Людміла Рублеўская - Дагератып

Нейкі час яны моўчкі сядзелі, па чарзе кормячы агонь, як жрацы паганскага капішча.

- І ўсё-ткі я не разумею вас, пан Шымон, - парушыла маўчанне Ба­гуслава. - Здаецца, адукаваны чалавек, і дапускаеце такое... Няўжо вы не можаце давесці сваім землякам, што пярэваратняў не бывае, прынамсі, вы - не ваўкалак? Чаму яны так у гэтым упэўненыя?

Каганецкі кінуў у камін штосьці падобнае да лапця.

- Вам хочацца маёй споведзі?

Лапаць сам па сабе падскочыў на вуголлях, нібыта апрануты на нагу з капытом. Багуслава зацягнулася цыгарэтай. Што агульнае было ў графа з яе таварышамі - непатрэбна ў размовах захоўваць усе гэтыя рэверансы, ветлівыя іншаказанні, якімі абараняюцца адзін ад аднаго людзі, каб не пакрыўдзіць, не наклікаць на сябе чужой злосці.

- Было б цікава.

- Я хіба раблю ўражанне чалавека, які направа-налева распавядае пра сваё асабістае жыццё? - лена абурыўся Каганецкі, памаўчаў. - Але, відаць, містычныя дэкарацыі і самота прыгняталі яго больш, чым ён жадаў паказаць, і граф, прымружыўшы вочы і прыслухаўшыся да чагосьці, замест таго, каб зноў праганяць госцю, прамармытаў: “Час яшчэ ёсць”, і прапанаваў:

- Мена. Па справядлівасці. Я расказваю штосьці пра сябе, а вы - пра сябе.

Багуслава выдыхнула дым, паназірала, як ён растае ў паветры, быццам легкадумныя мроі юнацтва пра сусветную місію.

- Паспрабуем. Вы - першы.

Заолаг паварушыў вуглі качаргой, і яны ўспыхнулі з новай сілай, быццам агонь жадаў пакусаць нахабнае жалеза, якое даткнулася да яго вантробаў.

- Я вам казаў, што маю маці загрызлі ваўкі, калі яна вярталася ў экіпажы дамоў праз лес. Дык вось, я тады быў з ёю.

Багуслава нават забылася на маску ракавой жанчыны.

- Фурман загінуў адразу, я бачыў, як яго зваліў на дарогу звер, хапануўшы за горла. Помню, як ірваліся і хрыпелі коні, і лілася кроў з іх ранаў. А потым маці накрыла мяне сабой, і больш я не памятаю нічога. Засталося толькі... вось...

Граф закасаў левы рукаў, і Багуслава пабачыла на жылістай руцэ з напружанымі венамі пабялелыя шнары - сляды іклаў. Нешта яе падштурхнула пацягнуцца да іх пальцамі - учынак дурны, няветлівы і для Багуты неверагодны... Заолаг уздрыгнуў, зараз жа адняў руку, пазбягаючы дотыку, і апусціў рукаў.

- І так ўзнікла легенда, што вас пакусаў ваўкалак?

Каганецкі сядзеў, апусціўшы галаву.

- Пасля гэтага выпадку ў мяне развілася эпілепсія. Кадук, як кажуць у нашых мясцінах. Прыступы паўтараліся рэгулярна, я нават не мог паступіць у гімназію, да пятнаццаці гадоў вучыўся дома, у наёмных настаўнікаў. Толькі калі бацька ажаніўся з пані Антанінай, яе брат змог падабраць лекі, якія мне дапамаглі... Праўда, не да канца.

Багуслава абмерыла паглядам графа, мімаволі шукаючы сляды хваробы. Ён здаваўся дастаткова дужым, не параўнаць з Давыдам Масевічам. Але ж падучка была ў многіх вядомых людзей, трывушчых і ваяўнічых, і ў Юлія Цэзара, і ў Напалеона.

- Ну, эпілепсія... Вы ж не валіцеся з пенай на вуснах кожную гадзіну. Каб пераканаць людзей, што ў вас не сядзіць нячыстая сіла, дастаткова схадзіць на службу ў храм, да споведзі, да прычасця. Пераадолейце ўжо сябе як-небудзь.

Багута сказала тое, што параіў бы і Ніхель. Каганецкі павярнуў галаву ганарыста, як маршалак сойма да дробнага шляхціца, які верашчыць з апошняй лаўкі “ліберум вета”.

- Мне не трэба сябе пераадольваць у тым сэнсе, у якім вы разумееце. Я хаджу ў храмы. Малюся. Вера ў Бога закладзеная ў чалавеку. Францыск Асізскі лічыў, што Госпаду моляцца, як умеюць, і дажджавы чарвяк, і ластаўка, і воўк. Але калі я толькі зайду ў тутэйшую царкву, жывым не застануся. Мне не дазволяць такога кашчунства.

Багуслава адчула, што субяседнік не перабольшвае.

- Ну і ну, што ж вы такое натварылі ў сваім бурлівым мінулым?

Граф нахіліўся да каміна і кінуў у агонь яшчэ адну вядзьмарскую кнігу - студэнты завылі б пры відовішчы такога злачынства. Чароўная кніга загарэлася, як і які-небудзь звычайны, закроплены атрамантам падручнік па граматыцы, полымя абыякава гартала старонкі.

- Бацька ўжо быў жанаты з пані Антанінай, мы ўсе знаходзіліся ў царкве, на літургіі. А мне было кепска... Так кепска - як ніколі, нягледзячы на лекі доктара Боўнара. Усё плыло ў вачах, гукі зліваліся ў нейкі злосны шэпт: “Уцякай, уцякай...” Магу прысягнуць, што нехта прамовіў мне проста над вухам: “Прэч адсюль, звер”. І, разумееце, страх... Паніка. Жывёльная. Толькі напалоханая жывёла можа ўчыніць такое, як я. Выскачыў з храма пасярод службы, расштурхаўшы людзей, праз вакно. Якое размяшчалася высока, у якім ззяў вітраж... Напэўна, я інстынктыўна і памкнуўся на святло з прыцемку храма. Не пытайцеся - нічога не памятаю, акрамя крыкаў, страху, болю. Мяне знайшлі ў лесе толькі праз тыдзень, прычым са зламанай нагой я ўмудрыўся зайсці даволі далёка. Праз год памёр мой бацька. Яшчэ праз пару гадоў я з’ехаў адсюль назаўсёды.