Михась Южик - Перакулены час

– Чаму? – недаўменна зірнуў на Васіля Маскаленка.

– А таму, што карты ў нас скрозь савецкія, і назвы падпісаны на іх па-руску. Хіба гэта не здзек: “Перемога”, “Поплавы”, “Осередок”? Морду біць за такое трэба!

– Во дае! – хмыкнуў Шпак.

– Тады як на роднай мове, – працягваў разгарачаны Васіль, – і язык не трэба ламаць, і глузды выварочваць: што ж гэта за “Пе-ре-мо-га” такая? Бо адразу ж усплываюць беларускія карані слоў, і ясна, да прыкладу, што “Паплавы” – не ад слова “паплаваць”, а найперш – ад “поплаў”, “паплавец”.

– Хе! Ды тут самае дзіўнае не гэта, – зноў падаў голас крыху супакоены Грыша, – а тое, што затурканыя ленінцамі вясковыя бабкі гэтак і будуць усё жыццё вымаўляць, гвалтуючы свае галасавыя звязкі: “Перемога”. І хоць ты трэсні! Бо так іхні пан-карміцель – старшыня калгаса – вымаўляе. І смех і грэх!

– Гэх, хітрамудра гэта ўсё – не нашым ротам сёрбаць, – уздыхнуў Пятро Яфімавіч. – Хадзем лепей, хлопцы, курнём.

Спрачальнікі падняліся і рушылі да выхаду. Па дарозе да іх далучылася яшчэ пара-тройка жадаючых перакурыць.

25

Натапыраны ад золкасці, стаяў Сурмач наводдаль галоўнай прахадной, бесталкова тупаў на месцы. Раз-пораз усхліпвалі дзверы, выпускаючы пары, тройкі і асобныя людскія постаці. Яны тут жа ўцягвалі галовы ў плечы, паднімалі каўняры і, унікаючы сіверу, апускалі твары долу. Таропка разыходзіліся ў розных напрамках.

На душы ў Сурмача было ні сумна, ні весела. Задзірысты хмель пакрысе ападаў ад восеньскай халадэчы, і сусвет няўхільна вяртаў свае банальна-шэрыя фарбы. Васіль заўсёды ненавідзеў заканчэнне святаў, баяўся сіндрому ацверажэння, бо бачыў тады сябе нібы зводдалеку і знаходзіў пошлым і да брыдкасці прымітыўным чалавекам. Асоба яго быццам бы падвойвалася, і тады нейкі разважлівы і цынічны Васіль пагардліва ацэньваў узрушанага, парывістага, па-п’янаму шчырага Васіля.

І зараз, на парозе мімавольнага самабічавання, хлопец мяўся на месцы, паліў цыгарэту за цыгарэтай і мысленна шукаў, чым запоўніць гэты сыры кастрычніцкі вечар. Нешта ўпарта штурхала яго ў бок інтэрната: заявіцца да Шальговіч, прычапіцца да Шызова (які, безумоўна, там будзе), учыніць скандал і на кулаках паказаць гэтаму даўганогаму, хто чаго варты. Гэтае жаданне было надзвычай моцным, і чорту б ведама магчымае развіццё падзей, каб на чацвёртай цыгарэце не згледзеў Сурмач у парадзелым натоўпе прахожых знаёмую жоўтую куртку – Марыя Лухвіч спяшалася завярнуць за рог і нырнуць у найбліжэйшую вулачку.

Шпурнуўшы недапалак вобзем, Васіль рашуча пашыбаваў за Машай.

Бывае, надараюцца ў нашым жыцці падобныя выпадкі: ідзеш ты па доўгім змрочным калідоры, паабапал – безліч аднастайных дзвярэй; ты стукаў у іх незлічоную колькасць разоў і заўсёды – безвынікова; ты гэтак натаміўся і зняверыўся адшукаць незамкнутыя дзверы, што ўжо даўно ідзеш панурыўшы голаў, і абрыдлі табе гэтыя бляклыя дошкі, гэтыя аблезлыя сцены бясконцага калідора; і раптам, шарахнуўшы нагой не з надзеі, а са злосці па найбліжэйшых дзвярах, ты з лёгкасцю адчыняеш іх, уваходзіш у светлую ўтульную залу, дзе знаходзіш аддуху душы і целу ды падазраеш затым, што нямала такіх залаў ты ў сваім жыцці абмінуў.

У адну з жыццядайных залаў і патрапіў Васіль, увязаўшыся на падпітку за Марыяй Лухвіч, сталай сваёй саслужыўкай. Усё адбылося надзвычай проста і бесперашкодна. Лухвіч жыла ў трох кроках ад завода, у глыбіні старога цяністага квартала, у адной з цагляных чатырохпавярховак з высокімі столямі і комінамі на выпуклых дахах. Сурмач і раней няўзнак прыкмячаў, як яе ладненькая ўвішная фігурка скрываецца ў адной з блізкіх падваротняў.

Ва ўзаемапрыязнай размове яны хутка прамінулі даволі звілісты шлях да Машынага пад’езда. Калі абыходзілі і пераскаквалі лужыны, жанчына абапіралася на Сурмачаву руку. Перад пад’ездам загаманіліся. Васіль сам дзівіўся свайму красамоўству. Зрэшты, так бывае заўсёды, калі ў партнёра ёсць жаданне слухаць. Гаварыў Васіль пустое – штосьці накшталт кепскага асвятлення гарадскіх вуліц, альбо холаду зімой і гарачыні летам. Праз хвілін дваццаць пайшлі наверх…

Ужо гадзіны праз тры, лежачы на шырокім сямейным ложку, сіліўся прыгадаць Васіль, што паслужыла нагодай для такога позняга візіту. І не мог. Але ж факт быў, так бы мовіць, навідавоку. У цудадзейным святле зялёнага бра, пад квяцістым падкоўдранікам, вырысоўваліся адметныя згібы жаночага цела, а на руцэ ў яго, Сурмача, даверліва ляжала бялявая галоўка, мілавідны твар ласкава быў звернуты да яго, сакавітыя вусны шапталі нейкія пяшчотныя словы. Побач з ім ляжаў чалавек, які яшчэ гадзін пяць таму быў калі не бясконца далёкі, але такі ж недасяжны, незразумелы, як сотні тысяч жыхароў іхняга горада. Так, Сурмачу і раней падабалася Маша. Але ён вылучаў яе не болей, як і любую харошанькую маладую супрацоўніцу іхняй шматлюднай установы. Толькі ў іхнім сектары былі яшчэ дзве-тры маладзіцы, якія хвалявалі яго проста як здаровага мужчыну. Прычым хвалявалі найхутчэй патэнцыйна, бо пасля завязкі з Шальговіч Васіль і ў думках не дапускаў новага службовага рамана. Што тычыцца Лухвіч – пагатоў. Яна ж была маці-адзіночка, развядзёнка, а Васіль знаходзіўся ў такім узросце, калі шукаюць сапраўдных нявест і, прабачце, стараюцца адарваць сабе куш як найсаладзейшы.