Михась Южик - Перакулены час

– Гм.. – застопарыўся азадачаны Маскаленка. – Ну як жа… савецкага… расійскага… беларускага…

– Што ж гэта ў вас за народ такі трохаблічны, не раўнуючы цмок-Гарыныч – з трыма мазгамі і адным страўнікам? – дзёрзка падлавіў начальніка Васіль.

Маскаленка адразу не знайшоўся, што адказаць. На дапамогу яму прыйшоў Грышка.

– А яно, хлопча, так і ёсць! – гаварыў ён, ухмыліста пазіраючы на Сурмача. – Толькі не трох-, а шматаблічны мы народ. Колькі нацый у Саюзе было, столькі ж у нас і абліччаў. Гэтак нас партыя вывучыла, хай яна, праклятая, згоркне!

– Ну, цяпер кожны герой на партыю несці! – зноў уключыўся ў спрэчку Пятро Яфімавіч. – А пагаманіў бы ты так гадоў дзесяць таму, то хуценька б у каталажцы апынуўся. Смяльчак!

У гэтую секунду Васіль пачуў прыглушаны голас з боку купкі гаваркіх жанчын: “Ты б першы і нафіскаліў! Заўжды ў прафсаюзах ды партактывах аціраўся, ведаем!” Голас належаў Марыі Лухвіч. Сурмач асцярожна зірнуў на Маскаленку: той альбо не пачуў гэтае заўвагі ў свой адрас, альбо не падаваў віду.

– Так што, шаноўныя, не будзем гарачку пароць, – доўжыў выкладаць свае аргументы шэф. – Мабыць, праз колькі гадоў так дапякуць вас дэмакраты, што па Савецкім Саюзе завыеце.

– А я ўжо выю! – змрочна пажартаваў Грыша. – У мяне месячная зарплата – як у Нямеччыне чысцільшчык урнаў за паўдня зарабляе.

– Вось бачыш! – ажывіўся Яфімавіч. – А за камуністамі курс рубля вышэй за даляр трымаўся! Так што, браткі, анікуды нам без Расіі не прасунуцца!

– Гэта чаму ж? – утаропіўся на яго Сурмач.

– А ўсё таму, Вась, што хутка не будзе чаго жэрці! Усё з тае ж банальнай прычыны. Вытворчыя сувязі нашыя ўміг разваліліся, а новыя стварыць – гэта дзесяцігоддзі і дзесяцігоддзі. Дый далёка хадзіць не трэба – вазьмі наш завод, наша СКБ. Гаруем жа, вой як гаруем!

– Ды што вы ўсё на свеце праз страўнік мераеце! – з агрэсіўнымі ноткамі ў голасе запярэчыў Васіль. – Можна ж пасадзіць чалавека ў турму, не ганяць на працу і карміць як на зарэз. Ці шчаслівы ён будзе? Тое самае і з Беларуссю: пры камуністах нябедна жылі, але не людзьмі былі, а кастратамі – без мовы сваёй, культуры, гонару.

– Культуру на хлеб не намажаш! – падкалупнуў Васіля Шпак. – Што мне з тае культуры?

– Ну й валяйся тады ў гразі! – ускіпеў Васіль. – Чакай, пакуль маскоўскі цар паднясе табе чарговую кадзь гнюснага варыва! Толькі тады май на ўвазе, што калісьці надакучыць яму, цару, выдзяляць табе нават і гэты свіны харч! І прыйдзецца табе сваім атрафіраваным целам і мозгам за скарынку хлеба змагацца!

– І пазмагаюся! – запальчыва выкрыкнуў Грыша.

– Годзе вам сабачыцца, хлопцы! – прымірэнча крануўся начальнік Шпаковага пляча. – Праўду кажа Васіль, лепш усё ж быць незалежным ды, як пустазелле, жывучым (хоць і галодным), чымся – тоўстым еўнухам, які без панскай ласкі і дня не здатны пражыць. Гэта так. Але незалежнасць – тонкая штука…

Маскаленка на міг задумаўся, намагаючыся нешта сфармуляваць. Васіль скарыстаўся гэтай замінкай:

– Эх, Пятро Яфімавіч, уся штука ў тым, што незалежнасці ніякай няма, не было і не будзе! Скажу больш: паняцце “незалежнасць” у корані супярэчыць асноўнаму закону Сусвету.

– Ну, папёр мудрагеліць! – буркнуў пакрыўджаны Сурмачам Грышка.

– Бо Сусвет якраз і трымаецца, – не зважаў на яго Васіль, – на залежнасці ўсяго ад усяго, на ўзаемапрыцягальнасці. Інакш бы ён разваліўся. Нават камень, які ляжыць у цясніне, не можа быць упэўнены, што да яго не пралезе чалавек, не падніме наверх і не раструшчыць у парашок з дапамогай сваіх хітрых прыладаў. А вы кажаце пра незалежнасць нас, што жывуць на ўсіх магчымых вятрах, сярод процьмы хваробатворных мікробаў, сярод нядобразычліўцаў, ашуканцаў, ворагаў.

– Яно канешне, незалежнасць – катэгорыя адносная. Каму, як не нам, тэхнарам, гэта ведаць... – зафіласофстваваў быў Маскаленка, але Васіль беспардонна яго перабіў.

– Я мяркую, што слова “незалежнасць” з’яўляецца проста зручным словам для чарговай злачыннай групоўкі, што хоча захапіць уладу, а потым (ужо без усякай незалежнасці) нас душыць і душыць. “Незалежнасць” – гэта падстава для выкрыкаў раз’юшанаму натоўпу, якому ўсё роўна – ці гарланіць “Дынама чэмпіён!”, ці “Далоў гарэлачныя талоны!”, ці “Жыве Беларусь!” Гэта проста чарговая адтуліна для выхаду адмоўнай энергіі замардаваных жыццём абывацеляў. Але каб той абывацель, замест таго каб раўці “Даеш незалежнасць!”, пачаў бы хоць час ад часу зазіраць у кнігі, перастаў бы курыць і хлябтаць піва, а бегаў бы ўранні трушком… каб ён сам хадзіў у тэатры, музеі і дзяцей сваіх туды браў. Тады б, мусібыць, само сабою спаўзло з яго камуністычнае ачмурэнне. Тады б адкрыў ён, нябога, што цэрквы ў яго краіне будуюцца не так, як у Расеі-матухне, што іначай пішуцца іконы, што растуць іншыя дрэвы і кветкі, што мова яго гэтак жа адрозніваецца ад расейскай, як і польская і сербская мовы. Тады б, мабыць, заўважыў, бедачына, як пачварна гучаць пазначаныя на картах назвы беларускіх рэк, азёр, вёсак.