Сакрат Яновіч - Самасей

Людзі, збудоўваючы адміністрацыю, з выгляду ўпарадкоўва-юць жыццё. Кідаюць краты на воды імклівай рэчкі, і таму яна здаецца з нейкіх частак...

Ці гэта так?

Жыццё Андрэя Антошкі — з кавалкаў яно. Пасечанае.

«Нашто мне ягонае — ты?! Мне б спакою пабольш!» — ірытаваўся ён загадчыкам.

Націснуў капялюш па самыя бровы.

Адліжны ветрык пырскаў пляўкамі дажджу, забеленага сняжынкамі. Сустрэчныя людзі гнуліся да тратуару, быццам палохаючыся, што зямля ўцячэ ім з-пад ног і яны паразбіваюць насы.

На Фабрычнай ён пляснуўся ў балота. Паслізнуўся.

Настаў тэрмін падліковай справаздачы, і Андрэй у гэту урадніцкую касавіцу забыў пра ўсё.

Пасля Новага года ў будынку дырэкцыі свяцілася дапазна. Андрэй працаваў — няспешліва, але заўзята. Браў ён з сабою бутэрброды і тэрмас з чаем (каб не выходзіць на абед). Нехта падказаў наладзіць складчыну, каб купіць электрычную плітку. Дакупілі і гаршчочак, у якім рыхтавалі стравы з канцэнтратаў. Часам забягалі, на хвілінку, у клуб, што знаходзіўся ў суседстве, — там стаяў каляровы тэлевізар. Глядзелі навіны. Аднаго супрацоўніка высачылі, як ён цалаваўся з чарнабрывай прыбіральшчыцай: прыпалохвалі яго дырэктарам.

Больш працавітыя закончылі свае справаздачкі праз няцэлы тыдзень. Загадчык падганяў адстаючых. Ён наведваўся вечарамі, звычайна на паўтары-дзве гадзінкі. Выходзіў дамоў пераважна перад пачаткам паказу тэлевізійнага дэтэктыў-фільма. Падпільнавалі і яго: папіваў гарэлку, і, каб перабіць пах з рота, смактаў мятныя цукеркі. Піў адзін, што некаторыя лічылі праявай крайняга адзіноцтва...

— Зайдзіце да мяне, калі ласка, — аднойчы асабліва настойліва папрасіў Андрэя,

Андрэй працёр сваё памутпелае аблічча.

— Не забудзь прынесці ад яго мятных, — укалоў Андрэя рэферэнт з аддзела кадраў. — Ён, мабыць, высмажыў чарговы праект чарговага распарадку...

Андрэй малавеле не адказаў яму: «У цябе ёсць свой шэф, а ў мяне — свой».

— Хачу, пан Андрэй, даведацца, як у вас са справаздачай? — прамовіў загадчык, калі Андрэй апынуўся перад ягоным акуратным сталом. (Ні следу выпіўкі!)

— Заўтра закончу, пан загадчык! — Андрэю чамусьці прыкра: «Зноў я яму — пан Андрэй. Усё-такі не можа быць, каб ніхто не ўсадзіў языка на мяне!»

— Гэта добра, — хруснуў пальцамі. Падняў твар, скрыўлены не то ўсмешкай, не то кпінай. — Справаздача, як самі ведаеце, гэта не пратакол. Дакладнасць у ёй патрэбна не ў запісе, але ў фактах. Хаця словы таксама з'яўляюцца фактамі, ды не будзем зараз забаўляцца ў філасофію, — ён дастаў аднекуль пачак дарагіх папяросаў. — Вы, пан Андрэй, здаецца, курыце? Частуйцеся, калі ласка. Гэта ад імянінаў заваляліся яны ў мяне, англійскія. Я не дымаю; часам, калі не забуду, прапаную тыя папяросы сваім гасцям...

Андрэй выцягнуў, доўгую, пахучую:

— Дзякую, пане загадчык. З прыемнасцю. Я пакідаў курыць ды дарма: воля ў мяне слабая.

— Мяркуючы па тым, як вы дзейнічаеце, нельга сказаць, што ў вас слабаволле... Так. Я, ведаеце, буду прасіць у вас, пан Андрэй, падмогі ў апрацоўцы справаздачы ўсяго нашага аддзела. Вырашыў, што вы самы лепшы кандыдат на майго супрацоўніка, блізкага, хачу тут дадаць... Так. Салідна падыходзіце да абавязкаў і заданняў, якія ставяцца перад вамі, і выконваеце нават звыш таго, што ад вас чакаецца... Так. Люблю я такіх працаўнікоў. Дык вось: ведаеце, падрыхтуйце поўную версію справаздачы аддзела, гадавой. Вы арыентуецеся ў рабоце менавіта ўсяго аддзела, у яго спецыфічнасці... Так. Я тым часам дакончу праекты распараджэн-няў... Ну, як? Згодны вы? — загадчык нібы не прыкмячаў узрадаванасці Андрэя. — Умовы для напісання такой працы ў вас, пан Андрэй, будуць. Скажу, каб вам далі асобны пакой, побач з сакратарыятам. Сакратарка паслужыць вам ва ўсім неабходным... Так... Я гэта ўзгодню з самім дырэктарам.

— Згодзен, — Андрэй, яшчэ трохі а сказаў бы: «Мне дастаткова вашага слова, пан загадчык». — Дазвольце, пачну заўтра.

— Можаце і паслязаўтра. Паспееце.

Ад нечаканасці Андрэй не знайшоў больш тэмы, імпэту для гутаркі і намерыўся выйсці, каб хуценька прыняцца за вось даверанае яму.

— Я ўпэўнены ў тым, што вы, пане Андрэй, зробіце ўсё тое лепш, чым вашы папярэднікі!..

«Во ў чым корань: не ён піша справаздачы!»

— ...Я не ведаў, што з вас гэтакі Гогаль! — загадчык выпусціў іскрачкі дасціпнасці. — Вы дасканала працытавалі тлумачэнні дырэктара, — меў ён на ўвазе пратакол.

Андрэй здзівіўся мацней: «Ён чытаў той пратакол?! Хто ж яму гэта даў?»

— Ну, а так, наогул, што чуваць у НАС?