Людміла Рублеўская - Дагератып

Багуслава кінула недапалак у камін.

- Н-да, легенду пра ваўкалака ў царкве, які выбівае вакно, я чула. Дык пасля таго выпадку вы і кульгаеце?

- Гэта перашкаджае мне не больш, чым зламаны нос, - з сумнай весялосцю прамовіў граф. - Ну, цяпер ваша чарга... Што самага паганага вы ўчынілі ў сваім дзяцінстве?

- Забіла аднакласніцу ў пансіёне.

І зарагатала, закінуўшы галаву. Самы лёгкі шлях схаваць страшную праўду - выстаўляць яе напаказ, як грубы жарт. Каганецкі памаўчаў, на нейкі час варухнулася трывога - раптам паверыў? І Багуслава хутчэй распавяла іншае. Таксама праўдзівае.

- Мы з маці жылі ў Табольску, у доме, падзеленым на адсекі, як карабель. Карабель, які пацярпеў крушэнне пасярод ільдоў і снягоў. У кожным такім адсеку тулілася сям’я кагось з катаржанаў. Адны прыехалі па зняволеных сваякоў з пачуцця доўгу, другія з вялікай любові, альбо проста не было куды падзецца, і нават Сібір і разбойніцкае асяроддзе падаваліся не страшней прышласці на радзіме. Мая маці кіравалася каханнем. Нездарма зусім юнай паехала, не разважаючы, за чалавекам старэйшым, фактычна

- малазнаёмым, узяла там жа, на катарзе, шлюб, нарадзіла мяне... І амаль адразу стала ўдавой.

Багуслава зіркнула на Каганецкага: той неадрыўна глядзеў у агонь.

- Роднага бацьку я не памятаю. Ніхель - прыёмны... У мяне было мала цацак. Нешта выразанае з цурбачкоў, улетку - лялькі, скручаныя з лапушыны. Але мяне заўсёды вабіла вострае, бліскучае, небяспечнае. У наш дом часта заходзілі жандары. У аднаго з іх быў маленькі пісталет, бліскучы, з інкрустацыямі - накладныя перламутравыя фігуркі звяроў. Як мне хацелася мець тую прыгожую цацку!

Багуслава тужліва ўтаропілася на шаманскі бубен, які глядзеў са сцяны, быццам пляскаты твар волата.

- І я сцягнула пісталет, калі жандар сядзеў за сталом у нашым бараку і частаваўся “паднашэннямі”. Дзеля гэтага чырванатварага тыпу з абвіслымі вусамі, у якіх заўсёды застравала капуста, жыхары, а імі былі ў асноўным жанчыны, скідаліся з апошняга на гарэлку, назапашвалі самага смачнага, адрываючы ад сваіх дзяцей. Бо залежалі ад ягонай волі, ад ягонага настрою. Я сунула пісталет у сваю хованку: у канцы агульнага калідора, пад сляпым вакном, трэснула падлога, і дошчачка лёгка вымалася. Але жандары выдатна ведаюць усе хітрыкі паднадзорных. Яны пераварочвалі і трэслі наш дом- карабель, як пралля мокрую бялізну ў тазіку. І знайшлі пісталет.

Багуслава прыкусіла зубамі завусеніцу на ўказальным пальцы, адарвала... Бязважкі шматок скуры прыліп да губы, і фатографка змахнула яго на затаптаную падлогу, быццам хацела хоць маленькай частачкай сябе адкупіцца ад нябачных суддзяў.

- Я нічога нікому не сказала. У доме плакалі і вылі, мужчын арыштавалі, жанчын цягалі на допыты, маю маці таксама. Сівелі валасы, дабаўлялася сінякоў... А я маўчала. Двое суседзяў зніклі. А мяне цікавіла толькі, што пасля аднаго з іх, слесара, застаўся кронцыркуль, які я цішком падабрала, і на нейкі час гэтая рэч, металёвая, з вострымі кончыкамі, замяніла мне страчаны пісталет. Па-мойму, я так і не ўсвядоміла, што нарабілася з-за мяне.

Вецер выў.

Агонь трашчаў.

Каганецкі ўсё маўчаў...

Дурны вершык... Дурны вечар... Дурная кабета, развязала язык. У пекле балбатлівых прымушаюць лізаць распаленыя патэльні.

Гаспадар нарэшце прамовіў:

- Колькі вам было год?

- Пяць... Магчыма, шэсць.

Халодны павеў з вакна - гарачы дым з каміна...

- Вы надта рэфлексіўная. Вы не павінны займацца тым, чым займаецеся.

Большага глупства нельга сказаць, графчык. Рэфлексіўная...

- Не ўспрымаеце жанчыну-фатографа?

- Я пра іншае. Анархізм, нігілізм, сацыялізм... Гэта не для вас. Вас гэта ламае, змушаючы быць не тым, кім ёсць. Вы, што б з сябе ні строілі, звычайная кабета, чуллівая, цікаўная і даверлівая.

Багуслава зноў засмяялася б, каб так не раззлавалася.

- Вы агент ахоўнага аддзялення, граф? Усіх падазраецё ў сацыялізме?

Калоцкі кінуў на фатографку кароткі позірк і зноў утаропіўся ў вагонь,

быццам бачыў там рудую ваўчыцу сабе да пары.

- У мяне ёсць сябар-сацыяліст. Я не перашкаджаю яму верыць у тое, у што ён хоча. Пакуль гэта не шкодзіць іншым людзям. І я здольны зрабіць высновы пра перакананні чалавека па асобных выказваннях. Няўжо вы з бацькам лічыце, што калі ўсё ва ўсіх адабраць і раздзяліць пароўну, настане агульнае шчасце? Ведаеце, я веру Генрыху Гейнэ, які сказаў: “Дзіўная справа! Ва ўсе часы нягоднікі намагаліся замаскаваць свае гнюсныя ўчынкі адданасцю інтарэсам рэлігіі, маральнасці і любові да Айчыны”.