Сакрат Яновіч - Самасей

— Нічога страшнага: гадавыя справаздачы закончаны... — знаходзілі яны суцяшэнне.

Прапацеў ён да сухой ніткі. Ведаў, што не пакінуў у іх добрае ўражанне. Занадта неспадзеўна яму адбылася гэта перадача кіраўніцтва, няхай сабе і часовага.

Галаўны боль.

Апрануў паліто. У кішэні намацаў з трыццаць злотых.

У «Мядовай» надавалі неблагое віно.

Андрэй заказаў чаю з ромам і з асалодаю закурыў.

У покуце цалаваліся маладыя. У белдзень, у будзень, кахаюцца, не дураць галовы службай, звалкамі слоў, паржавелым ламаччам думкі...

Панадзіўся і на чарку каньяку.

...Скрыпануў воз на пыльнай ростані...

Што і казаць: убачыў сябе ён чагосьці вартым. Значыць, ён пакуль загадчык, а нават пакуль дырэктар! Адно з гэтых двух пакуль ператворыцна ж, чорт вазьмі, у напэўна. Застанецца загадчыкам! Іронія лёсу? О не! Аднак жа лёс трэба падштурхнуць: нельга абмежавацца выкананнем прынятай ролі загадчыка, дублёрскай!

«Будуць глядзець мне, халеры, на рукі!» — ён, каб разлічыцца за каньяк, дастаў банкноты з — капшука, Як пакепліваў.

Вяртаўся на работу, ох як паіншэлым.

Парцье зняў перад Андрэем шапку:

— Добры дзень вам, пан загадчык.

Калі распранаўся ў кабінеце дырэктара ды сядаў за ягоным блішчучым сталом, заявілася тая.

— Пан загадчык, мне трэба на тры дні ў Варшаву,—-сакратарка. Ад яе цяплела пярынаю і падушкаю. А тое, што хоча яна адлучыцца, якраз у Варшаву, прыдавала ўсяму нейкі размах, важнасць, як і тое, што была адной з першых асоб, якая звярнулася да Андрэя: пан загадчык! — У панядзелак я ўжо буду ізноў на месцы, пан загадчык, — ах, яе позірк, яе фігура! Яна як быццам і прывяла сябе менавіта да Андрэя.

Да жанчын мы прыглядаемся тады, калі можна працягнуць па іх рукі або нам здаецца, што такія шанцы існуюць. Жанчына, калі яна не патрывожаная, уладкаваная трохі дрэмле. Трэба яе разбудзіць — дадумваў Андрэй, стараючыся акуратна зразумець, з чым зайшла да яго сакратарка. Прыемна, што вось стаіць перад ім, Андрэем Антошкам, яна, ужо залежная ад яго, чалавек і адначасна красуня. I яшчэ па-людску сорамна ад таго, што хтосьці раптам зусім падпарадкаваны табе, з чаго сам жа цудам вылузаўся! I злосць на гэткі сорам.

— Вам — дазвольце, чаго ў Варшаву? — выдыхнуў з сябе, нібы прачнуўшыся.

— Я ж вучуся там, — адказала яна з мілай крыўдаю, што вось ён толькі дазнаецца аб тым.

— Завочна?

— Так, пане загадчык. На трэцім курсе.

— Вельмі добра! — пахваліў: «Ці ёсць там, дзе яна студэнткай, ці ёсць маладыя выкладчыкі? А можа, яна спала з каторым? Мо з такім, як той, які — памятаў са свайго — у час экзаменаў прапаноўваў кумпястым гультайкам... Глупства!» —Так трымаць: не век жа векаваць на малой пасадачцы. З вашымі здольнасцямі вы даб'ецеся значна большага, — а ў сабе: «Нічога яна не зробіць уласнага ў жыцці, бо несусветна павабная!»

— Дзякую пану загадчыку.

— Шчасліва вам, ды, як зычаць сабе студэнты, плламіце рукі-ногі на экзамене.

— Сардэчна дзякую!

— Бегайце, — Андрэй: «Папярэджу яе, каб не называла мяне панам загадчыкам. Але — гэта так, гэта нерэальнае». — Узгодніце з машыністкай, каб яна замяніла вас, — нагадаў ёй. «Цікава, які ў яе муж? Спагадлівы, дрэнны, мудры, дурань?»

— Заўтра я паспею забегчы на хвілінку і прыняць пошту, — пакарнела яна.

Яе муж? Андрэй падазраваў, што жывуць яны не столькі цікава, колькі з быстрынёю. Не задумваючыся. Вунь лекарка з вуліцы Бэма лічыць, што чалавек нараджаецца дзеля захавання гатунку. Усё іншае, што ён чыніць, неабавязковае: культура, цывілізацыя. З'яўляецца дзеля рэпрадукцыі, паўтарыла лекарка Андрэю. Яго, аднак, тады займала пытанне, як пазбыцца ўстрашных сноў. Як не пацець? Шаноўны пане, спіце пад ваўняным пледам. Мой пане, трэба нармальна працаваць, зама-гаць, спяшацца дамоў, увіхацца, мітусіцца за пакупкамі, адным словам, быць звычайным, і зласонні адляцяць ад вас, ад свядомасці, за сінія лясы. Здаровы не бачыць далей свайго носа. Страшнавата быць ім, злаваў Андрэй. Гэта вам, бо вы хворы, адсекла яму. Да пабачэння, і выклічце да мяне... I прачытала прозвішча з бюлетэня пацыента. Ёй не было калі. «Відаць, упераконана, што ўсе дурныя, апрача яе!»

— Яшчэ раз удачы вам, — кінуў ён услед сакратарцы, пад яе точаныя ногі.

Недзе дзерлася дзіця.

Нізка праляцеў санітарны самалёт, двухматорны. Андрэй прасачыў за ім — паміж заслонкамі на акне.

Пазваніў кіраўніку адміністрацыйна-гаспадарчай секцыі, каб той, не адцягваючы, з'явіўся перад ім: ёсць спраўка. Адміністрацыйны марудзіў, і Андрэю падумалася, што дапусціў памылку: трэба было перадаць гэта праз сакратарку.