Г. Булыка. «Сургуч»
Істотнае ў гэтым вершы Галіны Булыка не столькі сама нечаканасць, незвычайнасць лірычнага героя, не тое, што ён напісаны пра сургуч (скажам так), а тое, як напісаны, на якім паэтычным узроўні. Бо можна апісаць усе рэчы ў пакоі ў рыфму альбо верлібрам, i ўсё ж гэта не будзе паэзіяй, i мы слушна пацікавімся: навошта такія апісанні, што даюць яны чытачу?
Прышвін пісаў, што масавая хвароба сучаснага чалавецтва ў яго залежнасці ад свету рэчаў, i толькі здзіўленасць выратуе чалавека. Ці не гэтая самая здзіўленасць ляжыць у аснове любой паэзіі — бачыць паэтычнае, незвычайнае ў самым, здавалася б, звычайным, непаэтычным:
A госці
танцавалі,
танцавалі,
танцавалі.
I іскрыўся лямпамі
Ультраграмафон.
I толькі адна
Пласцінка,
Лямантуючы
У рытме
там
та
ма,
Самотнай была.
Яна
Пакутавала
Галавакружэннем.
Для гэтага верша Валерыя Маслюка характэрны яркі вядучы вобраз, які з'явіўся на нечаканым асэнсаванні звычайнага, нецікавага для нас самога на сабе дзеяння — кружэння грампласцінкі. У большасці сваіх вершаў, звычайна верлібраў, слаба рытмізаваных, але заўсёды адметных менавіта навізной паэтычнай сітуацыі, Валерый Маслюк выкарыстоўвае прыём адухаўлення, нават «ачалавечвання» ў нейкай ступені, нежывых прадметаў навакольнай рэчаіснасці (таксама пераважна гарадской). Таму яго вобразы больш уражлівыя, абаяльна-мяккія, чалавечныя, але i больш простыл, нешматпланавыя ў параўнанні з рэчыўна-рэчавымі вобразамі Адама Глобуса i Галіны Булыка, якім гэты прыём характэрны ў меншай ступені. Вершы Валерыя Маслюка лягчэй «вытлумачыць», разабраць на кавалачкі, знайсці галоўны (ён жа часам i адзіны) вобраз, не рызыкуючы пры гэтым зламаць структуру верша, якая вельмі хісткая, няшчыльная ў параўнанні з структурай думкі, што легла у яго аснову. Мы літаральна адчуваем галавакружэнне пласцінкі, гэты боль таму такі ўспрымальны i зразумелы, што ён — безвыходны, вечны, наканаваны: быць створанай для таго, ад чаго пакутуеш, што ненавідзіш. Гэта боль гвалтоўнага дзеяння, боль незразумеласці i марнасці «не твайго» існавання, гэта не пласцінкавы боль.
Валерый Маслюк моцны як паэт ва ўспрыманні, у нечаканасці адчування рэальнага сусвету (у якой бы сферы мастацтва ён ні працаваў).
Галіна Булыка, наадварот, вылучаецца ў стварэнні новага мастацкага свету, у майстэрстве «выканання» верша, пачынаючы ад першага да апошняга яго радка, калі на пярэдні план выходзіць не адметнасць, паэтычнасць думкі, а адметнасць, паэтычнасць яе ўвасаблення:
Паўзе па бруку цішыня
I разбіваецца аб крокі.
Кладзецца снег на пляц шырокі,
Каб крылы зноў вясной узняць.
Шум выпадкова забрыдзе,
Такі нязначны i далёкі
У Верхнім горадзе,
Дзе вокны,
Нібыта вочы тых людзей,
Што тут шылі.
Цябе сустрэне
Цвік рэха, ўбіты ў цішыню,
I водбліск даўняга агню,
I век чужы паўзмрочным ценем.
Па-іншаму паглядзець на рэчы i рэчаіснасць, убачыць ix у новым, мастацкім ракурсе — у гэтым i ёсць адзін з сакрэтаў творчасці ўвогуле: адчуць у самым, здавалася б, непаэтычным, далёкім ад сферы ўздзеяння традыцыйных эстэтычных канонаў паэтычны вобраз, думку, істотную сувязь з чалавекам.
Я зразумеў, што ён плача!
(Дзіўна! — асфальт i слёзы!)
Адчуўшы руку маю на шчацэ,
Ён прашаптаў вінавата: —
Пада мной — Няміга!
Ды што там — Няміга!
Падай мной — Гісторыя!..
А вы ўсё нагамі, нагамі...
В. Маслюк, «Я зразумеў, што ён плача...»
Немагчыма адлюстраваць жыццё чалавека ў горадзе, не адлюстраваўшы жыццё горада, яго рэаліі, законы, супярэчлівасці, не ведаючы яго гісторыі, не адчуваючы сучаснасці, не ўяўляючы будучыні.
У мастацкім асваенні гарадской рэчаіснасці i рэчаіснасці ўвогуле А. Глобус, Г. Булыка, В. Маслюк шмат увагі акцэнтуюць на адлюстраванні свету рэчаў, свету маленькіх люстэрак, дзе выяўляюцца сутнасныя адценні чалавека. Акцэнтуюць, думаецца, зусім не маючы на мэце ўзводзіць спосаб характарыстыкі «праз рэчы» ў абсалют, даводзіць яго да ступені «шазізму». Бясспрэчна, гэта толькі адзін ca шматлікіх спосабаў пазнання мастацтвам чалавека i сусвету, i ён павінен поўнасцю адпавядаць агульным законам мастацтва. Але тое, што ён вельмі дзейсны i выніковы на службе ў сапраўднага майстра слова, — несумненна, i ў гэтым бліскуча пераканаў нас Аркадзь Куляшоў у пачатку «Сцяга брыгады» i ў «Прыгодах цымбал».
Читать дальше