Тарас Рыгоравіч - Вершы. Паэмы

Скіфія — старажытная назва зямель на тэрыторыі паўночна-заходняга Прычарнамор’я.

Медуза — у грэчаскіх міфах пачвара, ад пагляду якой камянела ўсё жывое. Шаўчэнказнаўцы лічаць, што тут Шаўчэнка памыліўся, напісаўшы замест «Мегера» «Медуза». Мегера ў грэчасскіх міфах — адна з багінь помсты. Яе і меў на ўвазе Шаўчэнка, калі пісаў: «Вось-вось прахопіцца... і потам, і кроўю вашаю, дэспоты, пахмелле справіць».

Прэтарыяне — імператарская гвардыя ў Рыме.

Ліктары — пачэсная варта вышэйшых урадавых асоб у Старажытным Рыме.

Патрыцыі — арыстакраты ў Старажытным Рыме.

Note bene (лац.) — добра заўваж.

Калізей — велізарны цырк у Рыме. Служыў для гладыятарскіх баёў і інш. відовішч.

Тыбр — рака, на якой стаіць Рым.

Псалтыр — царкоўная кніга, якая складаецца з псалмоў (рэлігійных песень).

Тымпан — старажытны ўдарны музычны інструмент накшталт літаўр.

Сціпіёны — старадаўні рымскі род патрыцыяў, з якога выйшлі вядомыя палкаводцы і дзяржаўныя дзеячы.

Лідзійскі залаты пясок — Лідзія — дзяржава ў заходняй частцы Малой Азіі, у тыя часы — правінцыя Рымскай імперыі. Славілася залатымі капальнямі.

Назарэі — так называлі першых хрысціян.

Альбан — Альбано, горад непадалёк ад Рыма, тут, на свяшчэннай гары лацінян, быў храм Юпітэра.

Сястра Марока. Марок трактуецца як міфічны ўладар падземнага царства.

У дні фельдфебеля-цара — часы царавання Мікалая I.

Капрал Гаўрылавіч Бязрукі — Дзмітрый Гаўрылавіч Бібікаў 1837—1852 — Кіеўскі, Падольскі і Валынскі генерал-губернатар. Вызначаўся самадурствам і рэакцыйнасцю.

...унцер п’яны Далгарукі — князь Мікола Андрэевіч Далгарукі у 1840—1847 гг. Харкаўскі, Палтаўскі і Чарнігаўскі генерал-губернатар.

...З яфрэйтарам сваім малым — маецца на ўвазе М. 3. Пісараў, управіцель канцылярыі Бібікава.

Паляны, дулебы, драўляны — старажытныя славянскія плямёны.

Прафос — у расійскай арміі XVIII—XIX стст.— салдат або унтэр-афіцэр, абавязак якога: цялесныя пакаранні, прыбіранне казарм, нагляд за арыштаванымі.

Сарданапал — асірыйскі цар. Яго імя стала хадзячай назвай вяльмож-распутнікаў.

Ў Сібір нявольнікаў святых...— маюцца на ўвазе дзекабрысты.

Феб — другое імя Апалона, бога сонца і мастацтваў у грэкаў.

Марка Ваўчок. Марыя Аляксандраўна Вілінская (1833— 1907) — вядомая ўкраінская пісьменніца. Пісала на рускай і ўкраінскай мовах.

Ісаія — старадаўні яўрэйскі прарок, жыў у Іудзейскім царстве ў VIII ст. да н. э. Яму прыпісваюць аўтарства адной з кніг бібліі.

Карміл (Кармель) — гара ў Палесціне.

Ліван — ланцуг гор на тэрыторыі сучаснага Лівана.

Амофар — дэталь культавага адзення найвышэйшага праваслаўнага духавенства.

Сястра — Ярына Рыгораўна, па мужу Бойка, на 2 гады маладзейшая за брата. Прыязнасць між імі існавала ўсё жыццё.

Ірад — надзвычай люты іудзейскі цар (73—4 г. да н. э.). Па евангельскай легендзе, Ірад, пачуўшы пра нараджэнне Ісуса, даў наказ выразаць усіх немаўлят у Віфліеме.

Дынарый — срэбная рымская манета.

Тыверыяда — Тыверыядскае возера ў Галілеі (Палесціна).

Фавор — гара над Тыверыядскім возерам.

Кушча — курэнь, хата.

Назарэт — горад у Галілеі.

Елізавета па еванельскай легендзе — сваячка Марыі і маці Іаана Хрысціцеля.

Мятла... шырокай пасмаю зайшла...— камета.

Эмануіл (старажытнаяўр.) — «З намі бог».

Асанна (старажытнаяўр.) — уратуй!

Шлях Мемфійскі. Мемфіс — сталіца Старажытнага Егіпта.

Копты — егіпцяне хрысціянскага веравызнання.

...I шыбенічку кінуў...— «крыжык» асацыіруецца з «шыбенічкай», бо на крыжах у старадаўнія часы распіналі асуджаных на смерць.

Асеі, іасеі — іудзейская секта, якая мела некаторыя агульныя рысы з раннім хрысціянствам.