Людміла Рублеўская - Дагератып

- Не пераймайся, - раптам менш жорстка сказаў Варакса. - Нашым планам нічога не перашкодзіць. Студэнты атрымаюць свае фотаздымкі - і з’едуць. Наш правал - іх смерць, яны гэта ведаюць.

Фатографка пераскочыла праз глыбокую калюжыну і ледзь чутна з палёкай уздыхнула.

- А граф той усё роўна не жыхар, - спакойна працягваў Ніхель, і кроплі восеньскага бруду сцякалі па халявах ягоных ботаў, хаваючы глянец скуры. Сэрца Багуславы нібыта прапусціла пару тактаў сваіх доўгіх скокаў.

- Чаму?

Ніхель амаль весела глядзеў у шэрае неба, якое вызірала праз мокрыя лапіны соснаў, што звесіліся над дарогай ненадзейным шатром.

- Звярнула ўвагу, што за лекі ён п’е? Нават па паху магу вызначыць

- атрута. Калі не атруціцца, дык яго прыстрэляць у бліжэйшыя дні - бо лезе на ражон, як спецыяльна дражніць мужыкоў. Ёсць там адзін зацяты, лічыць жухавіцкага пана вінаватым у смерці сына, якога задралі ваўкі.

- Калі ты пра гэта ўсё даведаўся? - недаверліва папыталася Багута. Ніхель пасміхнуўся, падкруціў вусы, якія трохі абвіслі ад вільготнага паветра.

- Адно з правілаў падпольшчыка - найперш збіраць інфармацыю. Памятаеш, мы прыпыніліся па дарозе ў карчомцы Ёселя? Некалькі манетаў, ветлівасць і адсутнасць грэблівасці - і ўсе мясцовыя плёткі ў кішэні.

Багута прыпомніла, як Ніхель, які і ўгаварыў студэнтаў заехаць у гэтае тлумнае месца, дзе падаюць някепскія клёцкі з ялавічынай, знік з вачэй на паўгадзіны, нават за стол не сеў.

- А калі не прыстрэляць і сам сябе не прыкончыць да канца тыдня, дык здадуць нашага баявітага графа ў павятовую вар’ятню.

- Хто? Якім чынам? Ён жа прафесар! Вядомы вучоны! - разгубілася Багуслава.

- Прафесар? - Ніхель пасміхнуўся, стрэсваючы з плашча некалькі хвіляў восеньскага дня, утвораных з рудога ліста, ігліцы і дажджавых кропляў. - Ты сама ў гэта верыш? Прынамсі, тут ніхто не верыць. Шаленец, бажаволак, валацуга, чарадзей, вядзьмак - іначай не называюць. У вар’ятні, звязаны мокрымі рушнікамі, будзе даводзіць, што ён вучоны. Эт-но-лаг... — Ніхель фыркнуў, і Багута зразумела, граф яго моцна раззлаваў. - Дырэктар лячэбніцы - ягоны сваяк, брат памерлай мачыхі, Людвіг Боўнар, падаў прашэнне аб прымусовым зняволенні няшчаснага вар’ята

- у тым выпадку, калі той добраахвотна не пагодзіцца палячыцца.

- І спадчына Каганецкага дастанецца добраму доктару, - прагаварыла Багута. Ніхель нахмурыўся.

- Якая нам справа? Няхай сабе паны грызуцца, як пацукі ў залатым слоіку. Ты ж сама ўпэўнілася, граф агрэсіўны неадэкватны неўрастэнік.

Нікому не хочацца за гарачы камень схапіцца. Багуслава вытрымала выпрабавальны позірк Ніхеля, не змяніўшыся з твару. На тым размова была скончаная.

Сядзіць недароблены ваўкалак адзін пасярод стодаў ды шаманскіх бубнаў, паліць чароўныя кнігі, адстрэльваецца з вокнаў ад нябачнай нянавісці, і калі знікне ён у адной з павятовых больніцаў, каму справа? Магчыма, дзесь у Аўстрыі, ці ў афрыканскіх саванах і джунглях, і ёсць у Каганецкага сябры і паплечнікі, але хто з іх выберацца ў гэтую глухамань, на ўскраіну дзікай імперыі, каб адшукаць сляды дзівакаватага заолага? Тым больш, цалкам магчыма, што ён і сапраўды ўсё пра сябе выдумаў - лекцыі, экспедыцыі, універсітэт... Ці мала такіх самадзейных недавукаў, рыцараў дарогі, выдаюць сябе за вучоных? Не з такой фізіяноміяй, аднак.

А ў грудзях як бы засела нешта вострае. І як наяве чулася спакойнае, прамоўленае ў адказ на істэрычныя абвінавачванні Калоцкага: “Я таксама забойца. І што?” І ні ценю грэблівасці, падазронасці, якія няўмела хаваў палкі заляцаннік Міхал Калоцкі, гэткі чысты юнак, які апускаецца да самадайкі з усведамленнем высакароднасці і самаахярнасці свайго ўчынку.

Мястэчка Б* сустрэла іх такімі ж бруднымі, калюжнымі вуліцамі, панылым гарланнем пеўняў, гергатаннем гусей ды яшчэ далёкай бязладнай музыкай - рэпетаваў аркестр пажарнай часткі. Трубач увесь час даваў недарэчную трэль, нібыта зрываўся голас у падлетка, і тады мелодыя перарывалася, а праз нейкі час немудрагелісты марш пачынаўся наноў са здзіўляючым энтузіязмам.

Гусей у мястэчку Б* разводзілі шмат, нібыта спадзяваліся, што яны выратуюць горад, як у свой час Рым, ад невядомых нападнікаў.

Нападнікі даўно ўзялі тут, што хацелі, а патэнцыйныя дзюбатыя ратавальнікі заканчвалі свой лёс на калядным стале, напханыя яблыкамі і чарнаслівам, і гэтак жа абыякавыя да перспектывы быць з’едзенымі, як тутэйшыя жыхары.

Брычка спынілася каля кніжнай крамы, у вітрыне якой былі раскладзены запыленыя, век нікому непатрэбныя томікі. Яны жывапісна ляжалі ля падножжа гіпсавай скульптуры Мінервы, багіні ведаў. Тая туліла да магутнага цела неразумных дзетак, увасабляючых чалавецтва, што цягнецца да асветніцтва. Мясцовыя жыхары празвалі гіпсавую цётку ў тозе “Манькай-булачніцай”. Рэальная шматдзетная Манька аднойчы нават учыніла вэрхал, спрабуючы змусіць уладальнікаў крамы прыбраць ганебнага свайго двайніка, бо яна сама, прыстойная ўдава і ўладальніца даходнай пякарні, ніколі не ходзіць басанож і загорнутай у анучу, і дзеткі яе апранутыя, як належыць. Але сустрэлася з чэрствасцю і паганымі ўсмешкамі, праўда, якія насмельваліся праяўляць толькі калі шаноўная ўдава паварочвалася абшырнай спінай.