Тарас Рыгоравіч - Вершы. Паэмы

1860
С.-Пецярбург

Хаця ляжачага й не б’юць,
Ды і прылегчы не даюць
Няшчаснаму. Цябе ж, о Сука!
I самі мы, і нашы ўнукі,
На свет ўвесь людзі праклянуць!
Не праклянуць, а толькі плюнуць
На тых аддоеных шчанят,
Што ты шчаніла. Мука! Мука!
О смутак мой, мая журба!
Ці ты мінеш калі? Ці псамі
Цары з міністрамі-рабамі
Цябе такую зацкуюць!
Не зацкуюць. А людзі ціха,
Без жаднага ліхога ліха,
Цара да ката павядуць.

1860
С.-Пецярбург

О людзі! Людзі-небаракі!
Нашто здаліся вам цары?
Нашто здаліся вам псары?
Бо вы ўсё ж людзі, не сабакі!
Слізгота ноччу, і туман,
I снег, і холад. I Нява
Кудысьці несла ціхатой
Малую крыгу дзесь пад мостам.
А я, таксама уначы,
Іду ды кашляю, йдучы,
Гляджу: няйначай, як агняты,
Ідуць абдзёртыя дзяўчаты,
А дзед (няшчасны інвалід)
За імі гнецца, кандыбае,
Бы ў хлеў чужую заганяе
Жывёлу ён. А дзе ж той свет?!
Дзе тая праўда! Гора! Гора!
Неўзгадаваных, босых, голых
Іх шлюць (последний долг отдать),
Да матак гоняць іх, дзяўчат —
Байстручанят, нібы атару.
Ці будзе суд! Ці будзе кара!
Царам, царатам на зямлі?
Ці будзе праўда між людзьмі?
Павінна быць, бо сонца ўстане,
Зямлю спаганеную спаліць.

1860
С.-Пецярбург

Калі б з кім сесці, хлеба з’есці,
Прамовіць слова, дык яно б
Хоць і як-небудзь тут на свеце,
А неяк бы жыццё ішло.
Ды не! Няма з кім! Свет шырокі,
Людзей нямала на зямлі...
А давядзецца адзінокім
Ў халоднай хаце крывабокай
Або пад плотам паміраць.
Або... Не! Трэба ажаніцца,
Хоць бы ўжо з чортавай сястрой!
Бо адурнееш сіратой
Адзін-адным. Пшаніца ж, жыта
На добры сеяны загон,
Пажнуць жа людзі. Скажуць: «Ён
Як быццам недзе там забіты
У незнаёмай старане...»
О гора, горачка ў мяне!

1860
С.-Пецярбург

I дзень ідзе, і ноч ідзе.
I, галаву схапіўшы ў рукі,
Дзівуешся, што ж не ідзе
Апостал праўды і навукі!

С.-Пецярбург
1860

Цячэ вада з-пад явара
Ярам на даліну.
Красуецца над вадою
Чырванню каліна.
Красуецца калінанька,
Явар маладзее,
А наўкол іх вербалозы,
Лозы зелянеюць.
. . . . . . . . . . . . . . . . .
Цячэ вада ды з-пад гаю,
Цячэ пад гарою.
Хлюпаюцца качаняткі
Паміж асакою.
А качачка выплывае
З качарам за імі,
Ловіць раску, размаўляе
З дзеткамі сваімі.
. . . . . . . . . . . . . . . . .
Цячэ вада ўскрай гароду.
Вада ставом стала.
Браць ваду прыйшла дзяўчына,
Брала, заспявала.
З хаты пагуляць у садзе
Выйшлі бацька, маці,
Параіцца, ды каго б ім
Назваць сваім зяцем?

1860
С.-Пецярбург

А неяк ідучы ўначы
Па-над Нявой... Ды, ідучы,
Мяркую сам сабе з сабою:
— Як бы, я думаю, як бы
Не пахіліліся рабы!
Дык не стаяла б над Нявою
Спаганеных палацаў шмат.
Была б сястра, і быў бы брат.
А то... няма цяпер нічога —
Ні бога нават, ні паўбога...
Царуе сабакар — і рад,
А нам заняцца больш няма чым,
Хартоў гадуема ды плачам.—
Вось гэтак сам сабе ўначы,
Па-над Нявою ідучы,
Старанна думаў. I не бачу,
Што з тога боку, нібы з ямы,
Вачыма кацянятка — глядзь,
А то два ліхтары гараць
Каля апостальскае брамы.
Я схамянуўся, крыж паклаў
На грэшны дух і тройчы плюнуў,
Дый зноўку думаць распачаў
Пра тое ж, што спачатку думаў.

С.-Пецярбург
1860

Сышліся, сэрцы паядналі,
Памаладзелі, падраслі,
Гаёк, садочак развялі
Вакол хаціны. Красавалі
Мы, што князі. Дзяцей гайдалі,
Яны ж раслі ды вырасталі...
Дзяўчатак маскалі укралі,
А хлопцаў ў маскалі забралі.
А мы як хто куды пайшлі.
Нібы жыцця і не ядналі.

1860
С.-Пецярбург

Ці не пакінуць нам, нябога,
Суседачка жыцця зямнога,
З табою вершы рыфмаваць
I ці не час нам рыхтаваць
Вазы ў далёкую дарогу,
На свет на той, ажно да бога,
Пакрочым разам спачываць.
Нямала чобатаў стапталі,
Нямала розуму прыдбалі,
То будзе з нас! Збірайся спаць,—
Гайда ў той хаце спачываць —
Вясёлай хаце, каб ты знала!..

Ой не пойдзем... Яшчэ дойдзем...
Яшчэ рана-рана...
Яшчэ ў згодзе не пашкодзіць
На свет гэты глянуць...
Яшчэ глянем, мая доля...
Бач, які шырокі,
Ды высокі, ды прывольны,
Ясны ды глыбокі...
Павандруем, мая зорка...
Сядзем на пагорку,
Адпачнём, а гэтым часам
Твае сёстры-зоркі,
Несмяротныя, у небе
Паплывуць, заззяюць.
Пачакаем жа, сястрыца,
Сяброўка святая!
З чыстых вуснаў чыстым словам
Памолімся богу
Дый пакрочым паціхеньку
Ў дальнюю дарогу —
Над Летаю бяздоннаю
З мутнаю вадою.
Блаславі ж мяне, сяброўка,
Славаю святою.