Вячеслав Адамчик - Чужая бацькаўшчына

Алеся прыпынiлася, цiкуючы ў сухiя цёмныя вокны— цi яна таго знахара хата. У двары пад чорнымi, з абветраным рагатым голлем, яблынямi стаялi пафарбаваныя ў сiнi колер рамкавыя вуллi. На рэдкiм частаколе сохлi жоўтыя палiваныя збанкi. Надворак быў выбрукаваны. У канцы яго, каля расчыненага насцеж гумна, круцiлася прывязаная да маладое кучаравае бярэзiны чорная авечка — трапечучы белым хвосцiкам, малое, яшчэ нядужае, на раскарачаных цыбатых ножках, ягня таўкло авечку ў вымя. У чорнай пройме дзвярэй гумна нехта як кашлянуў. Алеся зайшла ў двор.

З гумна высунуўся вялiкi, як цяля, пярэсты сабака. Ён быў ненавязаны. Толькi цяпер Алеся згледзела, што ад хаты да гумна цягнуўся блiшчасты, абшморганы колцам дрот. Падняўшы голаў, сабака пустымi асалавелымi вачмi глянуў на Алесю. Губы ў яе задрыжалi, зашаптаўшы ўжо самi тую, што вучыла нябожчыца мацi, кароценькую малiтву: «Ад звера бягучага, ад гада паўзучага…» Алеся запнулася, з памяцi выскачылi апошнiя словы, помнiла толькi, што трэба тры разы перахрысцiцца. Яна скоранька махнула рукою перад грудзьмi. Зноў зiрнуўшы асалавелымi пустымi вачмi, сабака вiнавата ўгнуў голаў i пасунуўся да падрубы гумна, мусiць, чуючы там мышэй. Раптам уткнуўся мызаю ў норку i, задыхаючыся, засоп — пачаў драць пярэднiмi лапамi зямлю.

З поцемку гумна высунуўся тоўсты, у суконным вывьцвiлым фрэнчы i залапленых на каленях брычэсях гадоў пад пяцьдзесят чалавек. Знiякавеў, убачыўшы Алесю. Расставiўшы кароткiя рукi, пачаў азiрацца.

— Чакай, маладзiца, чакай, не iдзi! Тут недзека сабака, лiха яму.

— Ды вунь ён, — Алеся ўжо асмялела, учуўшы, што сабака яе не зачэпiць.

Чалавек закруцiўся, азiраючыся, убачыў нарэшце сабаку, падскочыў да яго, схапiў за нашыйнiк. Сабака, не азiраючыся на Алесю, гэльцаў, iрваўся да мышынае, ужо раскапанае нары — чмыхаў чорнаю, уцэцканаю ў сыры пясок мызаю.

— Цякайце ж у хату, а я зараз, адно сабаку навяжу…

У сухiх з аблушчаным токам сенях, што пахлi мукою i недзе чэрствым з варыўнi хлебам, Алесi нават зажадалася нечага кiслага. Нават надумалася зайсцi ў хату i папрасiць у гаспадынi. Але за парогам, стоячы на пляскатым, падзёўбаным вадою каменi, засоп гаспадар:

— Як жа ж прайшла ты? Сабака заядлы — не падлазь. Вэнь надоечы хлопцу руку перакусiў.

— А на мяне нат i не аказаўся, — зачырванелася Алеся, прыглядаючыся да нiзкага з тоўстымi чырвонымi шчокамi знахара — нейкiя пустыя, белаватыя, як у зваранай рыбы, вочкi глядзелi з-пад шырокага брыля шапкi.

Алеся адступiлася ад гэтых белых зяркатых вачэй, спытала:

— Цi нямашука ў вас лякарства ад прусакоў?

— Што ты, маладзiца. Ратунку ад прусакоў шукайце ў каго другога. Я — знахар, я лячу людзей, а не прусакоў.

Алеся сумелася, нiбы апёкшыся аб яго злосць. Але ж не iсцi з пустым назад.

— Мо пагодзiмся. Я заплачу. Мне трэба малады чэмер. Кажуць, ён добра памагае ад прусакоў.

— О, заядлая ты, сваё ўрвеш, спусту не дасi, — памякчэў знахар, убачыўшы, як Алеся выцягнула з кiшэнi звязаную вузельчыкам хустачку — там, чуваць было, шамрэлi грошы. — I не дзеля прусакоў табе, мусiць, трэба. Па вачах бачу…

— Падалося вам, дзядзька, — падкусiла губу Алеся.

— Не кажы, ад мяне не ўтоiшся. Я ж людзей навылет бачу. А чэмер у мяне знойдзецца…

Знахар зноў глянуў на Алесю, змераўшы яе з ног да галавы, i выйшаў з сяней.

Доўга знiмаў, грукаючы, павешаныя пры сцяне лёгкiя, зробленыя з тонкiх жэрдачкаў драбiнкi. Прыставiў iх у сенях i, сапучы, палез на гору.

Набраўшы на шапку сiвага ад пылу i збэрсанага павучыння, знахар спусцiўся адтуль, выняў з адтапыранае кiшэнi пучок рудаватага, як тытунь, чэмеру.

— Во, малады, рваў, як толькi вылез… Самы яд. Але ж i варыць яго трэба знаць, няхай упрэе добра ў печы.

— Во, дзякую ж вам, — Алеся выкруцiла з хустачкi металiчны злот.

Упусцiўшы яго ў адтапыраную глыбокую кiшэню суконных, залапленых на каленях брычэсяў, знахар выйшаў з Алесяю на надворак, спытаў, прыплюшчваючы адно вока:

— А чыя ж вы будзеце?

Алеся прыпынiлася каля старых у сiвым моху веснiкаў, знiякавела, не ведаючы, казаць праўду цi не, i змахлявала, зарадаваўшыся сама сабе:

— З Лезнявiч я, лезнявiцкая!..

I скоранька завярнула за плот, выбiраючы па маладой, дробненькай, як расада, траве сушэйшае на гразкай вулiцы месца. I ўчула, што ў яе зноў вострым клубком пераварочвае ўсё ўсярэдзiне, пачынае нудзiць ад гэтага, пэўна, свiнога, выкiнутага недзе на грады гною i робiцца млосна.

Вярнулася да Iмполя ўжо асалавелая i змакрэлая, як мыш. I, мусiць, адразу зблажэла з твару. Закiроўваючы на дарогу каня i ўгледзеўшыся, як яна iдзе, млява пахiстваючыся i заплюшчыўшы вочы, ён, знiякавелы, спытаў: