Сакрат Яновіч - Самасей

Нікога не выклікалі.

Досыць хутка менавіта кадравік аб'явіў:

—- Увага, грамадзяне! Можна заходзіць на свае рабочыя месцы. Калі ласка, — не адразу знайшліся такія, што першымі прайшлі.

Ля парога загадчыкавага пакоя расплывалася калюжына. Дзверы, пааббіваныя, нямелі пад папяровымі пячаткамі (на замку, клямцы і ўгары).

Не было ні ў той, ні ў наступныя дні работы.

Збіраліся па закутках, падхопліваючы самае неверагоднае.

На допыт пеўзабаве клікнулі Андрэя.

— У кабінет дырэктара. Ужо, калі можна, — нехта чужы. Тэлефонная трубка счарнела.

— Цябе? Цябе? —- упэўніваліся адусюль.

За тым жа прадаўгаватым пісьмовым сталом сядзеў... капітан!

— Гара з гарою не сыдзецца, але чалавек з чалавекам... — капітан перасеў у фатэль, жэстам запрашаючы Андрэя сесці ў другі, насупраць. — Пераглядаючы спіскі работнікаў дырэкцыі, я ўспомніў, што ў мяне ёсць тут знаёмы. Гэта вы, пане Антошка. Як жа сябе вы тут адчуваеце?

— Не наракаю, — Андрэй: «Стварае настроік».

— Спадзяваўся, што хоць раз спакойна пасплю дома. Ды дзе там! Людкове дбаюць пра тое, каб мы не мелі спачыну. Я спачатку лічыў, што гэта пейкая маланаважная гісторыя, але, аказалася, што не вельмі, не вельмі...

«Пастарэў, ой, пастарэў ты!» — Андрэй рассядаўся, каб прыстасавацца да сур'ёзнага. Капітан закончыў па-цывільнаму:

— ...I так, я — ваш кліент, пане Антошка.

— Што вы, капітан! Хутчэй за ўсё, гэта я — ваш.

— Вы? — яго позірк праколваў.

— Так, капітан, — Андрэй: «Бяздарны я. Па-мужыцку бяздарны!»

— Слухаю вас.

— Калі ласка, пытайце...

— Вы, здаецца, хацелі мне нешта сказаць?

Андрэй выблытваўся:

— Не ведаю, што вас цікавіць, капітан.

— Усё цікавіць, пане Антошка, — вочы як бы з прадузятасці.

На Андрэя падзьмула сполахам: «ён пераконаны, што я таргуюся з ім наконт важнай звесткі, звязанай з пажарам. Яму ж не да жартаў. А я, бы смургель які, пляту яму намёклівыя словы, за якімі няма нічога».

— Здагадваюся, што вас, капітан, цікавіць пажар. Ці не так? — ляпнуў.

— Гэта залежыць, як разумець пажар, — ён не пакарыстаўся Андрэевай нязручнасцю. — Тэхніка падпалу цікавіць нас менш, чымсьці тое, хто яе рэалізаваў ды з якой мэтай? — прыкурыў папяросу. — За высвятленне, так сказаць, прычын тэхнічных дастаюць грошы пажарнікі. Нам жа плацяць за што іншае, — зіркнуў у душу Андрэя.

За сцяною нехта краўся, але гэта быў прывід; скрыпела фортачка.

— Што менавіта згарэла? — запытаў у яго Андрэй. — Якія дакументы?

Капітан ветліва прамаўчаў на такую наіўнасць.

Пагасіў папяросу.

— Скажыце, калі ласка, ці вы, пане Антошка, не заўважылі чаго нештадзённа асаблівага ў паводзінах некаторых асоб у вашым асяроддзі? — ён адхіліў маленечкую картачку пад далонню. — Скажам, у апошні тыдзень, га?

— Але чыіх?

— Я — агульна, пане Антошка...

— Ага...

— Ніхто не звярнуў вашай увагі?

— Яксьці не, ніхто, — лоб у Андрэя моршчыўся, бы ў дзіцяці, якое хварэе на запор.

— Падумайце, памалу...

— Праўда, пляткавалі пра загадчыка, што нібы папівае ў сваім, і то вечарамі, але хто ж цяпер не п'е?..

— Не ўсе, пане Антоішка, не ўсе, — ён спаважна, замест таго, каб рассмяяцца і гэтым разграшыць субяседніка.

— Яно гэта так: не ўсе.

— А хто менавіта гаварыў вам пра загадчыка? I калі?

— Ну, усе гаварылі, — успацеў Андрэй, — Цяжка сказаць канкрэтна, хто гаварыў? Усе...

Капітан надта не націскаў.

— А што вы можаце сказаць пра дырэктарчыка?

— Я? — Андрэя нейк непрыемна ўразіла гэтае слоўца «дырэктарчык». — Нічога такога, што вам спатрэбілася б.

— Дазвольце, пане Аптошка, што гэта я буду вырашаць, ці патрэбна сказанае вамі, — ён знецярплівіўся. Відаць, быў стомлены.

— Няхай.

— Слухаю вас, — трымаўся той свайго.

— Што ж наш дырэктар — добры, энергічны, часам марудлівы, але гэта ўжо загана ягонага характару.

— Вы, аднак, чагосьці пабойваецеся, пане Антошка?

— Праўду кажу вам, пан капітан. Тое кажу вам, што ведаю.

— Ну, — той прыкурыў чарговую папяросу. — Як на першы раз, даволі. Дзякую. Можаце ісці да сваіх спраў, — і калі Андрэй зрушыўся, дадаў: — Ні слова пра нашу гутарку, разумееце. Нікому! Загадчычку таксама.

Не адказаў яму.

Казытлівымі клапамі залазілі на Андрэя слоўцы «дырэктарчык» і «загадчычак». Не выдушваў іх.

— Дзе наш дырэктарчык? — ні з таго ні з сяго, гэтак Андрэй да супрацоўнікаў. А яны пачалі адступаць ад яго — кожны за свае дзверы.

Сам жа Мёд Мёдавіч Мядуновіч, пачакаўшы, калі застанецца сам-насам з Андрэем, прамовіў: