Сакрат Яновіч - Самасей

Якогасьці ранку Андрэй набраў нумар унутранага тэлефона дырэктара. На языку ў яго не было ні слоўца, у галаве аж пыліла ад пустоты, адны пачуцці зарасталі кустамі страху, не страху... Таварышы па рабоце як быццам перашэптваюцца, пляткары, па калідоры: «Чулі, хлопцы, Андрэя Антошку цягала міліцыя! Чаму? Кажуць — штосьці ўкраў, ці гэта яго хтосьці абакраў? Словам, замешаны ён у пакражу, ай-ай-ай...»

Дырэктар згадзіўся:

— Калі ласка, пан Антошка. Прашу, я чакаю вас. Толькі на нядоўга, калі можна: вельмі ж я заняты якраз.

— Дзякую, пан дырэктар. Я — на пяць хвілін, — Андрэй: «Чаго мне ад яго? Што са мною?!»

Старанна зачыніў свой пакой. Паўтараў сабе заедліва: ісці, ісці, ісці! Перастаўляць ногі, зграбніста іх, і яны завядуць, куды табс трэба. Зайшоўшы — нагаварыць, многа нагаварыць. Аб чым? А гэта будзе відаць на месцы. Там заўжды відней. Галоўнае — зайсці. Быць прынятым!

Ісці.

Калідорам, паўз лабірынт паклонаў, з вясельнай радасцю, сватаўскай, з крыламі гордасці, анельскай скромнасцю, без не кожнаму мілай сівізны шаноўнасці, маладым вось, са шчочкамі прылюднасці, з перспектыўным позіркам у — добра што пужлівых — вачанятах, ветлым, каханенькім, у лакіраваных туфліках з модна высакаватымі абцасамі. А як жа, і з вугалькамі — стры-манай — гарэзлівасці.

«Але што я скажу яму, дырэктару? Не скажу ж, што прыйшоў пабачыцца з ім, ці ён жывы ды здаровы?!»

Націскаючы клямку дзвярэй у той пакой, што запоўнены выключна павагай, угледзеў ён новую сакратарачку з бессаромна сур'ёзным выглядам. Яна загаварыла да яго, але ён, пакуль яе зразумеў, машынальна адкапаў з пакладаў забытасці доўгую справу, якая павінна своеасабліва ўпрыгожыць гутарку з начальствам. Належала яна да ліку тых пастаянна актуальных, пра якія ўсе даўно ведаюць, што іх вырашэнне немагчыма, і якія, у меру патрэбы, выкарыстоўваюцца ў якаеці то дадатных, то адмоўных прыкладаў, становішча, ўчынкаў, дзейнасці, адносін, перспектываў, недахопаў, дасягненняў... На канцы левага туфля бялела смяцінка, і навідавоку Андрэй не асмеліўся яе страсаць. Сакратарка паведаміла:

— Дырэктар просіць у пана прабачэння. Яго толькі што выклікалі. Вернецца паміж другой і трэцяй. Пазвоніце — і ён вас тады прыме.

— Сталася што?

— Быў тэлекс з генеральнай дырэкцыі.

— Ага.

— Калі ласка, каля паловы трэцяй, добра?

— Так, — Андрэй: «У мяне, відавочна, болей шчасця, чымсьці розуму!» Ён нарэшце ўцяміў, што ягонай свядомасці зажадалася пабыць побач дырэктара, каб спрабаваць адчуць, ці адбыліся змены ва ўзаемных адносінах?.. Называюць гэта псіхічным кантактам, абнюхваннем.

Уданы званок, добразычлівая згода дырэктара супакоіла яго. І ён паклапаціўся, каб на ўсякі выпадак ужо перад другой — аддаліцца ў горад, па прыдуманай ім прычыне, і не паказацца ў той дзень назад.

Выходзіў, падпільнаваўшы момант, калі сакратарыят, звычайна расчынены, засланіў нейкі наведнік...

Каб пазбыцца дрыжыкаў, колькі хвілін прастаяў ля калідорнага акна, адхіліўшы заслону на ім. На дзядзінцы звягала сабачанё стоража. Па завулку прашумеў грузавік на падвойных колах. Крапацеў дожджык: у шчылінцы рамы пасвістваў легкадумны ветрык.

Андрэй пабойваўся, каб не напаткаць дырэктара, — гэтыя губішчы! — недзе або на Рынку Касцюшкі.

Паглыбіўся ў парк, па якім шпацыраваў дацямна. Прымерваў канцэпцыі справаздачы, пра якую папрасіў загадчык. Перш за ўсё неабходна будзе падабраць такія факты, якія дадуць уяўленне аб аддзеле і выніках ягонай дзейнасці на працягу некалькіх гадоў. Пачаць з кадраў...

У цэнтры затрубілі на пажар.

Андрэй збочыў у алею, што ўздулася гарбкамі калдобінаў. У цемначы нагадвала яна пакінуты гасцінец... Наводшыбе ночы скрыпнуў воз, гружаны.

Ступаў па гразі. Трубенне не запала ў памяць Андрэю. Яму б і ў галаве не змясцілася тая падумка, што гэта можа гарэць дырэкцыя.

Усё тое ўспомнілася Андрэю ўжо потым, раніцай, калі служачых дырэкцыі, спяшаючыхся на работу, накіроўвалі ў канферэнцыйную залу. Не прапускаў міліцэйскі.

У тлуміку перадавалі адзін аднаму, пошэптам, што згарэў кабінет загадчыка.

Дырэктар, узышоўшы на ўзвышэнне, заваленае партфелямі і дамскімі торбкамі, і счакаўшы аціхласці, прамовіў:

— Прашу цярпліва пачакаць тут. Лічу, што не больш як гадзіну. Папярэджваю: не выходзіць у горад, пакуль не закончыцца ўступнае следства адносна пажару, які меў месца ў будынку, ноччу, — ён прыгладзіў валасы і, быццам кінаакцёр, паімклівеў да сябе.

Вартаваў зборышча кадравік. Ён выпрацаваў сабе нерухомы воблік, набыў нядбайную позу, стаянне.