Сакрат Яновіч - Самасей

Кадравіку неспадзявана, аднак, пашанцавала. Праўда, не вельмі каб моцна, але настолькі, каб ужо трымацца яму перад Андрэем крыху прасцей. Якраз з'явіўся вуглаваты рабатай з абнадзейваючай звесткай. Ён скапыціўся перад той прастораю і прапусціў наперад сакратарку.

— Гэты пан ведае, дзе яна, — перадала яна.

— Добры дзень, пан дырэктару! — здалёку ён. На кадравіка ж пакасабочыўся. — Так, пан дырэктару, я бачыў яе сёння, паскуду. Па-суседску, але, — назваў ён перыферыйны адрас. — Там жыве такі цваны госць, то крадзяжом, то спекуляцыяй... Яна гэта з ім бушуе... Значыць, не пры бабе кажучы... — ён кумячыў у сабе брыдкае. Укусіўся.

— Пазнала вас? — спытаў Андрэй у вутлаватага.

— Не, адкуль? Я ж ёй не сват і не дзядзька...

— Дзякую вам.

— Да пабачэння, пан дырэктару, — марудзіў той, бы чагосьці чакаючы.

«Грошай? Платы?» — скручвала Андрэем. Ён, мабыць, і даў бы яму дробную суму, калі б не тое «пан дырэктару», быццам назнарок. На румынскі лад, ці што?

Кадравік курыў да тупасці. Балбатлівеў:

— Ну і вось. Так. Хі, чорт...

— Колькі колаў няма?

— Устаноўлена, двух!

— А з прыбораў — чаго?

— Ну, лічыльніка няма, бензамера, радыёпрыёмніка — таксама.

— Дзе ж былі старажы?! — Андрэй як бы дапытваўся, дзе ж тыя вочы ў кадравіка. Прыкра да болю ў касцях! — Але ў міліцыю — нельга.

— Як жа ж так?

— Я бяру на сябе ўсю гэту гісторыю.

— Вы? — кадравік, здавалася, зараз папросіць распіску на гэтыя словы. (Асабліва пасля той нарады.)

— Так, — Андрэй гнуў пад сабою порсткі страшок. — Скажыце, каб нашы людзі не давалі волю языкам. Рабочаму тамтому. Важна!

— Што ж вы збіраецеся зрабіць?

— Падумаю!

Устаў неяк рыўком. І кадравік схапіўся. З сінякамі на душы.

«Я не разважыў, лішне заганарыўся з цэлай гэтай сваёй відовішчнай адказнасцю», — апамятаўся Андрэй. «Чорт нашаптаў мне! Адшукаю жанчыну, але ці гэта што вырашыць? Тыя прыборы, колы, яна, напэўна, прапіла з бадзяжнікам, прапусціла. Прыйдзе дырэктарчык, і кадравік разнясе, што я быў у змове з к... Гэта ў яго стылі...»

Пазваніў таму знаёмаму інжынеру. Калі гэта мы бачыліся, гаварыў яму. Як ты сябе адчуваеш? А той у адказ: Чуў, што ты ўжо дырэктар? Віншую, калі гэта так. Не ўсё гаворыцца па тэлефоне, угамоньваў яго Андрэй. Я не дырэктар...

Хутка абарваў гэтую перамоўку.

Памкнуўся быў трохі перадыхнуць, але інжынер, гэтае няўдайла, нагнаў яму суму, даўкага, як восеньская імгла, Паволі прасвечвалася думка паслаць лісток, такое пісямко зладзейцы. Усплывалі першыя фразы: «Шаноўная пані! Дасылаем Вам тыднёвы заробак...» Чаму тыднёвы? «Шкада, што не зможаце працаваць у нас...» Глупства! А можа, якраз гэта зробіць на яе спадзяванае ўражанне, як ананімка... Пра найважнае: «Гэта зале-жыць толькі ад Вас. Чакаем да пятніцы, да 10.00» Незразумела? Нічога. Тут сутнасць не ў напісаным, але — у зломленай яе пераконанасці ў тым, што няхутка знойдуць. Пазбаўленне пачуцця бяспечнасці!

Ліст і грошы паслаў сам: грошы — свае.

А мо прозвішча ў яе фальшывае? Не, чаго кідацца, то ў боб то ў гарох.

Пачытаў «Забытую мову» Фрома.

Інжынер, той хатні філосаф, казаў Андрэю пра тое нясцерпнае, ад чаго ён псаваўся, быццам дамскі гадзіннік у мужчынскіх руках.

— Час жаніцца табе, Андрэй.

— Мне?

— Чаго ж тут здзіўляцца? Не маладзік жа ты...

— Ну і што з таго?

— Не ўяўляю сабе, як гэта можна аднаму ісці праз жыццё? Гэта пагражае непрадбачнымі скрыўленнямі яго...

— Напрыклад, якімі?

— Напрыклад, эгаізмам. Чалавеканенавісніцтвам.

— Ты жанаты і — без скрыўленняў? Прарастаеш прасцютка?

— Ты, Андрэй, не павінен так гаварыць: сям'я з'яўляецца часткай майго «я» і таму ўсё, што тут скажаш ты пра яе, перш за ўсё датычыцца мяне...

— Сям'я з'яўляецца роскашшу, — перабіў яго. — I толькі людзі несвядомыя таго, наважваюцца мець яе. Мабыць, некалі мае словы перастануць быць актуальныя. Закласці сям'ю ажаніцца — гэта тое ж, што прытупіць свой бег цераз раз дадзеныя табе гады. А кажучы мовай штодзёншчыны — стацца палахліўцам, лізуном, нічым! Падмятайлам... Я не магу сабе дазволіць мець сям'ю.

— Ты гэтак гаворыш ад злосці...

— Якой зноў злосці? Я ж да цябе нічога не маю. Ты ж мне не пераступіў дарогу.

— Не ведаю...

Інжынер перастаў спрачацца.

Здаецца, што гэтакай гутаркі ўвогуле не было паміж імі...

У пятніцу Андрэй не паверыў свайму зроку: каля пісьмовага стала сакратаркі, якой яшчэ не было, — сядзела тая зладзейка. Нібы рэдкая птушка, што зляцела з нябёсаў, стомленая і занепакоеная невядомай мясцінай.