Сакрат Яновіч - Самасей

— Змест яе сведчыць аб тым, што напісана яна асобаю, якая арыентуецца ў адносінах сярод вашых вярхоў,— выказаўся капітан, з якойсьці затоенай надзеяй. Дадаў: — Пры тым, не дурною. Хто, паводле вашага меркавання, можа быць аўтарам ананімкі? — капітан назваў два прозвішчы; Андрэевага сярод іх не было. Дзеля далікатнасці? — Бачыце, да грудкі клею на паперцы прыліп волас, шатэна...

«Маё шчасце дылетанта, што я не ўбачыў яго! — разгаралася ўнутры Андрэя. — Капітан, магчыма, падчэкваў маёй рэакцыі, але я, шчаслівая ўдалотная разява, нічога не прыкмеціў».

— Падкамбінаваць па валаску ды параўнаць... — заскарагаворыўся Андрэй.

— Вось і хачу прасіць вас пра тое.

— Чаму ж не.

— Дзякую вам. Няма асобеняў з аднолькавым валоссем, як і з ідэнтычнымі папілярнымі лініямі...

— Вы лепей разбіраецеся, — Андрэй: «Няма з аднолькавым? Нешта не чуваў я; мо хлусіць ён, а я, прастата, хвалююся?»

Па праўдзе кажучы, просьба капітана здалася Андрэю смяхотнай; нейкай дзіцячай. У рэшце рэшт спачатку размаўлялі яны пра сур'ёзнае, ажно ён, капітан, нечакана, бач ты яго, аб... валаску! (Пацяшаліся ў Новым Востраве з таго, як аса задушыла Якіма, гэтую лаханду! Яна ўляцела яму ў горла, калі ён пазяхаў, разлёгшыся на загацці...)

Як жа вырваць іх у кожнага і не зарагатаць, бы падшыванец? «Я хацеў пажартаваць, а капітан з мяне проста закпіў!» I Андрэй не дурыў сабе гэтым болей галаву.

Чуючы рознае, Апдрэю думадася, што дырэктары дапускаюць кардынальную памылку: яны не пазбягаюць свінстваў! Ён яшчэ не дайшоў да таго, што кіраванне людзьмі з'яўляецца штодзённым выбарам паміж меншым і большым злом. Што прызнаць рацыю адпаму чалавеку абазначае не прызнаць яе —. другому. Адчуранне крыўды гусцее духотным палыннем на ўзмежках дзейнасці.

Верыў у добрую волю вышэйстаячага начальства.

Заслаў стол паперамі, на якія наносіў розныя пазнакі. Афармляў ён заказ на куплю вылічальнай машыны «Сінекура». Машыністка перайначыла адрас фірмы, і таму паўстала дылема: паправіць гэта шарыкавай ручкай ці перапісаць нанава.

Выпісалася ручка.

Пашукаў да яе запасны стрыжань.

«Дзе ж той стрыжань? ...З гэтай капустай, што нагатавала жонка сябра, так здарылася тады, калі абое вярнуліся з маладажонскага водпуску, які правялі на Мазурскім паазер'і. Капуста пачала прыгараць якраз у тую хвілю, калі я пазваніў да іх кватэры. Вы былі на азёрах, запытаў ад парога. Цудоўна! Як жа зайздрошчу вам! Я не быў. Абавязкова буду каторага лета, гаварыў ім. Жонка сябра засцілала пакаёвы столік узорыстай сурвэтай. Спрытна падраўнаўшы фалды, яна запрапанавала выпіць чаю. Папрыносіла гарачыя шклянкі, на падносе з імітацыяй залатога посуду. Усміхалася па-хатняму. Можа, хочаш чорнай кавы, запытаў мяне сябра. Не, адказаў яму. Нават затрос галавою. Размаўлялі аб куплі легкавых машын, усё роўна як бы маючы за што купіць іх. Жонка падтаквала, бы курыца на гняздзе: так, так, так, так... У ёй заўважалася падабенства да прадажнай жанчыны. (Пакажыце мне жанчыну, у якой няма такога падабенства!) Паспрачаліся аб лоўлі рыб, хаця ні я, ні ён не займаліся гэтым. Быў каля нас адзін з Варшавы, які злавіў шчупака, доўгага, на цэлы рост чалавека! — гаварыў сябра. Не можа быць, я запярэчыў яму. Як жа есці такую, жахлівую, рыбіну? Жонка падтакнула, невядома каму? Гутарылі і аб возеры, аб тайніцах глыбіняў. Памятаеш таго актара з рыжай барадою, які любіў вывіскваць на пясчанай касе, звярнулася жонка да мужа. Ён, той актар, пераплываў цераз усё возёра. Не баяўся старых шчупакоў, не баяўся сомаў. На возеры знаходзіліся мялізны, пясчаныя мялізны, далёка ад берагоў...»

Знайшоў запасовы зарад.

Хтосьці з супрацоўнікаў прыадчыніў дзверы:

— Вітаю, Андрэй! — быццам папытаў: «Ну, што сталася з загадчыкам і дырэктарам?»

— Здароў! Трэба табе што?

— Не, дзякаваць Богу.

«...Жонка сябра апавядала пра ягады. Вялікія, бы фасолі. У прыазёрных урочышчах. Іх там столькі, што хоць ты качайся!..»

— Каратай, але не зявай, — непатрэбна пажартаваў Андрэй.

— А гэта ўжо не мая спецыяльнасць, — агрызнуўся той. Без прычыны.

«Няўжо я дарогу яму пераступіў? — мільганула Андрэю ...Я так наеўся гэтых ягад, што, здавалася, пуза лопне — гаварыў сябра. Бо іх трэба — з малаком, павучала жонка. На другі год, Бог дасць дачакаемся, паедзем над возера з вядром на ягады, дадумалася яна».

Змяркалася. Неба мела колер рыжэючага верасу. З чацвёртага паверху глядзелі яны з Андрэем на вуліцу, па якой людзі каціліся ягадкамі, а аўтобусы гарадской камунікацыі хіліліся мухаморамі, чырвона-белымі. Змрочнелі дамы, іншы раз нагадваючы купіны старых соснаў, што за прасекаю, над Высмалавым паўвостравам. У вокнах загараўся бляск, як на высахлым моху, калі ў лесе цямнее, а за бухтаю енчаць крачкі...