Людміла Рублеўская - Дагератып

- Можаш забіць мяне, Шымон, але да смерці твайго бацькі я не датычны. Тваё пытанне варта было задаць маёй сястры.

Каганецкі ірвануўся з крэсла, схапіў сваяка за грудкі, ледзь не прыўзняўшы над падлогай, правалок праз увесь пакой і так прыклаў да сцяны, што са столі пацерушыўся век не мецены пыл.

- Што з ім зрабіла пані Антаніна? Гавары! Ці мне і праўда патрабаваць эксгумацыі, апаганіць бацькаву магілу?

Доктар у моцных руках заолага цяжка дыхаў, але не спрабаваў вызваліцца і не выказваў панікі.

- Ты нічога не давядзеш, Шымон. Ні атрутных рэчываў, ні прыкметаў гвалтоўнай смерці не будзе, я ж у свой час іх не знайшоў. Сястра мая знесла свае грахі на той свет. Адзінае, што магу выказаць - мой швагер памёр ад моцнага спалоху.

- Так, я помню выраз ягонага твару, калі ён ляжаў у труне, - прагаварыў Каганецкі, страсянуў галавой, быццам жадаючы пазбавіцца страшнага ўспаміну, і гнеўна ўтаропіўся ў сваяка.

- Я не буду падаваць на вас у суд.

Яшчэ раз прыклаў таго да сценкі і грэбліва выпусціў з рук, быццам драпежнік, які пераканаўся, што здабыча не толькі мёртвая, але і пачала гнісці, адыйшоўся.

- Дажывайце свой век у Пагневічах - я напішу дарчую, чужога мне не трэба. Але ў тэстаменце маім вас не будзе. І вас, спадзяюся, больш у маім жыцці не будзе. - Каганецкі адкінуў рэзкім рухам валасы, што закрывалі твар, і дадаў больш стрымана, але з не меншым гневам. - Я цаню, што вылечылі мяне ад дзіцячай хваробы, таму дарую, што калечылі мяне, дарослага. Каб больш я вас не бачыў. Іначай мне цяжка будзе справіцца з жаданнем засадзіць вас у тую клетку, дзе я правёў не самыя лепшыя ночы свайго жыцця, і забыцца вас адтуль выпусціць.

Ніхель задаволена падкруціў вусы, нібыта яму паказалі прыемную аперэтку. Багуслава апусціла руку, якой намацвала ў рукаве стылет. Крывавага фіналу ў гэтай амаль класічнай трагедыі не будзе. Вядома, Шэкспір ці Сыракомля перапісалі б усё па-свойму, але далучаць паліцыю было апошнім, на што б кожны з прысутных пагадзіўся.

Шымон усеўся на месца, Боўнар нервова папраўляў каўнер і гальштук, гледзячы ў падлогу.

- І не раю спрабаваць абвесціць Шымона вар’ятам, - скрозь зубы прагаварыла Багуслава. - Іначай і трупа вашага не знойдуць.

Пан Людвіг падхапіў сакваяж, у якім больш не мелася ні пісталета, ні фальшывых кіпцюроў, ні бутэлечак з мескалінам.

- Веру. На вяселле напрошвацца не буду.

Рушыў да дзвярэй, але ля выхаду затрымаў крок, азірнуўся і нібыта неахвотна загаварыў:

- І ў якасці вясельнага падарунка - добрая парада. Ты не можаш адмаўляць, Шымон, што я ўсё-ткі не аднойчы за гэтыя гады ратаваў тваё жыццё. Паталогія ў табе ёсць, спадчынная псіхічная хвароба, і ты мне быў цікавы як навуковы прэцэдэнт. Вы ўзялі з майго сакваяжа разам з іншым нататнік Радаслава Каганецкага. Раю вам, панна Багуслава, пачытаць яго, перш чым звязваць свой лёс з кімсьці з гэтага роду. Можа, клетка для вашага жаніха, унука згаданага Радаслава, падасца вам сумнай неабходнасцю. Я не забойца. Таму і папярэджваю: у горад Б* у бліжэйшыя два дні не ездзіце. Калі меркавалі вянчацца там, лепш адкладзіце свой шлюб. Я разумею - вы зараз жа збіраецеся да алтара, бо баіцеся ўсё-ткі, што я магу перашкодзіць.

- Цябе ніхто не баіцца, - важка сказаў Каганецкі, таксама ўзняўшыся.

- Насмелься толькі стаць паміж мной і гэтай жанчынай - знішчу. Якая небяспека, па-твойму, чакае нас у горадзе Б*?

Доктар уздзеў капялюш і крыва пасміхнуўся:

- Непарадкі з уціхамірваннем.

Багуслава і Шымон трывожна перазірнуліся, Ніхель перастаў усміхацца:

- З чаго вы ўзялі? Мае назіранні пра гэта не сведчаць.

- Вашыя назіранні значаць не больш, чым ёд для лячэння сіфілітычнай язвы, - пагардліва кінуў доктар, як сапраўдную манету побач з фальшывай.

- Вы ж ведаеце, хутка адчыніцца гэты выбітны завод, пра які кожны дзень стракоча павятовая газетка. Прыедуць важныя персоны са сталіцы, калі не імператар - дык хтосьці з вялікіх князёў. У чаканні ўрачыстасцяў мясцовыя чыноўнікі гатовыя платы і брук уласнымі языкамі вылізаць, калі будуць ведаць, што іх старанне заўважаць. Вось камусьці прыйшло ў галаву - а можа, даслалі з Пецярбурга таемны ўказ - ачысціць горад наколькі магчыма ад небяспечных элементаў, а гэта значыць - іншаверцаў, іншаземцаў, вальнадумцаў ды ўсіх падазроных.

- Вось у гэта веру, - з нянавісцю прагаварыў Ніхель. - Да гвалту ўлады заўсёды гатовыя.

Боўнар паціснуў плячыма - маўляў, хочаце - верце, хочаце - не.

- Горад жа з гісторыяй, у сямнаццатым стагоддзі бараніўся ад маскоўскіх войскаў так, што расейцы гарматамі сцены на друз паразбівалі, а тады палову месцічаў выразалі. Затое гараджане, што засталіся жыць, пасля адыходу асноўнага войска выразалі ноччу маскоўскі гарнізон да апошняга барабаншчыка. Мае продкі таксама пастараліся, - ганарыста пасміхнуўся доктар. - Падазроны горад. Не ведаю дакладна, што адбудзецца: ці шчырыя энтузіясты “за веру, цара і Ацечаства” пойдуць яго ачышчаць, ці шпегі падбухтораць купку пралетарыяў ды студэнтаў пабіць вокны эксплуататарам, лавачнікам няшчасным. Галоўнае, вынік: падстава ўладам умяшацца, хуценька навесці парадак, пра што зухавата адрапартуюць. А тады пачнецца расправа. Ператрусы ўчыняць, кагось з горада выселяць “для іхняй жа бяспекі”, кагось арыштуюць. Многія і самі паз’язджаюць - на час ці назаўсёды. Мне ў бальніцу, ва ўсякім выпадку, даслалі сакрэтны ліст, каб не ўздумалі хаваць у сябе пад выглядам хворых падазроных людзей. Цяпер ламаем з калегамі голавы, як спрытней замаскіраваць няправільных пацыентаў. Ну ўсё, бывайце!