Іван Бунін - Выбраная проза

Насельнікі прыгараднага марскога курорта — большаю часткаю грэкі і жыды, жыццярадасныя і недаверлівыя, як і ўсе жыхары поўдня, — паспешліва перабіраліся ў горад. Па размяклай шашы бясконца цягнуліся ламавыя дрогі, перагружаныя ўсялякімі хатнімі рэчамі: матрацамі, канапамі, куфрамі, крэсламі, рукамыйнікамі, самаварамі. Балюча, і сумна, і агідна было глядзець праз мутную заслону дажджу на гэтыя ўбогія пажыткі, якія здаваліся такімі старымі, бруднымі і жабрацкімі; на пакаёвак і кухарак, якія сядзелі на калёсах на мокрым брызенце з нейкімі прасамі, бляшанкамі і кошыкамі ў руках, на запацелых, знясіленых коней, якія раз-пораз прыпыняліся і цяжка дыхалі, калоцячыся каленьмі, на сіпатую лаянку драгалёў, захутаных ад дажджу ў рагожыны. А яшчэ больш сумна было глядзець на пакінутыя дачы з іх нечаканым прасторам, пустэчаю і аголенасцю, са згаджанымі клумбамі, разбітымі шыбамі, пакінутымі сабакамі і розным дачным смеццем з акуркаў, паперак, чарапкоў, скрыначак і аптэкарскіх бутэлечак.

Але к пачатку верасня надвор'е раптам рэзка і зусім нечакана змянілася. Адразу насталі ціхія бязвоблачныя дні, такія ясныя, сонечныя і цёплыя, якіх не было нават у ліпені. На абсохлых, зжатых палях, на іх калючым жоўтым шчацінні заблішчала слюдзяным бляскам асенняе павуцінне. Супакоеныя дрэвы ціха і пакорліва ранялі жоўтае лісце.

Княгіня Вера Мікалаеўна Шэіна, жонка прадвадзіцеля дваранства, не магла пакінуць дачы, таму што ў іх гарадскім доме яшчэ не скончылі з рамонтам. І цяпер яна дужа радавалася цудоўным дням, цішыні, адзіноце, чыстаму паветру, шчабятанню на тэлеграфных правадах ластавак, якія рыхтаваліся ў вырай, і ласкаваму ветрыку, што плыў з мора.

Апрача таго, сёння быў дзень яе імянін — семнаццатага верасня. Па мілых, далёкіх успамінах маленства яна заўсёды любіла гэты дзень і заўсёды чакала ад яго нечага шчасліва-прыгожага. Муж, ад'язджаючы раніцай па неадкладных справах у горад, паклаў ёй на начны столік футаральчык з цудоўнымі жамчужнымі завушніцамі, і гэты падарунак яшчэ болей весяліў яе.

Яна была адна ва ўсім доме. Яе нежанаты брат Мікалай, таварыш пракурора, які звычайна жыў разам з імі, таксама паехаў у горад, у суд. К абеду муж абяцаў прывезці некаторых і толькі самых блізкіх знаёмых. Атрымлівалася добра, што імяніны супалі з дачным часам. У горадзе трэба было б рыхтавацца да вялікага параднага абеду, магчыма, нават да балю, а тут, на дачы, можна абысціся самымі невялікімі выдаткамі. Князь Шэін, нягледзячы на сваё віднае месца ў грамадстве, а можа, і дзякуючы яму, ледзьве зводзіў канцы з канцамі. Вялікі радавы маёнтак быў даведзены яго продкамі амаль да поўнага розруху, а жыць даводзілася не па сродках: наладжваць прыёмы, займацца дабрачыннасцю, прыгожа апранацца, трымаць коней і г. д. Княгіня Вера, у якой ранейшае палкае каханне да мужа ўжо даўно перайшло ў пачуццё моцнай, сапраўднай і шчырай дружбы, з усяе сілы старалася дапамагчы князю пазбегнуць поўнага разарэння. Яна шмат у чым, незаўважна для яго, адмаўляла сабе і, наколькі магчыма, эканоміла ў хатняй гаспадарцы.

Цяпер яна хадзіла па садзе і асцярожна зразала нажніцамі кветкі к абедзеннаму сталу. Клумбы апусцелі і мелі бязладны выгляд. Дацвіталі рознакаляровыя махровыя гваздзікі, а таксама мацыёлы — напалову ў квецені, а напалову ў тонкіх зялёных струках, якія пахлі капустай, ружавыя кусты яшчэ давалі — трэці раз за гэтае лета — бутоны і ружы, але ўжо здрабнелыя, рэдкія, быццам бы звыраднелыя. Затое пышна цвілі сваёй халоднай, ганарыстай красой вяргіні, астры і півоні, распаўсюджваючы ў чуйным паветры асенні, травяністы, самотны пах. Астатнія кветкі пасля свайго раскошнага кахання і празмерна багатага летняга мацярынства ціха асыпалі на зямлю бясконцую колькасць насення будучага жыцця.

Блізка на шашы пачуліся знаёмыя гукі аўтамабільнага трохтоннага ражка. Гэта пад'язджала сястра княгіні Веры — Ганна Мікалаеўна Фрыесэ, якая раніцай абяцала па тэлефоне прыехаць памагчы сястры прымаць гасцей і па гаспадарцы.

Чуйнае вуха не ашукала Веру. Яна пайшла насустрач. Праз некалькі хвілін ля дачных варот крута спыніўся элегантны аўтамабіль-карэта, і шафёр, спрытна саскочыўшы з сядзення, адчыніў дзверцу.

Сёстры радасна пацалаваліся. Яны з самага маленства былі моцна звязаны цёплай і клапатлівай дружбай. Знешне яны наўздзіў не былі падобны адна да аднае. Старэйшая, Вера, пайшла ў маці, прыгажуню-ангельку, сваім высокім гнуткім станам, пяшчотным, але халодным і гордым тварам, цудоўнымі, хоць і даволі вялікімі рукамі і той чароўнай пакатасцю плячэй, якую можна бачыць на старадаўніх мініяцюрах. Малодшая — Ганна, — наадварот, атрымала ў спадчыну мангольскую кроў бацькі, татарскага князя, дзед якога хрысціўся толькі ў пачатку XIX стагоддзя і старажытны род якога ўзыходзіў да самага Тамерлана, ці Ланг-Тэміра, як з гонарам называў яе бацька, па-татарску, гэтага вялікага крывасмока. Яна была на паўгалавы ніжэй за сястру, крыху шырокая ў плячах, вясёлая і легкадумная, жартаўніца. Твар яе з рэзкімі мангольскімі рысамі, даволі прыкметнымі скуламі, з вузенькімі вачмі, якія яна, з прычыны блізарукасці, яшчэ прыжмурвала, з ганарыстым выразам на маленькім, пажадлівым роце, асабліва на поўнай ніжняй губе, якая крыху выступала наперад, — твар гэты, аднак, зачароўваў нейкай няўлоўнай і незразумелай пекнатой, якая заключалася, магчыма, ва ўсмешцы, магчыма, у незвычайнай жаноцкасці ўсіх рысаў, магчыма, у пікантнай, какетлівай міміцы. Яе грацыёзная непрыгожасць узбуджала і прыцягвала ўвагу мужчын значна часцей і мацней, чым арыстакратычная прыгажосць яе сястры.