Тарас Рыгоравіч - Вершы. Паэмы

Куншцікі — узоры, упрыгожванні.

Чэнчыё — Беатрычэ Чэнчы, дачка рымскага вяльможы, жыла ў 2-й пал. XVI ст. Адпаведна існуючай гістарычнай версіі, забіла свайго бацьку, які хацеў яе згвалціць.

Саваоф (старажытнаяўр.) — бог.

Віблы курган — маецца на ўвазе курган каля Пераяслава (цяпер Пераяслаў-Хмяльніцкі).

Трахцеміраў — мястэчка на беразе Дняпра, непадалёк ад Пераяслава.

Тры братнія курганы — тры высокія курганы каля Пераяслава.

З Трубайлам Альта... Трубайла (р. Трубаж) — прыток Дняпра, на якім стаіць Пераяслаў. Альта — яго прыток.

Іржавец — сяло ў Палтаўскай губерні (цяпер Чарнігаўшчына).

Гардзіенка Косць (? — 1733) — кашавы атаман Запарожскай Сечы. Здрадзіў запарожцам і прыбіўся да Мазепы. Пасля Палтаўскай бітвы і разгрому шведскіх інтэрвентаў з Мазепам і Карлам XII збег у Бендэры.

Фастоўскі палкоўнік. Сямён Піліпавіч Гурко (? — 1710) у гісторыі вызваленчай барацьбы супраць шляхецкай Польшчы вядомы пад імем Сямёна Палія. Пра яго ў народзе складзена шмат песень і легенд. Па нагаворы Мазепы быў сасланы ў Сібір. Пасля здрады Мазепы быў звольнены, удзельнічаў у Палтаўскай бітве на баку рускага войска (гэты факт выкарыстаў Пушкін у паэме «Палтава»).

Прылуцкі палкоўнік няслынны... Палкоўнік Гнат Галаган. Прымаў удзел у разбурэнні Сечы, расправе з палоннымі запарожцамі.

Гора-Запарожжа — Шаўчэнка мае на ўвазе так званую Алешкаўскую Сеч, створаную запарожцамі пасля разбурэння Запарожскай ля Алешак (нізоўе Дняпра). Тады гэтая тэрыторыя належала Крымскаму ханству.

Як у Глухаве званілі...— Глухаў — горад на Чарнігаўшчыне, з 1709 г.— рэзідэнцыя гетманаў.

Арэль — левы прыток Дняпра.

Мурзы — татарскія вайсковыя старшыны-феадалы.

Імёны названых у творы асоб сталі хадзячымі імёнамі. Нерон — тыран, Сарданапал — распутны дэспат, Каін — першы забойца на зямлі, Ірад — персаніфікацыя зла, Сакрат — «грэк добры», яго імя асацыіруецца з мудрасцю.

А уніі не чуць было... Маецца на ўвазе Брэсцкая унія 1596 г., па якой праваслаўная царква Беларусі і Украіны была аб’яднана з каталіцкай і падпарадкоўвалася Ватыкану.

Брацтва — праваслаўныя арганізацыі на Украіне ў XVI— XVII стст., асветніцкія і культурныя цэнтры. Пры іх былі школы. Тут маецца на ўвазе Кіева-брацкая школа пры Брацкім Багаяўленскім манастыры.

Мяжыгірскі Спас — маецца на ўвазе манастыр ў Межгор’і (ля Кіева).

Вышгорад — сяло на поўнач ад Кіева. Да татарскага нашэсця — горад, адсюль такая назва.

Дзванковая вада. Непадалёк ад манастыра была студня, якую звалі Дзванковая.

Сівы... гетман — здраднік Іван Мазепа.

«Три царіе со дари» — словы з каляднай песні.

Таламі выйду... Талы (казахск.— пясчаныя ўзгоркі, зарослыя асакой.

Мікола. Маецца на ўвазе цар Мікалай I.

Кайзак — казах.

Аж да Тангіза, да Арала — да Аральскага мора (тангіз — мора, казахск.).

Кара-бутак — невялічкая рэчка (заўвага Шаўчэнкі).

Сынгіч-агач — адно дрэва (заўвага Шаўчэнкі).

Варнак — кляймованы катаржнік.

Елек — рэчка, левы прыток ракі Урала.

Іква — рэчка на Валыні.

Броварскі лес — лес каля сяла Бравары, недалёка ад Кіева, на левым беразе Дняпра.

У рукапісе Шаўчэнкі гэты твор не мае назвы.

Апалон — бог сонца і мастацтва ў старажытных грэкаў. Яго сёстры — музы (іх было дзевяць) — пакравіцельніцы розных відаў мастацтва.

Парнас — гара ў Грэцыі, дзе па ўяўленні старажытных грэкаў жылі Апалон і яго сёстры — музы.

Давід — ізраільскі цар (з 1055 па 1015 да н. э.). Лічыцца, што ён валодаў паэтычным дарам і складаў рэлігійныя песні — псалмы.

Гурый — военачальнік пры цару Давідзе.

Вертаград — фруктовы сад, вінаграднік.

Вірсавія — жонка Гурыя, а пасля яго смерці — цара Давіда, маці цара Саламона.