Сакрат Яновіч - Самасей

Урэшце стаў ён на парозе.

— Добры дзень, — сказаў Андрэю, як сусед у шматкватэрным корпусе. Апусціўся ў крэсла без запрашэння, расчыніў папяросніцу. — Дыманём?

— Не, — Андрэй падпусціў да языка фразу, слініў яе ў камяк.

Адміністрацыйны раскурыўся, бесклапотна пазіраючы ў бакі, як хтосьці, каго зараз пахваляць. У яго прыкметны жывот, палоснае дыхценне; раскірачаны ён.

— Ну, дык што?

— Вы не склалі заяўку па запасныя часткі да грузавых машын! — грымнуў яму. — Не для вас жа даводзіць, што без іх наш транспарт не зрушыцца з месца і пачне ламавець. Да якога часу вы будзеце так бяздзейнікаваць?!

— Напішу, — нібы гікнуў. За гэтым яго словіскам забляяла нямалая бандка іх: камандуеш, ужо камандуеш, не прыся камандаваць, ты коратка пакамандуеш, далі табе пацешыцца ўладаю, бы дзіцяці цацкаю, і адбярупь яе; я перажыву тваё панаванпе, і, дарэчы, не толькі тваё, так-так... Паглядзеў, як дарослы, якога зачапіў хлапчук.

— Будзь аварыя — і вы мне за яе адкажаце! — не адступаўся Андрэй.

— Перад кім?

— Вы аглухлі?

— Ага...

— Што?!

— Нічога-нічога, я так сабе, — у яго поглядзе зарунела насмешка, якую лепш было вытлумачыць так. «Андрэй Антошка — гэта той, каго часова паставілі пастухом, каб папасвіў статак, які, несумнейна, разбёгся б у шкоду. Той, каго баяцца, але ў меру, без перабольшвання. Іначай тыя, хто паставіў яго, могуць прыйсці да вываду аб ягонай адпаведнасці...» — Ніякай аварыі не здарыцца, — пыхкаў дымам. — Аварыя за аварыяй, гэта рэдкасць. Не памятаю такога, каб адна за адною, пажар за пажарам, — з чорцікамі, падлыгач!

— Няўжо не даходзіць да вас, што без запасных... — Андрэй: «Не любіць ён начальства, але гэта таму, што сам не можа ім стаць».

— Не панікуйма: часткі выпішам! Дастанем іх.

— Як гэта — дастанем?!

— Легальна: пісанём, пашлём тое куды і належыць, ды праз пару дзён атрымаем...

— Пісанём... пашлём... — перадражніў яго. — Пан адміні-страцыйны кіраўнік, няўжо вам узбрыла, што вы размаўляеце з дурнем?

Андрэй расхадзіўся. Той не варушыўся.

— Каб я так здароў быў! — бязглуздна забажыўся ён перад Андрэем. — А дашлюць нам іх адмысловыя, во! — выставіў свой першакласны палец. — Праўду кажу, пан загадчык, — абмяк раптам і далей не мог мякнуць.

Як ні дзіўна, але сварка супакоіла Андрэя, пастудзіла. Яму захацелася дастаць з бібліятэчнай шафы кніжку і, захутаўшыся ў плед, пачытаць у ёй нешта разумнае,

— Дык што з заяўкай? — сказаў ён да патыліцы адміністра-цыйна-гаспадарчага: «На такога не зробіш уражання асабовасцю. Яго можна паганяць толькі загадамі».

— Як гэта што? — той устаў нарэшце і павярнуўся да яго.

— Ну — як бацька да перарослага пасынка.

— Напішу, ну!

— Калі?

— Пажар, ці што?

— Будзе пажар, якога яшчэ вы не бачылі! — Андрэй аж закруціўся ад гвалтоўнай ашалеласці. — Як вам не брыдка?! Вы не выконваеце самых простых заданняў!

— Вы, пан загадчык, палохаеце мяне? — годніўся.

— Ідзіце прэч і — пішыце! Хачу мець заяўку тут жа, на маім стале, — стукацеў сагнутымі пальцамі — быццам морзеўскі алфавіт гневу. Неўгамоннасць была вынікам ператомленасці.

— Чаго вы на мяне так? Не вы мяне паставілі і не вы здымеце!

— Каб вы і дамагаліся таго, дык, ведайце, не дазволіў бы: мусіце працаваць! Я вас навучу, як любіць работу! — панёс Андрэй. — Затанцуеце так, як вам зайграю...

— Не будзьце такім важным...

Адміністрацыйны выкаціўся ад Андрэя. За дзвярыма, забыўшыся па ўсё, паправіў на сабе пінжак і падцягнуў нагавіцы. I, хам, высмаркаўся.

Заяўку склаў ён мігам і перадаў яе праз сакратарыят.

«Ён, балванец, не ўлічвае тую акалічнасць, што мне, як выконваючаму ўсё-такі высокія абавязкі, спачатку многае дазволена! — зацяўся Андрэй супраць кіраўніка адміністрацыйнай секцыі. — Спачатку, бо ўсё няправільнае залічаць на рахунак нявопытнасці, вучобы».

I тут Андрэю стала вельмі ясна, чаго ад яго чакаюць. Дрэнны той загадчык, які патурае сваім падначаленым. Першай праўдай усялякага кіруючага работніка з'яўляецца дбайнасць пра інтарэсы вышэйстаячых. I не абавязкова таіцца з тым. Можна нават уголас прызнавацца да баязлівасці перад імі — гэта не пахісне трываласць займаемай пасады.

Мадэль паважанага ўсімі кіраўніка — я добранькі, але няшмат магу — з'яўляецца самай небяспечнай. Усё, што амбітнае, адначасова і небяспечнае. Андрэй з сумам паўчуваў, што такое яму не пад змогу... Дэманстрацыя менавіта баязлівасці — найбольш пэўны сродак.

З другога боку, Андрэю не давала спакою дакучлівае разважанне аб тым, што яму, мабыць, пашанцуе працерці сцяжыну да большых вышыняў. Адсутнасць дырэктара і фактычнае кіраўніцтва ў руках Андрэя ўсёй дырэкцыяй, няхай сабе і часовае, з'яўляецца той нагодаю, якая, відавочна, не паўторыцца. Есць таксама ва ўзнікшай сітуацыі і мінусы Андрэю: не будзе яму перад кім паказваць сваю адданасць! Улічваюцца голыя эфекты — без той інтрыгуючай абалонкі псіхічных суадносін штодзень: начальства — падначалены. Адгэтуль, відаць, і бярэцца адзіноцтва ў дырэктараў і іх шматгадовая непахіснасць... Генеральная дырэкцыя далёка і высока! Яна пераважна жыруе на ўражваючых лічбах, хай сабе і ўзятых са столі. На тваю, дырэктарчык, рызыку. Уласнаручна раздзьмутых.