Сакрат Яновіч - Самасей

— Што вы, пан дырэктар, — памілеў ад не паспытанага раней, якогасьці салодкага страху Андрэй. — Куды мне да вас! Я ж мог бы быць вашым сынам...

— Шаноўны калега, калі б я вас не любіў — абразіўся б! Няўжо я настолькі стары, каб вы прыраўноўвалі мяне да бацькі? Го-го-го, здорава штурханулі! — цяплеў і цяплеў.

— Не тое я меў на думцы... — Андрэй: «Яму здаецца, што я падстаўлю сябе за яго, каб пасля было каго вінаваціць».

Яны абмеркавалі варыянты той гутаркі.

У выпадку фіяска, Андрэй падказаў дырэктару самы безадбойны спосаб: свінню спляжыць свінствам! Аперацыю ён возьме на сябе. А менавіта: спрабуе пазычыць журналісту падборку інфармацыйных матэрыялаў аб дзейнасці дырэкцыі і адначасова папросіць падпісацца на квітанцыі, пад якую непрыкметна падкладзецца капіралаўку. Дастанецца ім подпіс таго пісакі — на чыстай картцы, дзе пад выглядам, скажам, дубліката лёгка надрукаваць, напрыклад, яго ўяўную прапанову апублікаваць цыкл распахвальных артыкулаў за... салідную суму грошыкаў! «I згубіцца гэту паперу паблізу аднаго высокапастаўленага кабінета ў горадзе... Нічога, што дакумент здасца абсурдным або і падробленым. Журналіст жа, несумненна, перастане карыстацца даверам, а нават — калі ягоны шэф удаўся баязліўцам — страціць пасаду. Мы, дырэкцыя, вядома, адрачэмся ад усяго гэтага, яшчэ і абурымся, разбушуемся...»

Дырэктар працверазеў — аж да пачаткаў жаху.

— Гм, я проста не ведаю, што вам і адказаць, пан Андрэй, — у яго пакруглелі зрэнкі.

— Вы, пан дырэктар, аб нічым не ведаеце, — суцішаў яго: «Які ён далікатны! Калі я не дакажу яму сваю адданасць, загадчыкам мне не быць!» — Гэта, як крайнасць... Спадзяюся, не дойдзе да яе...

Дырэктар змаўчаў. Потым замітусіўся, як той, хто забыўся нешта ўладзіць; пазваніў сакратарцы, панурыўся ў папку з службовай карэспандэнцыяй. Андрэй зняў з вешалкі сваё паліто, шапку, сказаў: «Да пабачэння».

Апынуўшыся ў сябе, набраў нумар камутатара рэдакцыі.

Аўтар паабяцаў яму зайсці.

У адзінаццаць гадзін, паўстаў перад ім нізкі, мажны ягомасць з рыжаватай барадою ды колкім зрокам. Ён у нечым нагадваў капітана..:

— Ахвотна пацікаўлюся дасягненнямі вашай установы, — гаварыў, і цяжка было адгадаць, спалоханы ён ці злосны.

— Я не ўпэўніўся, ці ёсць у вас час? Сядайце, калі ласка, — у Андрэя ветлівы жэст.

— Ёсць, — адказаў той. — Бачу — у вас дасканалыя, здаро-выя крэслы, — журналіст гультаявата дастаў з пінжака шарыка-вую ручку.

— Папяросы? — Андрэй: «Сцяўся ў сабе, іграч!»

— Няшмат куру, — са свабодай. — Не болей дзесяці. Кажуць — такая колькасць практычна не шкодзіць.

— Вы здолееце стрымацца на гэтых дзесяці?

— Трэба.

— Зайздрошчу вам, — і Андрэй перайшоў да справы. — Чыталі мы вашы публікацыі. Што ж: віншую з багаццем мовы, — ён разгарнуў паасобныя нумары. — Шкада, пан рэдактар, што, перш чым змясціць матэрыял, вы не наведаліся да нас...

— Я ж...

Андрэй не даў яму адказаць Улавіў, што можа. пайсці на такі крок.

— Гутарка ваша з намі ўнесла б дакладнасць, — цягнуў сваё, загадзя перагаворанае. — Такім чынам вы пазбеглі б шматлікіх непаразуменняў. Вашы артыкулы мелі б вышэйшую каштоўнасць, значыць, былі б яны больш цікавымі таксама і чытачу. Вы, спадзяюся, згодзіцеся са мною, што крытычнае павінна рыхтавацца з улікам меркаванняў усіх. Гэта дае шырэйшы кругагляд, — слоўца «кругагляд» надта тут дарэчы! — У супраціўпым выпадку артыкул атрымоўваецца аднабокі, неаб'ектыўны, тэндэнцыйны. Карацей — несправядлівы! лагічнеў Андрэй, спазіраючы ца аўтара як на адурэлага Ігната з вёскі Ніва, які босы ўзыходзіў на лёд ля студні, а яго даганяў ваўкаваты дварняк Булавы, уласніка распуснай жонкі.

— Не думаю, каб у маім артыкуле была няпраўда, — не здаваўся журналіст. Але, без адчаю.

— Вы бралі інфармацыю ад каго?

— Гэта тут ні пры чым, — ухіліўся ад прамога адказу аўтар. — Я апісаў факты, агульнавядомыя ў вас. Не болей, — скупы на словы.

— Агульна? — Андрэй разагнуўся. — Давайце, склічам сход работнікаў і запытаем у іх наконт праўдзівасці прыведзеных вамі якраз фактаў...

— Сход? — аўтар прыціснуўся. — Сход?.. «Хопіць! — заўважыў самому сабе Андрэй. — Не дапусці Бог перасаліць! Заесца на нас! Яго даволі пугануць ад нас або ўкапаць!»

— Не станеце пярэчыць мне, што няма сэнсу паглыбляцца ў тое, чаго і так мы не павернем назад, бо яно ўжо адбылося. Таму перш за ўсё трэба мець на ўвазе прышласць, — Андрэй не тое гаварыў. — У асобах журналістаў мы прымаем сваіх верных памочнікаў. Апублікавалі вы артыкул, дапусцім, слушны... Аднак жа насоўваецца сумненне: што лепш — абнародаваць такое ў друку ці зайсці да нас, у дырэкцыю, і сказаць, выкласці: вось, таварышы, тое-та тое ў вас блага?! Кажу вам — многае, пра што вы пішаце, уладзілася б без цяганіны. А так — нарабілі вы шуму, сенсацыі. Гэта нікому не паспрыяла ў працы, Нат звычайнаму рабатаю, які замест таго, каб зладжана выконваць сваё, ушчынае пошукі якойсьці ісціны... — Андрэй пагразаў, цраклінаючы брыгадзіра, якога менавіта раскрытыкавалі ў газеце. «Ну і дуралоб: зажадалася яму паўладарнічаць над рабочымі. Бот! Не кеміць, на чым свінка хвосцік носіць».