Людміла Рублеўская - Дагератып

Граф рэзка паставіў кубак на сподак, аж недапіты напой выплюхнуўся на белы абрус.

- Пан Людвіг, папрашу вас...

- Прасіць можаш, але гісторыі не перапішаш, - жорсткая ўсмешка перакрывіла твар Боўнара, здавалася, доктар пастарэў на дзесяць гадоў.

- Праўда рэдка бывае прыемнай. Я добра ведаю працэс філаматаў. І ад сведкаў, і з дакументаў. Радаслаў Каганецкі быў маладым магістрантам і асістэнтам прафесара Бекю, які ўзначальваў выяўленне змоўшчыкаў. А паколькі многія філаматы знаходзіліся з панам Каганецкім у добрых адносінах, і неаднойчы ён трапляў у кампаніі, дзе вяліся шчырыя гаворкі - ну а што з захопленых юнакоў узяць, ён змог добра дапамагчы следству.

- І вашага дзеда ён таксама выдаў? - удакладніў фатограф.

Пан Людвіг памаўчаў, кусаючы ніжнюю, трохі адвіслую губу, быццам дужа не хацеў даваць адказ, але выціснуў з сябе:

- Так.

- Чаму вы пра гэта мне ніколі не расказвалі? - Каганецкі ўскочыў з-за стала і адыйшоўся да вакна, разбітае срэбнай куляй шкло ў якім было застаўлена дошкай.

- А навошта? - пан Людвіг счапіў далоні ў замок, як бы адгароджваўся ад сумоўцаў. - Ты ж такі разумны... Мог бы і сам скласці два і два. Усе філаматы - хто на катарзе, хто ў высылцы, хто ў выгнанні, хто ў магіле, а твой дзед атрымлівае пасаду ў Маскве, чын за чынам, ордэн Святога Станіслава і становіцца графам. У той час, як нават падазрэнне ў дачыненні да бунтаўнікоў касавала кар’еры. Вядома, срэбранікі Бекю, расплаўленыя пакаральным агнём, апынуліся ў гэтым доме не выпадкова. Дзед твой, містычна настроены, пералякаўся, калі даведаўся пра смерць старэйшага здрадніка. Лічыў сябе праклятым. А як па-мойму, такім і быў.

- Чакайце, пан Людвіг, як жа вы дапусцілі, каб ваша сястра выйшла замуж за сына таго, хто стаўся прычынай няшчасцяў сям’і? - не вытрымала Багута. Плямы на шчоках доктара зрабіліся ўжо барвовымі, вочы ліхаманкава блішчэлі.

- Мы і блізка не падышлі б да Каганецкіх. Пан Антон сам пачаў заляцацца да маёй сястры. Яна таксама, як і ён, цікавілася акультызмам, круцілі недзе разам стол, духаў выклікаючы, прабач, Божа... Не, я не падзяляў захапленняў Антаніны. Але і не перашкаджаў - я супраць рэзкіх дзеянняў, калі маеш справу з маніяй. І калі яна захацела выйсці замуж за Антона Каганецкага, які збіраў чаразейныя кнігі і паганскія стоды... Што ж, гэта было справядліва. Хаця б камусь з Трапацкіх-Боўнар вярталася дваранскае званне і радавы маёнтак, маю на ўвазе Пагневічы.

- Не можа быць... Пагневічы заўсёды належалі Каганецкім... - прамармытаў, захінаючы твар рукамі, пан Шымон. Боўнар злосна засмяяўся.

- Толькі пяцьдзясят гадоў, насамрэч. Ты мусіў чуць, што сканфіскаванае ў інсургентаў перадавалася добранадзейным грамадзянам імперыі.

- Вы ж ведаеце, пан Людвіг - мне нічога тут не трэба, - прагаварыў Каганецкі. - Каб не тастамент бацькі, які забараняў штосьці тут мяняць да смерці пані Антаніны, я б даўно панішчыў калекцыю, а дом перадаў пад бальніцу. І Пагневічы будуць вашы.

- Я ведаю, што ты шчодры і шчыры чалавек, Шымон, - нейтральна прамовіў доктар. А Багуслава ўсхадзілася:

- Таму вы і не маглі дапусціць, каб ён жыў нармальна, завёў сям’ю?

- Панна Багуслава, вы занадта шмат сабе дазваляеце! - здушана прамовіў Каганецкі, зрабіўшы некалькі крокаў ад цяпер ужо бяспечнага вакна. Вочы доктара прыжмурыліся.

- Я часта маю справу з хворымі фантазіямі пацыентаў, падобна, ця­пер той жа выпадак. Не ведаю, што вы напрыдумвалі, мілая паненка, але Шымон быў сур’ёзна хворы задоўга да нашай з ім сустрэчы.

- Лікантропіяй? - насмешна прамовіла Багута.

- Маніяй, - адказаў доктар, які ўсё больш і больш страчваў раўнавагу.

- А я за час сваёй практыкі бачыў столькі розных маній, што перастаў чамусьці здзіўляцца. Чалавек можа лічыць сябе зэдлікам і суткамі стаяць, скурчыўшыся ў адной позе. Можа ўявіць сябе оперным спеваком - і ў яго раптам з’явіцца дасканалы барытон, які знікне, варта толькі хваробе адступіць. Лунатык у сне бегае па карнізах і нацягнутых дротах, хаця пабудзі яго - па адной дошцы падлогі не пройдзе. Думаю, вы ведаеце пра тое страшнае здарэнне з ваўкамі, якое перажыў у дзяцінстве Шымон. А тут яшчэ родавыя паданні - вы ж бачылі ваўка на гербе Каганецкіх, страшныя мясцовыя казкі... Я не здзіўлены, што ў няшчаснага хлопчыка развілася менавіта такая манія.

- Але я ні разу не чуў, каб маніі лячылі мескалінам, які выклікае самыя моцныя і праўдападобныя галюцынацыі, - нечакана жорстка заявіў Ніхель, маска ветлівага жыццярадаснага паночка зляцела з яго... Як з доктара - маска добразычлівага павятовага лекара. Пан Людвіг пачырванеў, ягоныя пальцы ўвесь час сціскаліся і расціскаліся, нібыта ловячы нябачную жамяру.