Сакрат Яновіч - Самасей

— Я гэтага не сказаў, — перабіў яго загадчык. Ён меў на ўвазе ўзаемазалежнасць, якая наглядаецца паміж інтэлектуальным узроўнем адзінкі і яе здольнасцю да грамадска карыснай дзейнасці, галоўнай умовай эфектыўнасці якой з'яўляецца дысцыплінаванасць. Адной з галоўных.

— Так, так, вядома, што не, — траскатаў над ім, седзячым Андрэй. Ён іначай успрыняў гэтыя словы загадчыка і з перапалоху пасабачэў. — Я, асабіста, лічу, што пан дырэктар патрэбны толькі тады... — ублытваўся. У яго быў добры разлік, але ён дрэнна ўсё гэта рэалізаваў. А разлічваў — наступнае: нагаварыць настолькі дзікага і небяспечнага, каб усё здалося несур'ёзнай балбатнёю!

Загадчык бубніў пальцамі аб стол. Андрэй усё выпраўляў сапсаванае:

— Я вельмі за тое, пан загадчык, каб гэтакі распарадак...

Загадчык:

— Гэта ўсяго толькі праект распарадка. Прытым вельмі недасканалы, — яго настрой папраўляўся.

— Якіх-колечы істотных недахопаў я, прызнацца, не прыкмеціў, — прагучэла, бадай, някепска. Дарэчы ўставіў слоўца «прызнацца».

— Пабачым, — сказаў звычайнае Андрэю. Паглядзеў яму ў вочы, і не без сімпатыі, замаўчаў.

Андрэй зноў заскарагаворыў. Ён перажываў нешта дзіцячае, радасна вісклівае: «Я нічога не баюся, у мяне няма страху, у мяне ёсць чарадзейны спосаб, свая цудадзейная таямніца, простая, як свет белы. Нікому не скажу. ага, не скажу! Чаму гэта з цяжкасцю людзі дадумліваюцца да таго, што не было б і паловы ведаў, калі б яны выключна хвалілі адзін аднаго. Хваленне — гэта самы надзейны і нескладаны інструмент, якім можна паслугоўвацца ўдосталь. Прасцейшы ён ад малатка! Каб хваліць, нічым не трэба сушыць галаву. Пахвале розум, наадварот, перашкаджае, шкодзіць, як хвораму гарэлка. Чым дурнейшая пахвала, тым болей нават сардэчная яна, а значыць — мілая, бо не выклікас сумненняў. Мудрая ж пакідае неспакой, хоць крышынку нездаволенасці чымсьці нязробленым, прапушчаным...»

Ён ужо сам не верыў у тое, што зяхаў ад бесцікавасці. Гутарка з загадчыкам, у сваіх пачатках малаважная, указвала зараз іншыя значэнні яе.

Загадчык — смяхотна і дзіўна! — паслаў у вярхі скаргу на шафёра, у якой абвінаваціў яго ў выкарыстанні службовай машыны для перавозкі цесцю бульбы... Андрэй, калі даведаўся аб гэтым, узяўся рагатаць, але яго ўсвядомілі:

— Ці вядома табе, Андрэй, што шафёр — пляменнік дырэктара?

— Не слухай яго, Андрэй. Ён памыляецца: шафёр — швагер дырэктара!

— Ты, мабыць, не ведаеш, што загадчык моцна падкапаў шафёра: дабіўся таго, што далі яму вострае папярэджанне ды ўстрымаліся з павышэннем заработнай платы. У кожнага з нас найбольш нянавісці менавіта да пакрыўджаных намі!

— У выпадку, калі дырэктару дадуць па шапцьі, яго месца зойме загадчык! Такая структура...

Пакінулі Андрэя і пайшлі да сябе, пасвістваючы, усё роўна бы банда малагодкаў, якім удалося ўхапідь сліваў з галля, павіслага над сцежкаю, што выгібаецца ля хутара Стоцкага... «Мой ты Бог! — усхапіўся Андрэй. — Гэтыя свістуны могуць мець рацыю, бо яны ведаюць такое, чаго я не ведаю!»

Пісаў, з павагай дурня, даручаны яму пратакол пасяджэння Дарадчага гурту дырэкцыі.

«Старшыня, адкрыўшы пасяджэнне, звярнуўся да дырэктара з запытаннем наконт значэння наступнага тэрміналагічнага словаўтварэння: працэсавае распаўсюджанне тэрхіммехтэхналогіі.

Намеснік старшыні Дарадчага гурту запытаў, чаму гэта новая версія праграмы дзейнасці дырэкцыі з'яўляецца горшай і надта блытанай у параўнанні з папярэдняй?

Другі намеснік старшыні запытаў, чаму ў праграме не прадбачаны нават заданні для дырэкцыі ў сувязі з запланаванай спецыялізацыяй філіялаў.

У выніку тлумачальных адказаў дырэктара высветлілася, што працэсавае распаўсюджванне тэрхіммехтэхналогіі, гэта: пастаяннае прапагандаванне тэхналогіі высокіх тэмператур, хімічных рэакцый і механічных дзеянняў. Далей — новая версія праграмы якраз лепшая, у багатым моўным убранні і з далікатным словам, што трэба лічыць вялікай рэдкасцю ва ўрадніцкай дакументацыі. Гэткае багацце, праўда, можа пакінуць уражанне блытаніны, але — толькі ўражанне. Адносна ж улічвання ў дзейнасці дырэкцыі намеранай спецыялізацыі філіялаў, дык — выбачайце за пытанне да пытання — з кім гэта праводзіць? Усім прысутным дасканала вядома, што спецыялістычны ды, наогул, інтэлектуальны ўзровень у большасці кіраўнікоў філіялаў з'яўляецца болей чым нізкі, — м. ін. сказаў дырэктар».

Андрэй супыніўся над пратэстацыйнай рэплікай другога намесніка старшыні, якая нарабіла смеху: