Людміла Рублеўская - Дагератып

- Вы мне вельмі нагадваеце скіфскіх стэпавых ваярак на конях, гнуткіх, дужых і бязлітасных, панна Ніхель. Прынамсі, я іх такімі ўяўляў... Як і валькірый - не мужападобнымі, з вырачанымі вачыма і цяжкімі сківіцамі, а вытанчанымі і бясхібнымі, як стылет... - Міхал, кінуўшы на Багуславу захоплены позірк, сарамліва адвёў вочы, як бы просячы прабачэння за няўчасны камплімент. - А аднойчы ва ўніверсітэце мы паўсталі супраць таго, што дваіх студэнтаў адміністрацыя за парушэнне дысцыпліны аддала ў салдаты. Атрымаўся сапраўдны бунт, да нас далучыліся студэнты з медыцынскага ды тэхналагічнага... Карацей, наарыштоўвалі паліцыянты народу пару соцень, сагналі ў Манеж... Вось сядзім, пакуль разбіраюцца з нашым лёсам. Чым заняцца? У карты? У фанты? Пасля такога прыступу высакароднай адвагі? Не варта герояў! І паколькі там нас было выхадцаў з розных куткоў імперыі, хтось прыдумаў у народніцкім духу: падзяліцца па нацыянальнасцях і зладзіць канцэрты культур. Украінцы паказалі свае песні ды скокі, расейцы, габрэі, чачэнцы, грузіны... А мы, беларусы, збіліся сіратліва ў куток - і паказаць няма чаго. Не ведаем. Сорамна так сталася... Давай кожны ўспамінаць, што там чуў у дзяцінстве, якія песні, хоць прыпеўкі... Як там словы прамаўляюцца... Здолелі тое-сёе адметнае падрыхтаваць. Але перажытае так нас уразіла, што калі ўсіх выпусцілі, мы вырашылі выправіць тую ганьбу і стварылі гурток беларускай моладзі. А я пачаў адкрываць для сябе гісторыю Беларусі, каб потым адкрыць яе для іншых.

Міхал раптам усмінуўся - не з выклікам, а шчыра, па-дзіцячы, і зноў зірнуў на Багуславу, ягоныя шчокі заружавелі.

Нешта зачаста ён пазірае на забойцу з нечаканым замілаваннем. Што ж, адзіная дама ў мужчынскай кампаніі - тут праз нейкі час і расамаху прымуць за Купалінку.

- Вы так горача агітуеце мяне за вартасці тутэйшай культуры, як быццам я вырас на Суматры, - з некаторым раздражненнем прагаварыў Калоцкі, нервова хаваючы рукі ў кішэні замшавай курткі. - Запэўніваю, што і мне даводзілася бегаць басанож па гэтых лугах, чуць купальскія песні ды нянькіны казкі-байкі. Слухаючы вас, можна падумаць, гэта нешта выключнае, нейкі подзвіг... Мне не чужы гэты край, я ведаю, што мае продкі называлі сябе ліцвінамі, гінулі за волю гэтай зямлі, што і сёння хтосьці змагаецца за яе незалежнасць. Мне нават даслаў адзін мой сентыментальны знаёмца з Гародні ў Вену асобнік зборніка “Дудка беларуская” паэты Мацея Бу­рачка... Цікавая такая стылізацыя пад мужыцкія напевы. Прызнацца, мне больш спадабалася сваёю жарсцю прадмова да тае брашуры. “Не пакідайце ж мовы нашай беларускай, каб не ўмёрлі”... Але ў мяне зараз ёсць куды больш балючыя і неадкладныя справы, чым фальклор. Паверце, тое, што я згадзіўся вас прыняць - вялікая ахвяра.

Граф Каганецкі неяк тужліва зірнуў за вакно - праз двайныя шыбы, кватэры і зімовага саду, святло прасявалася скупа, як манеты з рук мытніка, і перавёў позірк на фатографку.

- А вы, мадэмуазэль, як і ваш бацька, грамадзянка свету?

Багуслава злосна сціснула вусны. Сустрэцца б з гэтым прафесарам

Венскага ўніверсітэта на вузкай сцежцы без сведкаў, ды разікаў пяць прыкласці яго смуглявай нахабнай фізіяноміяй у гразь, ды другую нагу перабіць - тады з ягонага голасу, калі звяртаецца да яе, знікла б гэтая старасвецкая галантнасць з адценнем паблажлівасці. Што ж, калі Ніхель даў дазвол сваім прыкладам на шчырасць...

- Я нарадзілася ў Сібіры. У бараку для катаржнікаў. Расла ў прытулку. На радзіме продкаў упершыню апынулася ў шаснаццаць гадоў. Так што з успамінамі дзяцінства, купальскімі песнямі ды казкамі клапатлівай нянькі ў мяне кепска.

Каганецкі паглядзеў на Багуславу, потым на ейнага саманазванага бацьку:

- Цаню вашу шчырасць, спадарства. Даю слова, вашы расповеды не выйдуць за гэтыя сцены. Прынамсі, па маёй віне.

- Не сумняваўся ў вашай прыстойнасці, ваша светласць, - цырымонна пакланіўся Ніхель, беражліва паставіўшы кубак на столік з інкруставанымі вінаграднымі гронкамі. Багуслава схаладнела ад таго, як ён гэта прамовіў, і як пры гэтым пасміхнуўся. Гэтак ён усміхаўся шынкару ў Пензе, які цішком паслаў за паліцыяй, пакуль яны з Ніхелем пілі гарбату з малаком. Залез, сволач, счакаўшы моманту, у іхнія рэчы, згледзеў стосік падазроных кніг.

Пукатыя зялёныя вочы шынкара, пакуль з іх знікала жыццё, нібыта выцвіталі, а з кута правага вока выкацілася адзіная дробная слязінка.

Цікава, граф паспее штось скеміць, калі давядзецца і яго...

Не, лепш выкінуць такое з галавы. Нашто ім з Ніхелем крывавы след? Трэба ж вярнуцца ў горад Б*, дажыць ціхамірным тубыльскім жыццём да Калядаў...