Тарас Рыгоравіч - Вершы. Паэмы

I ў тэрмах оргія. Зіхцяць
Палацы ў пурпуровых шатах.
Амфоры курацца. Дзяўчаты
Траха не голыя стаяць
Перад Кіпрыдаю [192] Кіпрыда — так называлі багіню кахання і прыгажосці ў старажытных грэкаў — Афрадзіту — па месцы міфалагічнага паходжання (востраў Кіпр). і ў лад
Спяваюць гімн. Тут угатован
Вясёлы баль. I паляглі
На ложак госці. Рогат. Гоман.
Гетэры госця прывялі
Сівабародага. I словы
З вуснаў апостала святога,
Як рэчка срэбра, пацяклі.
I сціхла оргія. А жрыца
Кіпрыды, оргіі царыца,
Панікла радасным чалом
Перад апосталам. I ўстала,
I ўсе за ёю паўставалі
I за апосталам пайшлі
У катакомбы. I адзіны
Твой сын Алкід пайшоў за імі
I за апосталам святым,
За тым настаўнікам сваім.
А ты вясёлай выйшла з хаты —
Ці не ідзе к сваім пенатам [193] Пенаты — у рымлян багі, апекуны дамашняга ачага.
Алкід твой з гаю... Не, няма!
I ўжо не будзе! Ты сама
Памолішся сваім святыням.
Вячэраць сядзеш, ды без сына,
I не вячэраць, а рыдаць,
Рыдаць і долю праклінаць
I век зжываць адной. I гора!
Памрэш адна ў глухой цішы,
Як у праказе!

На крыжы
Пятра, апостала святога,
Распялі долу галавой,
А неафіты ў Сіракузы [194] Сіракузы — горад на востраве Сіцылія.
Адведзены ў кайданах. Твой
Алкід, твая дзяціна,
Твая адзіная радзіна,
Любоў адзіная твая,
Гніе ў няволі, ў кайданах.
А ты, гаротная, не знаеш,
Дзе ён канае, прападае.
Ідзеш шукаць яго ў Сібір,
Ці як там... Скіфію [195] Скіфія — старажытная назва зямель на тэрыторыі паўночна-заходняга Прычарнамор’я. ... I ты...
I ці адна ты? Божжа матка!
I заступі нас, і укрый.
Няма сям’і, і няма хаткі,
Няма ні брата, ні сястры,
Каб з горам цяжкім не хадзілі,
Не катаваліся ў турме,
Або ў далёкай старане,
Ў брытанскіх, гальскіх легіёнах
Не мардаваліся... Нероне,
Нероне люты! Божы суд,
Праўдзівы суд, неспадзяваны
Цябе асудзіць. Прыплывуць
I прыляцяць у славе-цвеце
Святыя мучанікі, дзеці
Волі святой. Каля адра,
Каля смяротнага ў кайданах
Падыдуць і табе даруюць:
Яны браты і хрысціяне,
А ты сабака! Людаед!
Сшалелы дэспат!

Аж кішыць
Нявольнікаў у Сіракузах
Па лёхах, турмах. А Медуза [196] Медуза — у грэчаскіх міфах пачвара, ад пагляду якой камянела ўсё жывое. Шаўчэнказнаўцы лічаць, што тут Шаўчэнка памыліўся, напісаўшы замест «Мегера» «Медуза». Мегера ў грэчасскіх міфах — адна з багінь помсты. Яе і меў на ўвазе Шаўчэнка, калі пісаў: «Вось-вось прахопіцца... і потам, і кроўю вашаю, дэспоты, пахмелле справіць».
Ў шынку п’янюсенькая спіць.
Вось-вось прахопіцца... і потам,
I кроўю вашаю, дэспоты,
Пахмелле справіць.
Скрозь шукала
Сыночка маці, не знайшла...
I ў Сіракузы паплыла.
Ды там яго ужо ў кайданах
Знайшла, пакутная, ў турме.
Не дапусцілі паглядзець,
I мусіла яна сядзець
Каля астрога і чакаць,
Як бога з неба, выглядаць
Свайго сына: аж покі то
Яго ў кайданах павядуць
Брук падмятаць.
А ў Рыме свята,
I немалое. Сціск народу,
Са ўсёга царства ваяводы,
Прэтарыяне [197] Прэтарыяне — імператарская гвардыя ў Рыме. і сенат,
Жрацы і ліктары [198] Ліктары — пачэсная варта вышэйшых урадавых асоб у Старажытным Рыме. стаяць
Ля Капітолія. I хорам
Спяваюць гімн і кураць дым
З кадзіл і амфар. З усім зборам
Ідзе сам кесар. Перад ім
З бронзы адлітую статую
Самога кесара нясуць.

Напэўна, выдумалі свята
Патрыцыі [199] Патрыцыі — арыстакраты ў Старажытным Рыме. -арыстакраты
I мудры кесараў сенат.
Яны ж бо кесара ўслаўлялі
На ўсе лады, аж прыкра стала
Самім ім дурня выслаўляць,
Ды заадно, каб даказаць,
Яны на радзе й прысудзілі,
Каб проста кесара назваць
Самім Юпітэрам, ды годзе.
I напісалі ваяводам
З канца ў канец: моў, так і так,
Што кесар — бог. Што больш ад бога!
I тым майстрам далі каваць
Статую кесара. Да тога
Так Note bene [200] Note bene (лац.) — добра заўваж. дадалі,
Што бронзавы той кесар будзе
Караць і мілаваць. I людзі
Нібы ў той вырай паплылі
У Рым па міласць. Прыплыла
I тая з Сіракуз нябога
Прасіць і кесара і бога.
А ці адна яна? Мой божа!
Прыйшло іх тысячы ў слязах,
Прыйшлі здалёку.
Гора з вамі!
Каго прасіць, маліць прыйшлі?
Каму вы слёзы прыняслі?
Каму вы прыняслі з слязамі
Сваю надзею? Гора з вамі,
Рабы нязрачыя! Каго,
Каго вы просіце, дурныя,
Рабы, нявольнікі сляпыя?
Ці ж кат памілуе каго?
Маліцеся богу адному,
Маліцеся праўдзе адной.
I на зямлі больш ані кому
Не пакланяйцеся. Брахнёй
Гучаць — поп, цар...