Віктар Гардзей - Бедна басота

Гарачаму сардэчнаму пачуццю, як звычайна ў навічкоў, не хапала пільнасці і асцярожнасці, бракавала сталай развагі, і калі двое маладых людзей без усялякай асцярогі шасталі начамі паміж чужых хат і двароў, з зорнай вышыні іх убачыў сам бог кахання Амур і, мусіць, не ўсё ў іхніх паводзінах Амуру спадабалася. Ён з прыкрасцю сачыў, як няўмела цалуецца нейкая маласельская шантрапа, і там жа, на небе, адразу было вырашана: не, з гэтым пустым заняткам трэба канчаць, пакуль вясна поўная шалу, трэба даводзіць справу да канца. Ні Ядзюня, ні яе таямнічы кавалер нават і не заўважылі, як над імі закружыўся крылаты хлопчык з лукам у руках, і два сэрцы, не прыкрытыя ахоўным панцырам ці хоць бы якімі бляшанымі латамі, у адзін момант былі працяты вострымі Амуравымі стрэламі.

Пасланец неба вокамгненна знік, ледзь толькі з-за Горскай начную цемру прашылі сляпучыя пікі маланак і блізка ўжо, над самай аселіцай, гулка і працяжна азваўся першагром. Хмара, засланіўшы вышчарблены месяц і мігатлівыя зоркі, насоўвалася так імкліва, што ўцячы ад яе амаль не было шанцу, а каб папрасіцца да каго-небудзь у хату, пра гэта няма нават гаворкі. Закаханыя акурат мінулі Аліфераў садок, па чужых сотках выбіліся на Гаўрылава котлішча, і адзіным паратункам для іх магло стаць гумно, якое раз-пораз выхоплівалі з цемнаты вогненныя ўспышкі бліскавіц. Каля шурпатай сцяны, пад прыкрыццём саламяных прычолкаў, тут яшчэ было суха і зацішна, а навокал ужо ятрылася і шалела першая красавіцкая навальніца. Па старых разорах, абмінаючы гумно, на аселіцу з шумам памчалася дажджавая вада, і там, у алешніку, раптам узбурылася, глуха забурліла перапоўненая да краёў старая канава.

Вецер, здаецца, памяняў напрамак, хмару як быццам пачало заварочваць назад - дождж ужо засякае з бакоў, льецца цурком з прамоклай саламянай страхі. Пасоўваючыся ад слоты ўздоўж сцяны, начныя пустэльнікі апынуліся перад шырокімі, двухстворкавымі варотамі. Бразнула жалеза аб жалеза, дужка замка вылезла з прабоя, адна створка прыадчынілася, і гарачая дужая рука пацягнула Ядзюню ў цёмную прарэху. Яна лёгка паддалася сіле, пушынкай уляцела ў гумно - моц і прыцягальнасць гэтай заграбушчай рукі яна помніла яшчэ з зімы, калі на заснежанай лясной дарозе ўзмылены Вараны зачапіў вазком старога разяваку Сцяпана Аліфера.

- Ой, мне страшна! - закалацілася ад сырасці і ад хвалявання Ядзюня.

- Не бойся, калі я з табою! - мацней сціснуў яе за локаць Аляксей Хамутовіч.

Грувасткая створка дзвярэй, зачыніўшыся за імі, гулка бразнула аб падваротню, і адразу, як толькі знік светла-шэры прарэх, у гумне стала зусім цёмна, адначасова аддаліўся ляскат грому, паслабеў шум дажджу. Аднак па яркіх успышках маланкі, якія высвечваліся праз няшчыльныя пазы ў сценах, было відаць, што навальніца на дварэ па-ранейшаму ятрыцца і лютуе. Чужаземны Амур і наш паганскі Пярун, паразумеўшыся на нябёсах, мабыць, вырашылі канчаткова даканаць закаханую хрысціянскую пару. Хмара як быццам знарок завісла над гумном - і ні туды і ні сюды, глуха бубніць гром, раз-пораз мігцяць бліскавіцы, з саламяных прычолкаў вада льецца ўжо суцэльным патокам.

Дзесьці пад самай страхой, у развілках дубовых сохаў, пачуўшы людзей, неспакойна заварушыліся нейкія жывыя істоты. То маглі быць дзікія галубы, якія праз маленькае акенца ў задняй сцяне схаваліся ў гумне ад непагадзі, а хутчэй за ўсё там, угары, зачапіўшыся кіпцюрыкамі за латы, вісяць вушастыя начніцы - стварэнні ўвогуле пачварныя і агідныя. Ядзюня ўспомніла, як аднойчы на гарышчы сваёй хаты ўпоцьмах хапіла ў рукі соннага кажана і ад жаху тады проста амярцвела. Той, даўні, жах і цяпер завалодаў бы ёю, але нябачныя істоты варушыліся дзесьці высока, у кроквах, і, безумоўна, спалохацца іх магла б хіба што апошняя баязліўка. Праўда, нейкія міралюбівыя начніцы выглядалі зусім бяскрыўдна перад сапраўды ўжо жудаснай пошасцю, якая з піскам і гвалтам кінулася ў бакі з-пад самых ног. Ядзюня, зразумеўшы, адкуль гэты паскудны і мярзотны піск, ажно войкнула на ўсё гумно.

- Мне страшна, Ляксей! Ой, нешта быццам і лытку паказытала!

- Не пужайся. То жытнікі - палявыя мышы. Цяпер на полі гола, пуста, дык і шукаюць у чалавека спажывы.

Бачыць неба, войкнула Ядзюня і напраўду шчыра - без прытворства і падману. Іншым разам, калі б не шалёная красавіцкая навальніца, калі б не ўзаемнае каварства Амура і Перуна, дзікі страх перад рудымі палявымі мышамі ёй і самой здаўся б вялікім глупствам. І зноў жа Ядзюня тут ні пры чым. Хто ж ведаў, што начамі ў Гаўрылава гумно трэба браць з сабою сярдзітага і галоднага ката, які ў адзін момант пісклявых жытнікаў парваў бы на мэтлухі, пакаўтаў бы іх жыўцом. Ядзюня ажно дрыжала ад боязі і страху, бо яе паласаты і вусаты абаронца застаўся дома, і цяпер уся надзея была толькі на Аляксея Хамутовіча. У хвіліны смяротнай небяспекі часам нават і добра, што побач стаіць такі паглядны і плячысты хлопец з надта ўжо вытанчанымі і далікатнымі манерамі. Ён жа наогул і не стаіць на месцы, ён проста прыліп да свайго кахання, ён, быццам чыстую паперку, мне і камечыць маладое, пругкае цела, і ў гарачым, перарывістым дыханні адчуваецца вопыт сталага здабытчыка, які ведае, што трэба рабіць, каб рыжая баязліўка яшчэ больш дрыжала і калацілася.