Уладзімір Някляеў - Паэмы

Гэта вешчы Вяйнямёйнен,
Сын усёстваральнай Каве,
Скрозь пайшоў шукаць два словы
Тры, не болей, для закляцця,
Што ў любой бядзе зратуе.

Ён шукаў заклёны-словы
У мазгах рачных касатак,
У галовах лебядзіных,
У лапатках у гусіных,
У малой вавёркі ў роце,
Пашчы летняга аленя.

I набіў ён шмат касатак,
Лебедзяў набіў чароды,
Процьму ён здабыў вавёрак,
Табуны злавіў аленяў,
Ды паўслоўца не знайшоў ён,
Што ў любой бядзе зратуе,
На зямлі i ў падзямельным
Царстве змрочнага Туоні.

Стуль дабраўся да мяне ён
Па канцах іголак тонкіх,
Па наточаных сякерах,
Вастрыях мячоў сталёвых,
Ссек з плячэй маіх асіну,
I ca скроні ссек бярозу,
Вольхі высек з падбародку,
З барады лазняк пахілы,
З лобу елку векавую,
На зубах ссек бор сосновы,
I калом расціснуў зубы,
Каб сказаў яму тры словы
Віпунен, пясняр заклёнаў, —
Тут яго i праглынуў я.

Ды ўва мне ён зладзіў човен,
Па маіх паплыў ён кішках,
Змайстраваў у бруху кузню,
Стаў каваць, як Ільмарынен,
Грукатаў i біў па сэрцы,
Па пячонцы, селязёнцы,
I з майго дыміўся роту
Жар палёнага жалеза.

Я пачаў заклёны-спевы,
Віпунен, пясняр заклёнаў,
Каб ён вылез з майго бруха,
Каб ён выплыў з маіх кішкаў, —
I ён выйшаў з майго роту,
Словы тыя ўчуўшы ў спевах,
Што зратуюць у няшчасці,
У любой бядзе памогуць...
...I падняў мяне, як камень,
З-пад зямлі ў бяздонне кінуў».
«Мне дазнацца тыя словы
Самы час было б», — падумаў
Я, канаючы, i камень,
Віпунен, пясняр заклёнаў,
Валадар тых споў таемных
Так спытаў...
«А ты нядрэмна
Грукатаў у маім бруху,
Молатам ты біў па сэрцы,
Па пячонцы, селязёнцы?

Многа ластавак злавіў ты,
Процьму ты здабыў вавёрак,
Табуны дагнаў аленяў,
Лебедзяў набіў народы
На зямлі i ў падзямельным
Царстве змрочнага Туоні?

Стуль дабраўся да мяне ты
Па канцах іголактонкіх,
Па наточаных сякерах,
Вастрыях мячоў сталёвых,
Ссек з плячэй маіх асіну,
i ca скроні ссек бярозу,
Вольхі высек з падбародку,
З барады лазняк пахілы,
З лобу елку векавую,
Бор з зубоў ты ссек сосновы
I калом расціснуў зубы,
Каб сказаў табе тры словы
Віпунен, пясняр заклёнаў?»

— З яго ўжо вылятае дух ягоны,
Пусці! — штурхнула Кайса. — Мы ляцім!..

I камень адваліўся — i над ім
Так нізка, як на нітачцы, плыў месяц,
I мы на месяц селі, дзе павесіць
Я быў гатовы Кайсу, ды была
Бязважкаю лятучая пчала...

«Пчолка, лёгкі чалавечак,
Моры два пералятае,
Тры, не меней, не спачыўшы
Hi ў чаротніку, ні ў лесе,
Цераз водныя бяздонні,
Вогненныя вадаспады,
Ледзяныя цераз горы,
Цераз неба ўсё да сонца
Па здабытак: кроплю мёду...

Думаеш, не страшна пчолцы?»

«Дык нашто? — калі на сподку...»
«А адкуль?..» — яна спытала.

Па ёй, нібыта ў дожджык па вясёлцы,
Вада начная кроплямі сцякала...

Яна над цёплым месяцам лятала,
Які квітнеў мурожнымі лугамі —
Я думаў: тут пустэча...
Побач з намі
Мільгнуў хлапчук... той гімназіст! «Уцёк!»
Ён пракрычаў, ударыўся ў ражок,
Ледзь зачапіўшы месяц — i за хмары!..

— Павесяляцца ўсе на Міттумары,
Нікога не ўтрымае наш стары
I вешчы Вяйнямёйнен!..

Ля гары,
Нібы пасечанай, стаялі граблі, вілы...
Я налятаўся, мне балелі крылы,
I я ўзмаліўся: «Адпачыць пара!..»
«Па-мойму, — голас Кайсы завагаўся, —
Яшчэ лятаць таму, хто налятаўся,
Не адпачыць... Бо гэта не гара».
Я дзвюх жанчын убачыў пад тарой,
Старую з маладой, i ў маладой
Спытала Кайса:
— Кюллікі, a колькі
Вы згрэблі?

Адказала тая:
— Толькі
Двух пальцаў не падгрэблi... Драбязы...
А так наш Леммінкяйнен цалкам цэлы,
Мой Каўкам'елі-валацуга... Цела,
Каб склеіць нажыва, у іншыя разы
Намазвалі мы мёдам... Ты злятаеш?..

«Кайса, пчолка залатая, —
Узмалілася старая, —
Сын мой, Ахці Леммінкяйнен,
Развясёлы валацуга,
Лоўхі ў парабкі наняўся,
Доннай Пох'ёлы ўладаркі,
Каб здабыць лася Гардэчу,
Жарабя ўскілзаць Нязлоўцу,
Лебедзя злавіць Святыню,
Заслужыць пасаг у Лоўхі
I дачку яе ў нявесты».

«Вецер...» — Кюллікі ўздыхнула.

«Ды пастух у мокрай шапцы,
Дзед сляпы з краіны Маны,
Падсцярог яго дарогу,
Перапоўз яе змяёю,
Вадзяной прабіў гадзюкай,
Найатрутнай, сэрца сына.
Потым сына сек сякерай,
Насадзіўшы востры месяц
На павалены маланкай
Дуб стотысячнагадовы,
Разляталіся, як трэскі,
Па зямлі далека косці,
A скрываўленае мяса
На сякеру наліпала.