Людміла Рублеўская - Дагератып

Пан Шымон абарваў сябе, быццам пачаў гаварыць лішняе. Ніхель, які наладжваў фотакамеру, павярнуўся да яго:

- Вы б усё-ткі адышліся падалей ад акна, пан Каганецкі. З вашых паводзінаў магу выснаваць дзве гіпотэзы: альбо вам надакучыла жыць, альбо карціць пахваліцца зухаватасцю і падражніць дурных мужыкоў, якія відавочна прымаюць вас за ваўкалака. І ў першым, і ў другім выпадку нас чакаюць непрыемныя клопаты з вашым трупам. Тлумачэнні з паліцыяй, сапсаваная рэпутацыя... З чаго б нам увязвацца ў гэта, тым больш уражлівай дзяўчыне?

Заолаг кінуў незадаволены пагляд на фатографа, але ўсё-ткі адступіў углыб пакоя.

- Прашу прабачэння. Даю слова, што да вашага ад’езду пастараюся не перайсці ў становішча трупа.

І, памачаўшы, дадаў:

- Хаця не думаю, што вас з дачкой уразіць відовішча нябожчыка.

Вось табе маеш... Нешта западозрыў? Студэнты прагаварыліся? Налілі

алею ў дзіравы збан... Але граф патлумачыў:

- Лічу так не таму, што вас запрашаюць фатаграфаваць пахаванні. У мяне ўражанне, што вы з дачкой прайшлі вайну... Ці на ёй знаходзіцеся. Я ж спецыяліст па паводзінах жывёлаў, а што тыпова для іх, тыпова і для чалавека. У таго, хто аднойчы змірыўся з прысутнасцю смерцю, вочы іншыя...

- Як у вас? - рэзка папыталася Багуслава. Каганецкі адвёў пагляд шэрых вачэй.

- Як у мяне.

Да чаго недарэчныя размовы... Усё, што варта ведаць - як найхутчэй сфатаграфаваць тое, што гэтыя маньякі, Калоцкі з Масевічам, палічаць патрэбным, і з’ехаць. Хай гэты вар’яцкі граф сам разбіраецца са сваймі хімерамі.

- Вось гэта яшчэ, калі ласка! - археолаг ласкава грувасціў на пакрыты белым палатном зэдлік, прыстасаваны як падстаўка для таго, што здымалі, палена з груба высечаным арнаментам, у якім угадваліся вочы і перакрыўленыя лапы. Адно такое палена ўжо гарэла ў печцы, бязлітасна расколатае і засунутае туды гаспадаром дома пад тужліва-абураныя пагляды студэнтаў.

У пакоі ні абразоў, ні знака крыжа. Нават у сталоўні, дзе зваленая частка калекцыі, усё-ткі меўся ў куце стары абраз, з якога з дакорлівым сумам пазірала Прасвятая Багародзіца. А тут, відаць, самі ўладальнікі ўсведамлялі

- не да месца святыя рэчы. Ганебна паказваць такое вачам святых - хаця ясна, што тыя вочы бачаць і скрозь сцены, і скрозь грэшную плоць.

Дарэчы, і ніводнага фамільнага партрэта. Магчыма, таксама каб не засмучаць продкаў. Ну і змрочныя арыгіналы былі дзед і бацька кульгавага графчыка!

Багута падумала, што таксама не хацела б, каб юнак у канфедэратцы на ейным дагератыпе быў сведкам такіх-сякіх яе ўчынкаў.

За вакном сцямнела, хоць было яшчэ далёка да вечара. Кастрычнік, як самавіты млынар, няспешна развязваў поўны мех з буйным халодным зернем дажджу, каб сыпануць уніз, на марудныя жорны зямной цвердзі. Ніхель заявіў, што асвятленне надта кепскае, зараз усю магнэзію растрацяць на падсветку, і так увесь пакой задымілі, і лепш зрабіць невялікі перапынак на гарбату. Толькі давайце не станем гуляцца з небяспекай і ў сталоўню, дзе такія зручныя для забойства вокны, не пойдзем.

Адзіны фамільны партрэт якраз і выявіўся ў гасцёўні на другім паверсе, куды граф пусціў прыхадняў не больш ахвотна, чым свякруха нелюбімую нявестку да куфра са сваімі сукенкамі. Але ж тут было найбольш бяспечна - усяго два вакны, абароненыя ад вока стралка зашклёнай галерэяй з зімовым садам - ад яго застаўся толькі панылы сухі фікус ды шэраг пустых кадак, з якіх там-сям тырчэлі скурчаныя парэшткі раслінаў. З партрэта ў бронзавай рамцы з віньеткамі пазірала мажная дама з чорнымі зрослымі брывамі і цёмным позіркам. Напэўна, пад носам у яе былі вусікі - у Вялікім Княстве Літоўскім гэта лічылася прыкметай жарснай натуры. Менавіта з-за такіх вусікаў кароль Ягайла не ажаніўся са старэйшай князёўнай Гальшанскай, абраўшы не такую прыгожую, але маладзейшую і спакайнейшую Соф’ю. Але ў эпоху дырыжабляў і морфію белая скура і субтыльная фігура цаніліся вышэй, чым румянак, крамяныя формы і згаданыя вусікі, таму мастак іх і не намаляваў. Аднак і без гэтага жанчына на партрэце была ўладнай і суровай, не як каралева - хутчэй як ахмістрыня. Белыя карункі старасвецкага каптура, што аздаблялі яе твар, здаваліся калючай шэранню.

- Пані Антаніна, - скупа патлумачыў Каганецкі. - Хай зямля ёй пухам... Не, асаблівай пяшчоты з яе боку не бачыў, але яна зрабіла для мяне вельмі шмат. Ніхто б таго не зрабіў.

Вось такое развітальнае слова.

- А вы адкуль родам, пан Ніхель? - нечакана папытаўся граф, які сам гарбаты піць не збіраўся, але прынёс знізу жалезны, трохі пагнуты імбрык з кіпенем, у той час як Багуслава завалакла на падносе кубкі і срэбную цукарніцу ў выглядзе дамка з саламянай страхой. Праца была настолькі тонкая, што ў метале перадавалася кожная саломінка.