Сакрат Яновіч - Самасей

— Сядайце, калі ласка. Закіпае чайнік, нап’емся па шклянцы...

— Дапамагу вам, — памкнуўся Андрэй: асцярожненька выключыў расшыпелы электрычны чайнік, надзеў спецыяльную рукавіцу і, узяўшы яго ў руку, падышоў да стала, дзе загадчык сыпаў у шклянкі чай. Бянтэжыўся: «Уздумалася яму з тым чаем! Дарэчы, яму ўсё трэба чагосьці ад мяне? Кажуць, загадчык вядзе т. зв. чорны сшытак, у якім запісвае розную дрэнь, сабраную аб кожным... Хто ж гаварыў мне пра гэта? Ах, ведаю! У аддзеле кадраў. Чаму там? Нашто трэба кадравіку распаўсюджваць такія чуткі? Чаго яны не падзялілі?»

— Вам нездаровіцца, пан Андрэй? У мяне ёсць таблеткі ад застуды. Вы, пэўна, застудзіліся? Спірт з чаем вылечвае.

— Не, пап загадчык, я здаровы.

— Значыць, вы звычайна сумуеце. Ці ў вас што не ладзіцца? — прыгледзеўся ён. Ад ягоных сіняватых зрэнак вейнула нечым паўночным і пранікнёнасцю капітана.

— Мне здаецца, што я не дапусціўся якіх-небудзь непаладак...

— Не тое я меў на ўвазе, пан Андрэй. Калі б у вас яны былі, я першы ведаў бы пра іх, — апетычна сербануў са шклянкі. — Як маецца ваша маці?

— Дзякую. Добра.

— Вы, здаецца, нядаўна былі ў яе...

— Так, — Андрэй пачаў піць чай.

...У закутку, за шафаю, тужліва скрыпапулі колы нагружанага драўлянага воза, які асядае ў пяску гасцінца. I пачуўся голас бацькі сябра з дзіцячых год: «Но-о-ооо, буланы!»

— Ну, і як вам працуецца? Задаволены работай?

— Так, пан загадчык, — Андрэй: «Я мушу весялей. Зноў хтосьці набрахаў на мяне?» — Лепшай пасады для мяне і быць не можа! —Андрэй: «Мо залішне! Лепш памяркоўней». — На рабоце нармальна, усялякае выскачыць: то радасць, то сум. Але, так наогул, дык я цалкам задаволены.

Загадчык павярнуў галаву да акна.

— Бачыце, пан Андрэй, у нас яшчэ мала дбайнасці аб эканоміі.

— Ёсць, вядома, недахопы, — умомант падтрымаў яго Андрэй. Тым болей, што слушна. — Але як жа іначай? Без іх мы не ведалі б, што гэта такое — недахопы?! — спрабаваў.

Пажартунак Андрэя не выклікаў у ім грымасы належнага рэагавання.

«Выходзіць, нельга пажыць у спакоі, — даймала Андрэя. — Чалавек пераважна, аднак, баіцца. Каму гэта я зноўку завальваю дарожку? Няхай вось прыйшоў бы такі да мяне ды сказаў бы: слухай, адсунься згэтуль, сыдзі; дай руку і не злуй».

— Так... недахопы... Вы, пан Андрэй, мабыць, заўважылі, колькі ў нас марнуецца макулатуры, каштоўнай утыльсыравіны?

— Яно праўда, пан загадчык.

— Я, чуеце, пан Апдрэй, абдумаў праект распараджэння аб правілах збору і вывазу макулатуры на базу утыльсыравіны, — акуратненька адчыніў шуфляду пісьмовага стала і адтуль выняў скрутак. — Я шмат думаў пад гэтым, — дыскрэцыёзна пахіліўся да Андрэя. — Нічога не зробіш, пан Андрэй: дырэктар не мазгуе, дык я вымушаны ўсё трымаць, — гаворачы гэткае, ён працягнуў руку да радыёпрыёмніка і ўключыў музыку, каб сакратарка не падслухала размову. — Так, наш дырэктар, самі разумееце, які ён, — у чатыры вочы можна дазволіць сабе на надта многае! — Дык вось: прадбачваю матэрыяльную зацікаўленасць ад збору макулатуры — па пяць грошаў за кілаграм. Я запрасіў вас, каб параіцца, між іншым, і наконт гэтай жа зацікаўленасці, бо вы лепей арыентуецеся ў настроях калектыву, так сказаць, знаходзіцеся бліжэй да мас, хэ-хэ-хэ...

— Баюся, што не апраўдаю вашых спадзяванняў, — адказаў Андрэй высокім тонам, як бы даючы яму адчуць наступнае: «Не пытанне аб зборы макулатуры тут істотнае. Прыглядаецеся да мяне, учуваецеся, ці магу стаць вашым саюзнікам. Магу! Ды якімі словамі паведаміць вам аб гэтым?» — Мне падабаецца ваш праект, як і праект распараджэння аб узмацненні дысцыпліны.

— На жаль, не ўсе такой думкі, пан Андрэй, — загадчык дапіў чай. — Людзі хочуць лёгкага хлеба. Клопат нямалы кіраваць гультаіскамі, ды няма выбару, — ён устаў і прайшоўся. — Існуе дзіўная правідловасць у паводзінах гэтых людзіскаў: яны не гультаяцца ў перашкаджанні! Спрабуеш прасунуць дапераду нешта важнае — і адразу — супраціўленне!..

— Гэта натуральна, пан загадчык. Скажу банал: крылам для палёту неабходнае яно. Найстрамчэй узлятаецца менавіта пад вецер, — Андрэй: «Як гэта ўдалося мне так сказаць? Ён не настолькі вульгарны, каб недацаніць гэткага параўнання!»

— Гэта цэльнае суцяшэнне, Андрэй, — ён стаяў перад ім, быццам паўнамоцны.

— Не, не толькі, — сумленна пярэчыў Андрэй.

— Работа ў адміністрацыі дае ўпэўненасць у тым, што ты ўдзельнічаеш у лагічнай частцы свету. Такое пачуццё — правільней будзе гаварыць тут менавіта аб пачуцці — з'яўляецца як вынік тваёй падпарадкаванасці, веры ў арганізацыю, якая, так здаецца, надае лёсу прывабнасць гармоніі, стройнасці. З кавалачкаў утварае цэласнь, на падабенства саліднай будыніны, узведзенай з непатрэбных каменняў, што ля дарог і ў гуляйполлі... Не думаецца аб тым, што каменні застаюцца імі назаўсёды, чаго нельга сказаць пра — нават самае дасканалае, самае трывалае — збудаванне...