Тарас Рыгоравіч - Вершы. Паэмы

1859
С.-Пецярбург

Дзяўчыначка-чарнаброўка
Несла з склепа піва.
А я глянуў, падзівіўся...
Ды аж пахіліўся...
Каму яна піва носіць?
Чаму босай ходзіць?
Божа моцны! Твая сіла
Ды табе ж і шкодзіць.

1860
С.П.Б.

Ненасытным вачам,
Багаяўным царам,
Ім — плугі, караблі,
I даброты зямлі,
I псалмы-пахвалы —
Ім, драбнюткім багам.

А зямлі мудрацам,
Працавітым рукам
Пералогі араць,
Думаць, сеяць і жаць,
Прывілей не чакаць
Працавітым рукам.

З добрым сэрцам усім
Ціхалюбцам-святым,
Ойча неба й зямлі! —
Даўгалецця ты ім
Дай, на свеце ж на тым
Рай нябесны пашлі.

Што ні ёсць тут — не нам.
А багам — тым царам!
Ім — плугі, караблі
I даброты зямлі,
Нам жа, любая, нам —
Нам любоў між людзьмі.

1860
С.П.Б.

Грымні, гром, над гэтым домам,
Па-над божым, дзе памром мы,
Цябе ж, божа, зневажаем,
Зневажаючы, спяваем:
Алілуя [245] Алілуя — у хрысціянскім богаслужэнні прыпеў пры царкоўным песнапенні. !

Каб не ты, дык мы б любілі,
Кахаліся б, вянчаліся б,
Ды дзетачак гадавалі,
Навучалі б ды спявалі:
Алілуя!

Абдурыў ты нас няшчасных,
Мы ж, абкрадзены дачасна,
Самі цябе абдурылі
I прарэзліва завылі:
Алілуя!

Ты ў манашкі пастрыгаеш,
Маладзіцы мы, ты знаеш...
То танцуем, то спяваем,
Спяваючы, прымаўляем:
Алілуя!

1860
С.-Пецярбург

Свеце ясны! Свеце ціхі!
Свеце вольны, неспавіты!
За што ж цябе, свеце-браце,
Ў сваёй добрай, цёплай хаце
Закулі, замуравалі
(Прасвятога ашукалі),
Баграніцамі закрылі
I распяццямі дабілі?

Не дабілі! Схамяніся!
Ды над намі засвяціся,
Засвяціся!.. Будзем, браце,
З баграніц анучы драці,
З кадзіл люлькі прыпаляці,
Яўленымі печ паліці [246] Яўленымі печ паліці... Маюцца на ўвазе так званыя цудатворныя іконы. ,
А крапідлам будзем, браце,
Ў новай хаце вымятаці!

1860
С.-Пецярбург

I Архімед і Галілей
Віна й не бачылі. Ялей
Пацёк у чэрава манаху!
А вы, пазбаўленыя страху,
Па свеце першыя пайшлі
I крошкі хлеба паняслі
Царам убогім. Будзе біта
Царамі сеянае жыта!
А людзі ўзыдуць. Прыйдзе мор
На царанят да іх зачацця...
I на абноўленай зямлі
Не будзе злыдняў рознай масці,
А будзе сын, і будзе маці,
I будуць людзі на зямлі.

С.-Пецярбург
1860

Пастаўлю хату ў ахарошы,
Садок-раёчак насаджу.
Папасяджу і пахаджу
Ў сваёй маленькае раскошы.
Яшчэ ў самоце-адзінé
Ў садочку буду спачываць я,
I дзетачкі прысняцца мне,
Вясёлая прысніцца маці,
Як даўна-колішняй вясной
Прысніцца ясны сон!.. і ты!..
Ды не, не буду спачываць я,
Бо й ты прыснішся мне. I ў той
У мой малы раёчак ціха
Падкрадзешся, наробіш ліха...
Запаліш рай самотны мой.

1860
С.-Пецярбург

Не наракаю я на бога,
Не наракаю ні на кога,
Я сам сябе, дурны, дуру,
Яшчэ й спяваючы. Ару
Я свой аблог — благую ніву!
Ды сею слова. I ўрадліва
Жніво там будзе. I дуру!
Сябе тут я, сябе самога,
А болей, ведама, нікога.
Арыся ж ты, мая ніва,
Долам і гарою!
Засявайся, мая ніва,
Воляй удалою!
Арыся ж ты, разгарніся,
Полем пасцяліся!
Ды засейся добрым жытам,
Доляю палійся!
Разгарніся навакол ты,
Ніва-дзесяціна!
Ды не словамі пасейся,
А розумам, ніва!
Выйдуць людзі жыта жаці...
Вясёлае жніва!..
Разгарніся ж, уздыміся ж,
Бедная ты ніва!!!
Ці не дуру сябе нанова
Сваім узлётным добрым словам?
Дуру! Бо лепей абдурыць
Сябе ізноў, сябе самога,
Чым з ворагам папраўдзе жыць
I дарма наракаць на бога!

1860
С.-Пецярбург

Дні маладосці прамінулі,
I ад надзей усіх падзьмулі
Вятры халодныя. Зіма!
Адзін сядзі ў халоднай хаце —
Няма з кім ціха размаўляці,
Ані парадзіцца. Няма
Анікагусенькі. Няма!
Сядзі ж адзін, пакуль надзея
Абдурыць дурня, абсмяе...
Марозам вочы закуе,
А думы гордыя развее,
Нібы сняжынку па стэпу!
Сядзі ж адзін сабе ў кутку,
I не чакай жа вясны-долі!
Яна не ўзыдзе ўжо ніколі
Садочак твой пазеляніць,
Тваю надзею абнавіць!
I думу вольную на волю
Не прыйдзе выпусціць... I знай —
Што больш нічога не чакай!