Тарас Рыгоравіч - Вершы. Паэмы

Ніжні Ноўгарад
1857

Не хітравала ты са мною,
Ты другам, братам і сястрою
Нябогу стала. Узяла
Ты за руку мяне, малога,
I ў школу хлопца адвяла
Ў навуку да дзяка п’янога.
— Вучыся, сэрца, будуць з нас
Калісьці людзі! — ты сказала.
Я і паслухаў твой наказ
I вывучыўся. Ты ж збрахала.
Што з нас за людзі? Ды дарма!
Не хітравалі мы з табою,
Ішлі мы проста, ў нас няма
Няпраўды зерня за сабою.
Хадзем жа, доленька мая!
Мой дружа ўбогі, немахлявы!
Хадзем жа далей: далей слава,
А слава — запаведзь мая.

Ніжні Ноўгарад
1858

А ты, прачыстая, святая,
Сястра ты, Феба [218] Феб — другое імя Апалона, бога сонца і мастацтваў у грэкаў. маладая!
Мяне ты ў свой падол ўзяла
I ўдаль, у поле аднясла.
I на кургане сярод поля,
Як тую волю на раздоллі,
Туманам сівым спавіла.
I калыхала, і спявала,
Тварыла чары ты... I я...
О чараўнічанька мая!
І мне ты ўсюды памагала,
Мяне ты ўсюды даглядала.
У стэпу, бязлюдным стэпу,
Далёка ў няволі,
Зіхацела, расцвітала,
Як кветачка ў полі!
Ды з казармы той нячыстай
Чыстаю, святою
Пташачкаю вылецела,
I па-нада мною
Паляцела, заспявала
Ты, залатакрылай...
Як жывучаю вадою
Душу акрапіла.
I я жыву, і нада мною
З сваёю божаю красою
Гарыш ты, зоранька мая,
Мая дараднічка святая!
Мая ты доля маладая!
Не пакідай мяне. Ўначы
I ўдзень, і ўвечары, і рана
Лунай за мною і вучы,
Вучы няскладнымі губамі
Сказаці праўду. Памажы
Малітву мне тварыць да краю.
А як памру, мая святая!
Мая ты мама! Палажы
Свайго ты сына ў дамавіну
I хоць адзіную слязіну
З воч неўміручых пакажы.

1858
Ніжні Ноўгарад

А ты задрыпанка, шынкарка,
П’яная гандлярка!
Дзе забавілася ў ката?
Каму зорыш ярка?
У Версалі над злачынцам
Сееш бляск прамення?
Ці з кім іншым сваячышся
З нуды ды з пахмелля?
Прыгарніся ж да мяне ты
Дый станцуем з ліха:
Абдымемся харашэнька
Ды люба, ды ціха
Пажартуем, пабуськаем
Дый паберымося,
Мая пісаная краля,
Бо я ўжо знямогся
За табою гнацца, бегчы,
Хоць ты й красавала
I з п’янымі ўсё царамі
Па шынках гуляла,
Асабліва з Міколаю
У Севастаполі,—
Ды мне гэта ані ў знакі,
Мне ты, мая доля,
На сябе дай наглядзецца,
Дай і прытуліцца,
Пад крылом тваім у ценю
Ціхім сном забыцца.

1858
Ніжні Ноўгарад

На паншчыне пшаніцу жала,
Стамілася, не адпачыць
Пайшла ў снапы; пакандыбала
Івана-сына пакарміць.
Дзіцё спавітае крычала
У халадочку пад снапом.
Распавіла, пасілкавала,
Папесціла і нібы сном,
Як і сядзела, задрамала.
I сніцца ёй той сын Іван
Прыгажавіты а багаты,
Ужо засватаны, жанаты —
На вольнай, бачыцца, бо й сам
Ужо не панскі, а на волі,
I на сваім вясёлым полі
Удвох сабе пшаніцу жнуць,
А дзетачкі абед нясуць.
Дый усміхнулася нябога.
Ачнулася — няма нічога,
На сына глянула, ўзяла
Івася ціха спавіла,
Каб зжаць да цівуна ліхога,
Яшчэ капу дажаць пайшла.

С.-Пецярбург
1858

Не занядужаў я няўрокам,
А штось такое бачыць вока,
Чакае сэрца ўсё. Баліць,
Баліць, і плача, і не спіць,
Нібы галоднае малое.
Чакаеш, мабыць, ты ліхое
Часіны? Не чакай, глядзі...
Дабра і спадзяванай волі —
Яна заснула: цар Мікола
Яе прыспаў. А каб збудзіць
Слабую волю, трэба вера,
Каб грамадой абух сталіць,
Ды добра навастрыць сякеру —
Дый распачаць яе будзіць.
А то праспіць сабе, нябога,
Да божага суда страшнога!
А панства будзе калыхаць,
Палацы, храмы мураваць,
Любіць цара свайго п’янога,
Ды візантыйства праслаўляць,
Дый болей, бачыцца, нічога.

С.-Пецярбург
1858

Мой божа мілы, гэтак мала
Святых людзей на свеце стала.
Адзін на аднаго куюць
Кайданы ў сэрцы. Тут жа самі
Найсаладжавымі губамі
Цалуюцца і не прыждуць,
Ці хутка брата ў дамавіне
З гасцей на цвінтар панясуць?
А ты, о божа наш адзіны,
Ты можаш вуснаў зло стрымаць,
Язык замнога гаварлівы,
Што нам казаў: мы не здарма!
I узвялічым мы надзіва
I розум наш, і наш язык...
Ды дзе той пан, што нам закажа
I думаць так, і гаварыць?
— Ускрэсну я! — той пан вам скажа,—
Ускрэсну сёння! Дзеля іх,
Людзей закованых маіх,
Убогіх, бедных... Узвялічу
Малых вось тых рабоў нямых!
I я на варце каля іх
Пастаўлю слова. Ляжа ніцам,
Нібы стаптаная трава,
I думка ў вашых галавах.—
Як срэбра кутае, цвярдое
I сем разоў пералітое
Агнём у горне,— словы вось
Твае, о божа наш, такія.
Раскінь жа іх, твае святыя,
Па ўсёй зямлі. I цудам скрозь
Тваім павераць ўсе на свеце
Твае малыя ў горы дзеці!