Сакрат Яновіч - Самасей

— Цяжка мне пагадзіцца з вашымі меркаваннямі, пан загадчык, — даверліва азваўся рыжабароды.

«Цяпер я дам яму пагаварыць, няхай ён выстраляецца», — падумаў Андрэй.

...Учора перапыніў Андрэя стрыечны брат. Жах слепацець на тваю пысу, Андрэй. А чаму ты такі пакірачаны, адказаў яму не вельмі каб удала. Пасешся, пазайздросціў Андрэю. На сваё няшчасце, рэплікаваў яму. Мардэча твая — быццам вэнджаная шынка, шыя — бы сальцэсон, а жываціска — адна гідасць, заўважаў ён (хіба пад мухаю). Што параіш? Да чужых бабаў хадзі! Гэта не паможа, крыва аджартоўваўся брату. Тады ўчыні так: наймі гародчык у прыгарадзе і гаспадар там сабе да сёмага поту. Спадзе кіндзюк? Павінен, адказаў Андрэю. А што ў цябе, брат, напраўду чуваць? Што? Сплю, ем, працую, зноў ем, потым зноўку сплю, часам з жонкай... Хто цябе гэтак пакрэмзаў, што аблічыска тваё — быццам геаграфічная карта новаадкрытага кантынента, — Андрэй дакрануўся да яго шчакі і носа. Лёс пакрэмзаў: адчыняў дзверы ў склеп пад падлогаю, а яны, каб іх агонь спаліў, як гакнулі па маім цэбры, клямкаю па пашчэнцы, што аж тры зубы мае не ўседзелі? За іх ты, не, нямала грашовых знакаў закасіў, як за крывавы выпадак на працы, — зласлівіў яму Андрэй. Што ты, браток: каб яшчэ мяне з работы выгналі? Майму шэфу прэмію далі, за безвыпадковую арганізацыю вытворчага працэсу, галава твая варыць? Ён у нас узорны: калі патрэбны якія выпадкі, дык адразу знаходзіць іх у адпаведнай колькасці ды асартыменце. Калі ж не, дык няма іх, і годзе! Галоўнае, брат, гэта дысцыпліна лініі!..

Ягамосць з колкім зрокам тыцкаў у Андрэя пытаннем, якога ён недачуў.

Усміхнуўся — і гэты аўтар адказаў яму тым жа. Молада-зелена ў яго.

— Паводле майго скромнага меркавання, пан рэдактар, трэба шырока паказваць тое, што людзей якраз радуе, — Андрэй не выплёўваў яловую ўсмешку. — У гэтым бачу я ролю друку як выказніка грамадства. Хіба ж я не маю рацыі? Чытачы перастануць купляць вашу газету, калі будзеце агалошваць у ёй толькі пра тое, што засмучае... Каму гэта ахвота чытаць, што недзе счаўплося панурае?.. Не так я хацеў сказаць, пан рэдактар. Лепш паслужуся тут прыкладам: ваш артыкул пра нашу ўстанову пакідае ўражанне, быццам яе кіраўніцтва — гэта людзі нядобрыя, благія, цёмныя, няздольныя змагацца за вышэйшае, гэта значыць за інтарэсы грамадства ды дзяржавы, і гэтак далей, і так далей. Тым часам, як я ўжо згадваў, даволі было прыйсці да нас са сваім грамадскім болем, і мы, кіраўніцтва, рэагавалі б неадкладна. Ці дапусцілі вы такую думку, што кіраўніцтва менавіта нічога не ведае? Не, узялі ды апублікавалі матэрыял, які, на добры лад, правідловей было б назваць пасквілем альбо нават даносам! — рыжабародзіч заварушыўся, бы чухаючыся. — Ідэалам для нас усіх з'яўляецца барацьба за чалавека, за тое, каб кожны, у меру сваіх магчымасцей, поўніўся задаволенасцю ўласным жыццём, якога не так шмат... Падлічана, што мы ў сярэднім свядома пражываем штосьці каля дзевятнаццаці тысяч дзён. Як жа крыўдна мала! Дык нашто гэтыя нешматлікія дні паліваць граззю, га? Пішам жа пра бесклапотнае дзяцінства маладога пакалення. Так? Так! Вось таму я лічу, што мы, як кіраўнікі грамадскага жыцця, абавязаны чыніць уеё, каб адсоўваць турботы не толькі ад дзяцей. Не толькі ад іх. А вы, журналісты, замест таго каб успамагаць нас у тым, дык што вырабляеце? — Андрэй: «Добра, што не сказаў яму: няўжо вы, журналіст, уяўляеце сабе крытыку настаўнікаў у газетцы для вучняў? Божа мой, да чаго даплёўся я?! Ах!»

Барадач відавочна нецярплівіўся.

— Наколькі я правільна зразумеў вас, дык сэнс нашай прафесіі павінен заключацца ў маўчанні?

— Ну пры чым тут яно? Я ж кажу вам: заходзьце да нас з кажнюткай справай, і мы без ніякага шумка, разгледзім... Я ж гаварыў. Чаму гэта вы так заўпарціліся? Няма супярэчнасці паміж інтарэсамі нашымі, арганізатараў вытворчасці, а вашымі, арганізатараў грамадскай думкі. Наша задача заключаецца ў безупынным павелічэнні матэрыяльнага багацця, уздыме паўсюднага дабрабыту, а ваша — у мабілізацыі духоўных сіл люду ў ягоным паходзе да новых рубяжоў усебаковага развіцця, у фарміраванні вышэйшых перажыванняў, лейтматывам якіх з'яўляецца творчая незадаволенасць дасягнутым, імкненне да лепшага і лепшага... А вы, журналісты, што размалёўваеце? Крытыкуеце дасягнутае, галаслоўна пазбаўляеце сваіх чытачоў веры ў надзейнасць якраз таго, што з'яўляецца фундаментам для будучых, высокіх гмахаў нашага быту. Адбіраеце грамадзянам сэнс іх існавання... Адбіраеце людзям людзей!