, але доўжыў і доўжыў сваё, мармытаў: «Ты яшчэ цёплая… і добра, што ўжо не жывая… не трэба будзе цябе забіваць, грэх на душу браць…» — і калі ўсё сваё скончыў, сцягнуў мяне ў яміну і кульнуў звер ху падкапаны валун. Камень лёг шырокім бокам, падвіс на краях яміны, таму не раструшчыў… Цмок паспрабаваў яго зрушыць, але не змог, а падкопваць нанава пабаяўся, пабег — яму таксама было страшна. Тады я вярнулася з сябе мёртвай у сябе жывую і выбралася зпад валуна. Праз невялічкую шчыліну паміж зямлёй і навіслым каменем вы брацца магла толькі зусім маленькая дзяўчынка.
Хіба такое магло быць на гэтым свеце?.. Але ж на нейкім свеце яно было.
На тым?..
Цмок жыў за рэчкай, цераз мост ад нашага лецішча, на сядзібе лясніцтва. Начаваў ён летам на сене ў пуні. Гэта ягонае, а не чыёсьці жарабя, зратавала я год таму ад пажару.
Прыйшоўшы ў лясніцтва ўночы, я падкралася да пуні, замкнула і падпёрла віламі, утыркнууўшы іх у зямлю, дзверы, на ламачча каля сцяны ад лесу наця гала сена — і толькі чыркнула запалкай, як пачулася з пуні іржанне. Я магла патушыць запалку, але я не патушыла яе.
Я надта ўзненавідзела чалавека, каб пашкадаць каня. Пуня гарэла, жарэбчык іржаў і біў капытамі ў дзверы, я, сціснуўшы зубы, бегла праз лес да рэчкі… Потым цераз мост, потым па канаве цераз поле — нібы насустрач сабе самой, той, якая год таму перасялілася ў жарабя, каб зра таваць яго ад полымя, і толькі што ў полымі яго спаліла.
А Цмок не згарэў. У тую ноч яго не было ў пуні. У лесе хаваўся, нечага баяўся.
У канавіне я заўважыла, што ён усё ж паглыбіў пад коп пад валуном, каб той лёг плазам. Каб усе костачкі мае раструшчыў, каб следу не засталося.
Я ўсё думала і думала пра жарабя. Пра тое, што зра тавала яго ад агню, каб у агні спаліць. Супярэчанне было такім вострым, што разразала мяне напалам. Гэта ця пер я ведаю: чалавек толькі тым і займаецца, што ства рае, каб парушыць, і ратуе, каб знішчыць. А тады, не ве даючы законаў гэтага свету, я ніяк не магла зразумець: як такое сталася?..
З усяго, што мясцілася і не магло ўмясціцца ў маёй свядомасці, вынікала адно: калі б я не выбралася зпад валуна, жарабя засталося б жывым.
Цяпер мне цяжка ўспомніць, як я дадумалася да таго, што, калі я жывая, а жарабя праз мяне мёртвае, дык мне трэба пахаваць ягоныя абгарэлыя костачкі там, дзе маглі б ляжаць раструшчаныя мае. Гэтая думка не ратавала, але ўсё ж нейкім чынам прытупляла вастрыню супярэчання, якое мучыла мяне невыносна.
Вечаровымі прыцемкамі я прыбегла ў лясніцтва і стала на пажарышчы, узіраючыся ў тое, што пакінуў па сабе агонь. Апаленая сячкарня, жалезныя колы, абады, крукі… І ў гэты час вярнуўся з лесу Цмок. Ён убачыў мяне пасярод чорнага вуголля ў парванай ім беленькай сукеначцы — і страшнастрашна закрычаў. Гэтак страш на, што я скаменела. Мне трэба было бегчы, а я не маг ла. Стаяла і стаяла, нерухомая, а ён крычаў і крычаў… Раптам захлынуўся крыкам, нібы крык той горла яму перарваў, рынуўся зноў у лес — і толькі тады я здоле ла зрушыцца з месца.
Читать дальше