Тарас Рыгоравіч - Вершы. Паэмы

Сікер — хмялёвы напітак.

Абдурыў псалмом старога Анафана — біблейскі прарок часоў Давіда, абвінавачваў цара ў забойстве Гурыя. Цар, каючыся, напісаў пакаянны псалом.

I сын Амон — старшы сын цара Давіда. Быў забіты сваім братам, які помсціў за сястру Фамар.

Саманцяніна — Авісага Сунаміцянка, дзяўчына з палесцінскага племені сунаміцян.

Ю (царк.-слав.) — яе.

Рагвалод — полацкі князь канца X ст.

Рагнеда — дачка Рагвалода.

Перад багамі Лель і Лада — у славян Лада — багіня вясны і кахання, Лель — яе сын.

Валькірыі — у скандынаўскай міфалогіі ваяўнічыя дзевы, якія пераносілі душы загінуўшых герояў з поля бою ў Вальхалу — мясціну, дзе жылі багі.

Уладзімір — вялікі князь кіеўскі. З яго імем звязана хрышчэнне Русі. Царква абвясціла яго святым.

Паця (царк.-слав.) — парэзаў, пабіў.

Пая (царкв.-слав.) — узяў. Растлі ю — згвалціў яе. Пражане ю — прагнаў яе.

Прыйшлі ў Дар’ю — маецца на ўвазе рака Сырдар’я, якая ўпадае ў Аральскае мора.

Ватага — у дадзеным выпадку рыбацкі зімоўнік, у якім размяшчалася Аральская экспедыцыя. У якасці мастака да экспедыцыі быў прыкамандзіраваны і Шаўчэнка.

П. С.— Пятро Скарападскі (1805—1863) — чарнігаўскі памешчык.

З гадзіннікам гатычны дом — палац П. Скарападскага быў пабудаваны ў гатычным стылі.

Патомак гетмана дурнога... П. Скарападскі быў нашчадкам гетмана Івана Скарападскага, які зусім не адзначаўся здольнасцямі дзяржаўнага дзеяча.

Г. 3. — Ганна Закрэўская, жонка памешчыка П. О. Закрэўскага, з Палтаўшчыны. Шаўчэнка напісаў маслам партрэты Закрэўскіх.

Сучасныя шаўчэнказнаўцы з імем Закрэўскай звязваюць і верш «Калі б мы стрэліся нанова».

Куга — разнавіднасць асакі.

Байдара — вялікі човен, абіты скурай.

Кос-Арал — востраў ля вусця Сырдар’і. Тут Шаўчэнка пражыў зіму 1848—1849 гг. Цяпер там два востравы: востраў Тараса Шаўчэнкі і Кос-Арал.

Неафіты (грэч.) — людзі, якія абярнуліся ў новую веру, тут — першыя хрысціяне. Шаўчэнка ў сваім дзённіку пісаў пра гэтую паэму: «Здаецца, я назаву яе «Неафіты, ці Першыя хрысціяне», яна «нібыта з рымскай гісторыі». На самай справе ў алегарычных вобразах паэмы ўвасоблена расійская рэчаіснасць, а ў вобразах неафітаў-хрысціян — барацьбіты супраць царызму і ў першую чаргу — дзекабрысты.

Шчэпкін Міхаіл Сямёнавіч (1788—1863) — выдатны рускі акцёр з прыгонных, блізкі сябра Шаўчэнкі.

Лета — паводле вераванняў старажытных грэкаў, рэчка забыцця ў падземным царстве.

Галгофа — гара каля Ерусаліма, на якой па хрысціянскім паданні быў распяты Ісус Хрыстос.

Дэцый — Дэцый Гай (200—251), рымскі імператар, вядомы жорсткімі праследаваннямі хрысціян.

Гіменей — бог шлюбу ў старажытных грэкаў.

Гінекей — жаночая палавіна жылля ў старажытных грэкаў.

Капітолій — адзін з сямі ўзгоркаў Рыма, на якім быў Капіталійскі храм (храм Юпіцера).

Сінкліт (грэч.) — збор вышэйшых духоўных асоб.

Фарысеі — прадстаўнікі рэлігійна-палітычнай плыні ў Іудзеі. У пераносным сэнсе — крывадушнікі.

Ды п’яны дзед — казліны від...— Фаўн, бог палёў і лясоў, пакравіцель атар і пастухоў у рымлян.

Апіеў шлях — шлях, пракладзены ў 312 г. да н. э. з Рыма да Капуі (поўдзень Апенінскага паўвострава) рымскім цэнзарам Апіем Клаўдзіем. Цэнзар — службовая асоба ў старадаўнім Рыме, якая кантралявала фінансы, будаўніцтва і г. д.

Прыам — у міфах Грэцыі — бог садоў, пакравіцель вінаграднікаў, у рымлян — бог пладавітасці і пачуццёвых асалод.

Тэрмы — бані ў Рыме, пры якіх былі залы для спорта, пасяджэнняў і г. д.

Кіпрыда — так называлі багіню кахання і прыгажосці ў старажытных грэкаў — Афрадзіту — па месцы міфалагічнага паходжання (востраў Кіпр).

Пенаты — у рымлян багі, апекуны дамашняга ачага.

Сіракузы — горад на востраве Сіцылія.