Генрых Далідовіч - На новы парог

— Чуў? — павярнуўся Самсонаў да Сцепановіча,— Цэлы рад маментаў!

— Думайце, людзі,— прамовіў Гаптар.— Я...— усміхнуўся.— А вот пра сябе яшчэ скажу. Слухаеце-слухаеце вы мяне і, мусіць, гневаецеся: баеш ты, дзед, байкі, вучыш вучоных, насцярожваеш, а вот, мусіць, забываеш: а ўсё ж калі знасіў, садраў старыя боты, дык іх трэба выкідаць і купляць новыя. І не баяцца, што новыя боты будуць напачатку цеснаватыя, цвёрдыя...

— Ну-ну! — падахвоціў Самсонаў,— Сам адкажы на гэта!

— І адкажу,— прамовіў з усмешкаю Гаптар,— чаго ж мне таіцца! Я ж ужо і Іванавічу, і вам пра гэта гаварыў, і ў пісьме тым тое ж пісаў. Я ж не цвердалобы, як бык, бачу: і нам тут не рай, і Іванавічу мы ўжо як камень на дарозе... Нашым маладым, канечне, жыць па-новаму ўжо. І тое новае іх не палохае. А маніць, кліча: маладыя заўсёды першыя да ўсяго новага прагнуць. Дык яны няхай самі і ўсё рашаюць... А вот я ўжо, так сказаць, не такі, я як тое старое выкапанае дрэва, што не зможа прыжыцца на новым месцы... Ды чаго перціся мне куды, пенсіянеру? Праўду кажа Іванавіч: зросся я тут з усім, дык і хачу тут дажыць сваё... Наракайце ці не наракайце, але я вам праўду кажу. А чыстасярдзечнае прызнанне, як кажа Дзячкоўскі, аблягчае калі не пакаранне, дык хоць следства.

— Суцешыў! — хмыкнуў Сцепановіч.— Чэсна прызнаўся! Каб застаўся ў Бабчыным Сконе толькі ты, дык гэта было б яшчэ паўбяды. Але ж, гледзячы на цябе, застанецца тут і Гэлька. А ёй яшчэ нейкіх трыццаць пяць, самая сіла...

— А як яна паедзе? — запытаў Гаптар.— Бо сама, удава, у Налібаках не паставіць хаты. Як не паставіць і наша Стэфусіха. Значыць, вам, Іванавіч, трэба памагаць. І не толькі ім дваім. Але і ўсім такім з астатніх малых вёсак. Можа, з-за гэтага прыйдзецца і машын, трактароў колькі не купіць, новай фермы не ставіць...

— Ну, без гэтага я не магу. Сама на ногі становімся...

— Налібакі — ваша будучыня,— сказаў Самсонаў.— Так ужо рашыла само жыццё. Бачым гэта і мы, адчуваеце гэта і вы, Іосіфавіч. Толькі, можа, мы з ім,— кіўнуў на Сцепановіча,— крыху пагарачыліся, хацелі нешта падспешыць... Таму вось і з вашым Бабчыным Сконам так усё выйшла... Але цяпер бачым: трэба больш думаць, рабіць усё па-гаспадарску. Так што ніхто не кіне вас тут на божую волю... На тым тыдні, у панядзелак, спецыяльна на бюро будзем абмяркоўваць ваш ліст у «Правду». Прыязджай. Паслухай, сам нешта скажаш.

— Прыедзе! — усміхнуўся Сцепановіч,— Дзеля гэтага і ўсе свае ордэны і медалі пачэпіць. Заўсёды калі ідзе чаго дабівацца, дык ідзе пры ўсім іканастасе...

— Калі маю, дык чаму не надзець? Не ўкраў жа. Самі ведаеце, за што ў партызанах, а пазней у саўхозе іх палучыў...

— Вось да слова...— уставіў сваё слова Самсонаў, суцішваючы іх, пераводзячы гамонку ў іншы накірунак.— А чаму, Іосіфавіч, ваша вёска так называецца? І ў партызанах, і цяпер езджу, тут, а вот неяк не прыходзіла ў галаву запытацца...

— Некалі мне дзед расказваў, што даўным-даўно, калі наш край вольны быў, яшчэ ні караля, ні цара не зналі, дык на месцы нашай вёскі толькі паляна была. Ніхто не жыў,— загаварыў Гаптар.— Толькі адны звяры хадзілі... А ў суседніх Янковічах старая баба жыла, бытта вядзьмарка. Ад яе паганых вачэй, як думалі людзі, каровы малака не давалі, коні, свінні не вадзіліся. Дык вот янкоўцы і прагналі яе з вёскі. Яе сыны паставілі ёй хатку на гэтай палянцы. Баба тая жыла тут адна, як сава. А потым, як прыйшоў ёй час, і памерла тут. Вот яе ўнукі і празвалі гэта месца: Бабчын Скон. А сыны, гаварыў дзед, не паладзілі з вёскаю, не даравалі ёй за матку і перабраліся жыць на месца матчынай смерці. Век злаваліся на вёску, век потым і новы род не ладзіў з Янковічамі... І мы ўжо не надта каб ладзілі з янкоўцамі. І кралі адзін у аднаго лес, біліся. Часамі і вёска на вёску... Словам, мае вёска такую легенду...

— Ясна...— прамовіў Самсонаў, уздыхнуў. Узяў пінжак і падняўся.— Словам, маеце векавую гісторыю...

Падняліся і Гаптар са Сцепановічам.

Вечарэла. На дарозе, на легкавіку гусцеў ужо цень. Сонца было далёка і нізка, за лесам, ружова высвечвала толькі верхавіны.

— Ну, будзь здаровы, Адвакат! — усміхнуўся Самсонаў, падаў руку.

— Можа, да мяне заедзем? — запытаў Гаптар.— Усё ж вы госці.

— Я за рулём...— усміхнуўся той.— А па-другое, і ўрачы забаранілі гэта...

— Вот табе і маеш! — махнуў рукою.— І вам, і Іванавічу забаранілі... Сустрэліся партызаны — і чаркі не могуць узяць...

— А ты бярэш яшчэ? — запытаў Самсонаў.

— Ды, дзякуй богу, яшчэ ніхто мне не забараняў...

Рабочы аўтобус спыніўся за павароткаю, перад Янкоўскага рачулкаю-канаваю. Якраз насупраць грыба-пачакальні.