Сакрат Яновіч - Самасей

Добрую хвіліну спазіраў на яе, быццам п'яніца на гарэлку вышэйшага гатунку, і парваў драбнюсенька, потым усыпаў сабе ў кішэню пінжака.

Прысеў, каб разгледзець карэспандэнцыю.

Андрэя — бацьку пачаў зверху павучаць голас настаўніка: «За двойкі — лаяць, біць? Біць? Біць, каб прасіўся і прысягаўся, што болей... Гэта ж без сэнсу, пан Антошка. Такое спародзіць у вашага сынка страх, які расчэпіцца на нянавісць, боязь, подласць... Баязлівасць, я сказаў бы, з'яўляецца формай нянавісці. Гэта так! Нянавісць і баязлівасць — родныя сёстры. А раскаянне, калі яно шчырае, не фармальнае, заўсёды ідзе ўслед за зразуменнем...»

У Андрэя ніхто не дабіваўся прыёму. Ён не ў гуморы. Прайшоўся па кабінеце. Па-сышчыцку прыадхіліў фіранку: па дзядзінцы клопатна снавалі служачыя з секцыяў, скарачаючы сабе пераходы, паміж грузавікамі, што пад'язджалі да рампы складаў. Шафёры вылазілі, саступалі на зямлю: прыкурвалі (пад вецер) і плявалі, а іх пляўкі выскоквалі, быццам жабкі з берага.

Андрэй сышоў уніз.

Наважыўся на нешта трапнае!

Неабходна, менавіта яму, паставіць некага ў непасрэдную залежнасць ад сябе і навідавоку ўсіх. Такім чынам ён намацае тую першую штыкеціну ў плоце, уздоўж якога пойдзе па-свойму. У гэту заўсёдную цемень далейшай актыўнасці.

Пракантраляваў грузавікі, як левай нагою ўстаўшы.

У задрыпанага шафярнякі знайшоў чвэртку гарэлкі —таннай, празыванай байстручком.

— А пану дырэктару чаго трэба ад мяне?! — не даў той забраць бутэльку. Андрэй, быццам пахваленая дзяўчына («пан дырэктар!»), занадта не ўпарціўся.

Чарнамазы засунуў бутэльку назад, пад кажух, і гідліва адвярнуўся. Гэтага было дастаткова; Андрэй ускіпеў:

— Вам здаецца, што вы на вяселлі?! — ён хапіў за «байстручка».

— Пусці-і-і!! — вывіснуў на яго шафёр.

— Я вам дам піць! Я вам пакажу піць! Мала нешчаслівых выпадкаў, ну, мала табе! — ды рвануў. — Аддай.

— А гэта ты бачыў?! — шафёр ушчаперыўся за шыйку і вытузнуў тую чвэртку з рукі Андрэя ды бразнуў ёю вобземлю — распырснулася, шкло забліскацела, бы ранні лёд на аселіцы, калі, прыйшоўшы са школы, яны гулялі там або — звычайна — галаслівілі.

— Ты так?! — Андрэй асіп. Засвярбеў яму кулак, але ўсё ж гамаваўся ад няўпэўненасці, падвойнай: дастаў бы па скабах ад здаравілы, акампраметаваўся б бойкай ды пазбыўся бы пасады. I страх быў. — Памятацьмеш мяне, п'яніца! — уз'ятрыўся па-вясковаму.

— Ідзі, ідзі, дарэктар!

Пачуўшы «дарэктар», Андрэй вярнуўся да яго. А той працягваў:

— Ідзі сабе, гэта не тваё. Бач ты — ухапіўся! Вынюхаў. Адкуль табе, дарэктар, вядома, што не на мяніны я купіў?..

Збіраўся натоўп.

— А вы чаго тут не бачылі? — Андрэй — быццам даўні войт да малазямельных. У вушах гудзеў паўзабыты голас бацькі, з якім калісь малаціў авёс і спрачаўся.

Адыходзіліся. I чым далей, тым гучней гаварылі, паціскалі плячыма. Некаторыя адкрыта смяяліся — хоць ты вазьмі ды разгані ўсё гэта зборышча. Біў бы: удар у дыхавіну, потым — у карак! У дыхавіну, у карак...

Шафёр абапёрся аб кабіну машыны і, з рукамі ў кішэнях, капціў папяросіну, якая зажаўцела ў куце рота.

«Гэты лыч асмяшае мяне! Хам! Сынок крамніка, якому вёска існуе толькі для таго, каб ён меў з каго напацяшацца, падонак!» — Андрэй з цыркавай бадзёрасцю пераступіў разбітае шкло і папраставаў да сябе.

Услед яму хтосьці шпурнуў жалезінай.

— Звяжыце мяне з камендатурай міліцыі, — загадаў Андрэй машыністцы, якая замяняла сакратарку. Тая няўцямна страпянулася. — Хутка!

— Міліцыі?

— Міліцыі!

У кабінеце паслабаніў гальштук.

— З капітанам прашу! — запатрабаваў, калі неўзабаве затраскатаў тэлефон, дырэктарскі. — Зараз жа!

— Капітан заняты...

— Ведаю: пераключайце!

Не выпытвалі.

Азваўся капітан. Андрэй мамантальна пазнаў яго. Назваў яму сваё прозвішча.

— Слухаю вас, — неяк драўляна адказаў капітан.— Сцябаюць гарэлку? А дзе ж не хлебчуць яе, гэтую гару... I кідаюць за вамі жалезам? Ну, гэта ўжо залішне, але што ж мы можам? Не паважаюць, — ён яўна абражаў Андрэя. — Допыт? Дапытаць можна, ды што з таго: выбухне сенсацыя, і вы шмат згубіце на ўсёй цырымоніі... — ізноў абразіў. — Не, вы дрэнна зразумелі мяне, пане Антошка. Так. Мне чамусьці захацелася пажартаваць у такой сумнай абстаноўцы, пра якую вы... Не, я не чакаю, пакуль вас заб'юць... Я толькі думаю, што гэта ваша ўнутраная справа... Што? За спробу забойства? Ну, вы тут перабольшваеце... Калі хочаце, я прышлю. Добра, сяржанта. Так... Да пабачэння.

Пра тыя валасы ён нібы і забыўся... Сяржант прыйшоў праз дзве гадзіны. Адразу да рабочых.