Людміла Рублеўская - Дагератып

- Мы не можам проста так сядзець і чакаць, - прагаварыла Багуслава.

- Трэба паглядзець, што там з Масевічам, магчыма, ён і ягоныя хатнія параненыя...

- Забудзься, - жорстка сказаў Ніхель. - Да вялікіх стратаў не дапусцяць. Ты ж чула - гэта ўсяго толькі правакацыя. Нагоняць жаўнераў, і будзе ціхенька, як заўсёды. Не стаў пад пагрозу Справу. Займіся жаніхом. Пан Каганецкі, - Варакса ветліва ўсміхнуўся графу. - Спадзяюся на вашу разважлівасць. Перацярпіце гэты дзень у замкнутай прасторы - вы ж звыклі.

За вакном нехта прабег, лямантуючы, войкаючы, але нягучна, як бы ў спалоху, што пачуюць. Крык аддаляўся, і ніводныя дзверы, ніводнае вакно не расчынілася. Ніхель не зварухнуўся, але важка прамовіў:

- Поспех нашай Справы прывядзе і да таго, каб падобнае больш не паўтаралася. Ты, Багута, хочаш вылечыць адну балячку, а трэба ацаляць усё цела ад воспы. Ідзіце, маладыя... Адпачніце. Назапасьце гнеў і нянавісць, каб спраўдзіць у больш спрыяльных умовах.

Пан Варакса павярнуўся і зноў рушыў у лабараторыю.

Багуслава вычакала, пакуль грукнуць дзверы, кінулася ўніз і замкнула іх на засаўку.

- Цяпер бяжым!

Перад тым, як выскачыць з атэлье, Каганецкі, з ружжом за спінай, прыпыніўся, каб сарваць са сцяны партрэт Багуславы.

Вецер збіваў з ног, цемра наплывала на горад, дзе яе было досыць у сэрцах. Сухую лістоту гнала па дарозе, як быццам ратаваліся ад будучага белага патопу зімы казачныя істоты, падобныя да гномаў.

- На адным кані далёка, вядома, не заедзем, - з сумнівам прагаварыў Каганецкі, сядлаючы свайго белага Баярда. - Але за горад як-небудзь выбярэмся, галоўнае - да карчмы дабрацца, там рамізнікі заўсёды спыняюцца.

Калісьці Багуслава разглядала малюнкі ў рыцарскіх раманах і ўяўляла, як, падобна іншым прыўкрасным дамам, стане падарожнічаць на адным кані са сваім рыцарам, гэтак грацыёзна седзячы побач. Рыцар быў, хаця й трохі кульгавы і без латаў, конь меўся, і нават белы, але сядзець удваіх у адным сядле аказалася страшэнна нязручна і мулка. Шымон кінуў на сядло складзеную папону, пасадзіў Багуславу перад сабой, абняў адной рукой:

- Пацярпі...

Патрапаў па шыі каня:

- І ты пацярпі, дарагі... Нейкі час будзе цяжкавата.

Грацыёзнасці відавочна не хапала. Затое збоку выкраданне нявесты

выглядала як належыць, рамантычна.

Чым бліжэй яны пад’язджалі да другога канца горада, дзе месцілася кніжная лаўка, тым больш прыцемак расквечваўся барвовым і памаранчавым, неба пералівалася рознымі колерамі амаль па-святочнаму, але гэта было страшнае свята.

Яны ўжо амаль даехалі да ўскраіны, калі пачуўся адчайны крык:

- Супакойцеся, людзі! Успомніце, што вы не звяры! Што вы робіце, у доме жанчыны, старыя!

У адказ - бязладны гул грубых галасоў.

- Гэта Давыд!

А голас адчайна гарлаў:

- Людзі, суседзі! Дапамажыце! Не сядзіце, як здрайцы, не адседзіцеся па норах сваіх! Усе разам абаронімся!

Не трэба было ні аб чым адно з адным дамаўляцца, тлумачыць, пераконваць. Шымон павярнуў каня...

Першае, што яны пабачылі - языкі полымя высоўваліся з вокнаў, быццам у будынак загналі велізарнага звера, які там цалкам не змяшчаўся. Агонь уладарыў у разбітай вітрыне, ад статуі Мінервы застаўся толькі гіпсавы друз. Яшчэ больш дзіўным і вычварна-святочным рабіла пейзаж, што ўсё навокал было ўсыпанае белымі аркушамі паперы - у краме гандлявалі і канцылярскімі таварамі. Нехта, відаць, забаўляўся, учыняючы штучную завіруху, таму што нават ясень, які рос ля крамы, побач з самай дарогай, быў нібыта ў сумётах: у ягоныя густыя галінкі з сухімі рудаватымі завушніцамі паначаплялася паперы, аркушы трымцелі на вятры, як белыя хустачкі тых, хто хоча здацца на літасць ворага.

Агонь шалеў. Людзі, што стаялі вакол, некаторыя з паходнямі ў ру­ках, пачыналі адыходзіцца падалей. Мяркуючы па не вельмі асэнсаваных тварах, перад “праведнай справай” ачышчальнікаў добра пачаставалі дармовай гарэлкай. Яны тапталіся па разадраных кнігах з абвугленымі старонкамі. Сярод гэтых кніг знаходзіліся, напэўна ж, працы прафесара Каганецкага.

- Так і трэба фармазонам! - віскнуў нехта, але крык не падхапілі. Проста змрочна паглядалі, як бы баючыся таго, што нарабілі.

- Вызваліце дзверы, нягоднікі! - у вакне паказаўся бледны твар Давыда. Вось яно што! Аўтадафе - гэта ўжо зусім не па-людску...

А пажарныя нібыта не бачаць! Ясна, знаку начальства не падае. Кніжная крама трохі наводдаль ад іншых дамоў, спадзяюцца, што згарыць “гняздо вальнадумства” без аніякай шкоды і “ў назіданне” іншым.