Людміла Рублеўская - Дагератып

Кабыз быў падобны да маленькай лютні з дзіўна выцягнутым грыфам, і Багуславе зусім не хацелася кратаць ягоныя дзве струны, быццам гук мог абудзіць пачвараў. А замацаваны на каменнай падстаўцы шост с конскім чэрапам Масевіч абвесціў чыста беларускім артэфактам. Такім чынам, паводле запісаў Паўла Шпілеўскага, айчынныя пастухі падчас начлегу бараніліся ад злога духа Кумельгана, які шкодзіў статку. Конскі чэрап увасабляў галоўнага ворага Кумельгана, іншага духа па мянушцы Вазіла. Той быў падобны да чалавека, але з конскімі вушамі і капытамі, і дапамагаў зберагчы коней і ад хваробаў, і ад дзікіх звяроў.

Багута ўявіла, як два духі б’юцца за лёс табуна на паляне, у святле поўні, брыкаючы адзін аднаго капытамі (у Кумельгана яны, напэўна, такса­ма ёсць), і ўявілася гэта так падобна да паказальнай сутычкі цыркавых барцоў у паласатых трыко, што разабраў смех.

У другім пакоі выявілася шафа, набітая старой адзежай, зусім недарэчнай у панскім доме: кофты, андаракі, нагавіцы - выцвілыя, падраныя, смярдзючыя... Усё паношанае, належала зусім розным людзям: жабраку, паненцы, старому, немаўляці... Сакрэт патлумачыла прышпіленая да дзіцячай вязанай, калісьці зялёнай, кофтачкі акуратная цыдулка: рэч была з сурокам, ад якога дзіця памерла... Пазначаны год, вёска, імя дзіцяці, прозвішча вядзьмаркі... Мяркуючы па ўсім, артэфакт здабыў дзед сённяшняга ўладальніка.

Нават апантаныя навукай археолаг ды этнограф палічылі за лепшае паганую шафу адразу зачыніць і больш у той пакой не заходзіць, а вальнадумца Калоцкі яшчэ і перахрысціўся некалькі разоў у дзвярах.

Вось такі тут катыльён... Апошні, самы шалёны, танец балю...

Даследчыкі стаялі ў вітальні каля сваіх скрынак у некаторай разгубленасці. Міхал Калоцкі дык яшчэ і мокры, як карабельны пацук - выходзіў запрагаць каня. Масевіч адчайна перхаў у рукаў, намагаючыся рабіць гэта незаўважна. А на двары бушавала сапраўдная бура. Лес за агароджай з ваўчынымі пысамі выў і трашчаў, быццам між дрэваў ішла знішчальная вайна. Але чакаць не выпадала - бо і так надвячорак, яшчэ прамарудзяць, ноч заспее ў дарозе, нават да бліжэйшага жытла не дацягнуць.

У канцы калідора зноў бразнулі дзверы. Граф павольна кульгаў да гасцей, унурыўшы галаву. Багуслава паспрабавала ўявіць яго ў ролі прафесара, выкладчыка Венскага ўніверсітэта, за кафедрай... Дарэмна. Куды лягчэй - у экспедыцыі, з ружжом за плячом.

А на другім плячы - стракаты папугай, які крычыць: “Піястры! Піястры!”

Калі пан Шымон падняў вочы, Багуце падался, што яны неяк пацямнелі і падазрона блішчаць.

- Добра, я... не звер. Усё-ткі. Можаце заначаваць. З умовай - будзеце сядзець у левым крыле, дзе пасяліліся, нават у калідор не высоўвайцеся.

Для натуральных патрэб продкі закупілі ў кожны пакой дыхтоўныя такія начныя вазы. Хлеб, вяндліну, ваду бярыце с сабой. Вячэрніх пасядзелак пры свечках і клавесіне не будзе.

Ды не, не падалося. Шкляны бляск склеры, пашыраныя зрэнкі, ноздры перабітага носа, амаль падобнага да італійскага, уздрыгваюць, пальцы, даволі прыгожай формы, нібыта перабіраюць клавішы... Багуслава надта добра ведала такія сімптомы. Ах-ха-ха, спадар заолаг, дык вы на какаіне сядзіцё? Ну ясна, чаму вас усё раздражняе.

- Яшчэ раз паўтараю: што б ні адбывалася ў гэтым доме, хоць вайна Белай і Чырвонай Ружы, гэта не вашая справа, да раніцы вы сядзіце ў сваіх пакоях.

Памаўчаў, утаропіўшыся ў нейкую кропку, не слухаючы падзякаў ды запэўніванняў, дастаў з кішэні нагавіцаў бутэлечку са шкла колеру цёмнага бурштыну, адсёрбнуў нейкай бурды з вохкім пахам, прыслухаўся да ўласных адчуванняў, схаваў напой зноў у кішэню, развярнуўся і моўчкі сышоў.

Дакладна, какаініст са стажам.

Ніхель ніякага знаку дачцэ не падаў - значыць, ноччу нічога ўчыняць не плануе. Затое Калоцкі, які нібыта спецыяльна затрымаўся ў калідоры, каб застацца з Багуславай сам-насам, раптам, нахіліўшыся, прашаптаў:

- Ночы восеньскія доўгія і страшныя. Вы не будзеце супраць, калі я складу вам кампанію? Хаця б ненадоўга...

Багуслава зазірнула ў сінія вочы, не зразумець - наіўныя альбо ілжывыя, позірк хуценька пераскочыў на бронзавы падсвечнік с жоўтай манастырскай свечкай у руцэ фатографкі. Ашалеў магістрант? Калоцкі загаварыў хутка, як бы баяўся, што яго перапыняць:

- Не падумайце, панна Багуслава, што я намякаю на штосьці непрыстойнае. Вы - мая валькірыя... Ну, вядома, я трохі страціў галаву, і калі б вы былі да мяне хоць трохі схільныя... Мы ж з вамі людзі без забабонаў... Але я буду шчаслівы, калі вы дазволіце проста паразмаўляць з вамі, ратуючыся ад гэтай страшнай самоты і прыгнятальнае атмасферы...