Сакрат Яновіч - Самасей

— Прашу, — паказаў ёй на кабінет.

Заплакала.

— Не трэба, — сказаў, бы да маладой удавы, якой яшчэ жыць а жыць. Ён не чуў такога плачу, ціхага і накоцістага. — Супакойцеся, — падаў ёй шклянку газіроўкі. — Калі ласка, — яна абхапіла яе дрыжачымі пальцамі. — Хачу пагутарыць з вамі...

— Я ўсенька вам аддам.

— I заўтра ж прыходзьце на працу, — Андрэю, ад палёгкі, кожны волас закончыўся кропелькай поту. Выняў хустачку, згладжаную ў квадрацік, белую, з палоскамі па беражочках. — Хо-о, духотна... — адчыніў фортачку,

— Я? Пан дырэктар!..

— Вы. .

— Я ж... — прыгубіла шклянку. — Гэта я ўсё... Гэта ён намовіў, каб я...

— Вы — не ў міліцыі. Мяне не цікавяць даныя. Спрабую вам паверыць... Няўжо вы не разумееце? Можаце вярнуцца да нас. Прапаную: забудзьма тое, што здарылася. Сёння ж прынясіце прыборы і колы. I канцы ў воду. Згодны?

— Не ведаю, як вам і дзякаваць...

— А вы не дзякуйце. Сваё імкненне вярнуцца пацвярджайце добрасумленнасцю. Гэта і будзё самай вялікай падзякай нам з вашага боку, — гаварыў, бы куратар.

— Які вы добры!

— Гэта мая справа, — востра ўжо да яе. — Не падумайце, што раблю вам ласку або літуюся. Не, даю вам шанц. Не выкарыетаеце яго — наракайце тады на самую сябе. Папярэджваю вас, — не, усё-такі ён не куратар. Вось так.

— Пан дырэктар, я для вас цяпер усё! — дэкларавала яна.

— Трэба хацець будучыні, шаноўная пані! — вымавіў суха. — Чалавек, які не можа вызваліцца ад мінулага, затрачвае сілу волі. Мінулае — як кавалак гнілога мяса ў жываце... — Андрэй: «Што гэта я вяржу ёй? Яна ж нічога не цяміць з таго ўсяго!»

— Не баіцеся мяне... Украла... Уцякла...

— Не, — працягла паглядзеў ёй у твар, недурны, невульгарны.: «Яна. магла б закончыць сярэднюю школу, потым — вышэйшую. I стацца прывабнай паняй іяжынер, мець зайздросныя заробкі, кватэру, самастойнасць. Затым — выбраць сабе мужчыну на мужа, такога, які не перавышаў бы яе ні прыгажосцю, ні інтэлігенцыяй. Ён шанаваў бы лепшую ад сябе жонку, бо ў ёй бачыў бы свой жаданы лёс. Пры гэтакім мужу, які шмат зразумее і прабачыць, яна, як у прыстані, адпачывала б пасля далёкага плавання і знаходзіла б забеспячэнне таго мінімуму ўласных псіхічных ды фізічных патрэб. Нераўнапраўны страх, гэты папулярны сродак, што гарантуе шлюбную вернасць аднаго з партнёраў, з'яўляўся б бяссільным у дачыненні да яе: з пагардай адкідала б ад сябе мужчыніскаў, разам з іх высокапастаўленымі ўплывамі дзеля найгалоўнага — паглыбляння задаволенасці існаваннем. Эгаістычна? Калі прыняць, што жывём дзеля шчасця... Не, не, я нешта ідэалізую. Шкада яе».

— Я прывязу, — удакладніла, маючы на думцы колы. Стрымала слова.

Потым працавала з нейкай добраахвотнай рабскасцю, да якой здольна толькі жанчына, што страціла надзею дабіцца якіх-колечы пераваг. I менавіта гэта не давала гарантыі, што яна не паўторыць ужо раз зробленае.

«Другі раз яна пачысціць нас не так, хітрэй!» — чарнахмурылася перад Андрэем боязь, клубавала, як летнія буры.

Кадравік, з'авечаны ад захаплення і таксама ўдзячнасці, бегацьмеў за Андрэем.

«Нечувана, пан загадчык! Нечувана!» Ягоная галава была ўжо задурана куды больш важнейшым: дырэктар выздараўліваў.

З'явіўся ён праз тыдзень.

— Пан дырэктар вас просіць, — сказала аднойчы сакратарка і годна выпрасталася — з гордасцю вызваленай каханкі.

Андрэй адчыніў дзверы — ужо не ў сваё.

— Вітаю калегу! — прамовіў дырэктар, як дабрадушны дзядзька, што нарэшце сустрэўся з хросным сынам. — Чаму гэта вы не наведалі мяне: я ляжаў. Так, — яны далікатна паціснулі сабе рўкі. — Віншую з удачамі, пан Андрэй, — хіба шчыра. — Віншую, віншую. Чуў пра вашы пачынанні, а як жа. Добра чуў. Гэта так. Прытым — выявілі сябе дэтэктывам ды псіхалогам, пан Андрэй! — з сімпатыяй. — Цікава, цікаба... Тая кабетка — робіць?

— Ага, працуе, — Андрэй аблізаў губы, на якіх чамусьці з'явілася клейкасць. — Так, пан дырэктар, і то — акуратна...

Зрабіць вусную справаздачу яго папрасілі не адразу. I за кавай Андрэй так і не даведаўся, што з загадчыкам.

— Вы, пан Андрэй, малайчына! Вы здзівілі мяне сардэчна: сваёй знаходлівасцю, тонкай кемлівасцю, калі не пагневаецеся на мяне, за такую форму майго вам прызнання...

Прынесена мінеральнай вады.

— Пакаштуем кавы па-грэчаску, запіваючы мінеральнай, — дырэктар наліў і па лямпцы армянскага.

— З вяртаннем да здароўя, пан дырэктар!

— Дзякую.

Пасмакавалі — і таго, і таго.

— Патрэбна нам, дарагі калега, уладзіць пэўную далікатную справу, — загаварыў дырэктар. — Як вам вядома, час ад часу нашу ўстанову крытыкуюць у мясцовым друку, м-мм, так, — надпіў чарку. — Даўно прыходзіць мне ў галаву, каб запрасіць да нас аўтара гэтых артыкулікаў. Зараз я бачу, дарагі калега, што вы дапаможаце мне тут, напэўна вельмі ўдала! Неабходна, так сказаць, гнуткасць у гутарцы, якой, на жаль, прырода не абдарыла мяне, пан Андрэй. Вы пагутарыце з тым плеткаром, з газетнікам.