Сакрат Яновіч - Самасей

Да Андрэя наведаўся супрацоўнік, якога ён аніяк не мог назваць. Ні Мядуновічам, ні Губішчамі, ні Абыякавічам, ні Філосафам... Ну, аніяк!

Ходзяць чуткі, што знялі нашага дырэктара, паведаміў супрацоўнік. Не можа таго быць, дзівіўся Андрэй, каб ззахвоціць яго да навінавання. I загадчыка таксама, працягваў супрацоўнік. Улада, так сказаць, лягла на вуліцу, як знямоглы п'яніца, і ты, Андрэй, кінь слепацець над паперкамі, над цэлым гэтым дакументаваннем ідыятызму, ды паразглядайся, што наўкола чаўпецца...

Паспяшаў да тэлефона, які зазваніў у ягоным пакоі. Некалі ён, той, хто званіў, наганяў на Андрэя белую гарачку, ашалеласць тым, што рабіў з сябе скромнага пана. Ад гэткай яго скромнасці не было чым дыхаць. Андрэй не мог спакойна гутарыць з ім, пакуль знянацку не адкрыў, што ён вельмі палахлівы. Аднак самае істот-нае, што зразумеў Андрэй, можна было б ахарактарызавадь так: у баязліўцаў шчыльная логіка і надзвычай выразныя доказы. Яны безупынна адчуваюпь небяспеку, і таму ў іх усё прадумана да драбінак.

Сціпласць супрацоўпіка, якога Андрэй ніяк не змог назваць — ні Падмядуновічам, ні Падтакавічонкам, ні Абыякавічам, — усенькія туманныя яе адценні няўмольна выклікалі ў памяці вобраз заплываючага дрыгвою возера, у якім можна ўтапіць цэлую гару з акамянелага зазнайства, патрачаных памкненняў, сыпучай зайздрасці ды валуноў зласлівасці. Такую жудасную гару праглыне тое ціхаводдзе, зааеранае блішчастымі і вострымі прэтэнзіямі на таленавітасць. Няхай багі ўсяго свету сцерагуць таго, хто даверліва ступіць туды!

Ці не з'яўляецца сціпласць жа найвышэйшай формай зазнайства?!

Не выстыў след пасля супрацоўніка, як прыйшла сакратарка. Сказала:

— Пан Антошка, вас клічуць. Зноў!

Але цяпер сакратарка не званіла. Яна прыйшла. Калі не смех гэтак сказаць — асабіста прыйшла!

Пасучыў за ёю, за жанчынаю, якую не раз уяўна агольваў і з лакомлівасцю кавалера абдымаў яе ў сваіх марах... Гатоў быў ён ажаніцца з ёю ў любы момант, адабраць ад мужа ды звольніцца з працы — і жыць, не выпускаючы яе нікуды, не дазваляючы ёй нават апранацца, бо адзенне, няхай сабе і шаўковае, толькі, псавала яе невымоўна прывабнае хараство, апаганьвала яе па-нябеснаму раскошнае цела!.. .

У кабінеце насустрач Андрэю паднялося з крэслаў двое. З генеральнай дырэкцыі.

— Пан Андрэй? — амаль фамільярна. Пасядалі. — Пан Андрэй, — гэта чарнявейшы. — Мы прыйшлі ўпрасіць вас, пане Андрэй, каб вы, пакуль часова, выконвалі абавязкі загадчыка аддзела. Дырэктар, як вам папэўна вядома, нешта захварэў... — у недаказанасці выкалошвалася кпіначка.

— А што з загадчыкам? — Андрэю падалося. што вымавіў ён гэта з належнай цвёрдасцю. «Вось, я яшчэ і лаяльны!»

Адказвалі:

— Пажар пачаўся ад яго кабінета, і, на шчасце, там яго і пагасілі. Аднак жа ёсць пэўныя дапушчэнні, для нас надта ж непрыемныя, праверка якіх зацягнецца... — яны аказаліся непадрыхтаванымі да такога, і Андрэй быў бы рады, калі б яно ўвогуле засталося невыказаным. — Загадчык, па аб'ектыўных прычынах, праз некаторы час — цяжка тут вызначыць які — не зможа вярнуцца да сваіх абавязкаў... — круціў чарнявейшы. — Ну, вам самім ясна, — ён не меў права тлумачыць.

Андрэю выйсцем са зблытанага ім становішча было прыкінуцца незацікаўленым. Разгублена паглядзеў ён на ўзорысты дыван ды наўмысна нуднеў: глядзіце, во, мяне гэта наводзіць на сумоту. Але пазяхнуў ён ад хвалявання. «Загадчыку капец, — лікаваў ціхмяна. — Яму ўжо не бываць ім! Ён падпаліў? Які бачыў у гэтым сэнс? А мо гэта самы бязвінны з бязвінных выпадак, выпадковасць...»

— Пане Андрэй, — гаварылі яны, адказваючы на яго чарговае, больш на месцы пытанне. — Справа ў тым, каб пакіраваць бягучымі... — не дадалі: справамі. Атрымалася б нязграбна, а ў іх было адчуванне мовы. — Менавіта бягучымі. Тымі, якія налятаюць з дня ў дзень. Вы здолееце. Мы не сумняваемся, — зазірнулі яму пад вейкі, быццам запітай нарачонай. — Толькі такімі. Згодны?

— Згодзен, — адказаў, слабеючы ад задаволенасці.

— Дасканала! Жадаем вам удачы, — яны ўсталі, каб паціснуць яму руку. — Калі ў чым спатрэбіцца наша дапамога, смела звяртайцеся да нас. Усё будзе добра.

Чарнявейшы:

— Падпісвайцеся: па даверанасці. Загад на вашу новую функцыю прышлём, павядомім кіраўнікоў секцый...

«Вось табе, Андрэй, і ўлада: лёганькая, гожая, даўганогая каза. Гон яе адбыўся прасцютка да мяне, адно не зявай схапіць яе ды надзейна заціснуць. Прыгналі двое, з вярхоў... Гэта яны па ўласнай ініцыятыве?»