Сакрат Яновіч - Самасей

— А сын мой з сынам міністра, галава твая, сябры! Во-во — сябры! Прыкаціў да іх «Волгаю» той жа міністр — ну, забыў, чаго ён міністрам, фабрык, ці чаго? Заязджае, значыць, у дырэкцыю і, а як жа, абходзіць фірму, Андрэю падае руку ды кажа: «Як жывеш? Бываеш у Варшаве, чаму не заходзіш да нас?» Во, як кажа да майго сына сам міністр!

— Падаў?

— Але. I запытаў: «Як жывеш?» А іншыя і дырэктары вырачыліся ды дрыжаць, каб Андрэй не сказаў хоць пра іх дрэннае!..

Андрэй панура калупаў у носе.

— ...Міністр ад'ехаў, а сын мой кажа сваім дырэктарам: «Усё добра!» А яны дзякуюць Андрэю, а самы галоўны сярод іх пацалаваў Андрэя і сказаў яму: «Просім вас, пане Андрэй, да нас, на кватэру — жонка і дачка наша будуць рады бачыць пана, пане Андрэй Антошка»! — бацька прыкусіў баравічком. Пацямкаўшы, апавядаў далей, пакуль гэта баба не страціла імпэт. — Міністр паехаў, а сын мой кажа тым дырэктарам...

Андрэю зажадалася ўпіцца.

— Зашкодзіць табе, — маці, ціхмана, але настойліва. — Мо прыляж, паспі...

— Даруй, мама: хочацца!

Баба абняла сваё жываціска і гарбела, бы валун. Гасла.

— Дачка твая паперла на баль у Беласток... Баль-шмаль, танцы-шманцы, — распеўніўся бацька. — З іх хлеба есці не будзеш. Чуеш?.. Андрэй, ого, здольнік... інжынеры, дырэктары... Вып'ем, ну давай! — селядзец упаў яму пад стол.

— Вып'ем, ага, — ачуняла пяцідзесяцігадовая. — Махнём, дарагі суседзе! Што гэта старым больш трэба: прахліснуць моцнай гарэлкі! Ну, суседзе, на здароўе! А дзе ваша гаспадыня?

— Яна не п'е... Ведаеш, калі паш Андрэй будзе жаніцца, зробім яму вяселле ма цэлую хату. Павыкідаем з яе перагародкі, наставім сталоў... А калі акажацца мала, дык рэшту гасцей у новым хляве змесцім, рассадзім, а танцы на таку ў гумне хай адбываюцца, а потым — у саломе, хэ-хэ-хэ...

— Здурэў стары! — абурылася маці. — Хто ж гэта бачыў прасіць у хлеў ды яшчэ вясельнікаў?

— Кепска ім было б? Новенькі! А гарэлка ўсюды аднолькава смачная... Зрэшты, гной павыкідаем, сцены пабелім, парфумаў напырскаем... Дырэктарам прывядзем дзявок, закажам...

Маці:

— Не грашы!

Бацька:

— Абы кашалёк ім паказаць: прыбягуць, задраўшы спадніцы! Хэ-хэ-хэ-хэ...

Маці:

— Андрэй, упыні, ну, свайго бацьку, а то я ўжо не маю цярплівасці слухацець яго!

Андрэй разгубіўся: ніколі так не здаралася, каб бацька аж гэтак плявузгаў! Баба сваёй гутаркай раз'ятрыла яго, ці што?

Пяцідзесяцігадовая закруцілася.

— Час дахаты, людзі добрыя, — загаварыла, дзякуючы за пачастунак. — Ідзі глянь, ці конь не замёрз?— штурхнула свайго мужа, ап'янелага целяпня, які быў задрамаў. Рабіў ён уражанне людца, якому вечна спалася б.

Бацька таксама заснуў, як толькі перасеў на канапу.

Маці мыла пасуду. Яна заўзята аддзірала прыгарак у рондліку і па гэтай зацятасці, такой кухоннай, у нечым да яе быў якраз падобны лысеючы сябра дзяцінства. Ён не сунімаўся ў сваім пляванні на бландзіначку, да якой Андрэй пачынаў, наадварот, адчуваць ужо нешта накшталт сімпатыі.

Сябру, відаць, упадабалася быць ахвярай лёсу.

— Будзеш жаніцца з ёю? — запытаў яго Андрэй.

— Ці, хочаш, буду? — пахістаўся лысы з бутэліцай у далоні. — А што мне рабіць, што чыніць, ці сабаку зарэзаць? Вазьму гэту, хочаш, к...! Я — нішто; магістр фізікі ды столькі ўсяго мяне. А за ёю — хочаш — сотні тысяч, буйны камбінатар у выглядзе бацькі, грошы дзвярыма і вокнамі лезуць, віла, «Рэно» ў пасагу!.. Разумееш, адзін подпіс у акце аб шлюбе — і я, хочаш, захапачу ўсё гэта! Як бачыш, хочаш, б... у цане, — ён разявіўся на келіх з рыслінгам і ўліваў у сябе конскімі глыткамі. Як не сваё!

Заліваў ён слепнякі, хлябтаў розныя віны ўперамешку, ажно дзіўна было, што яшчэ — стаіць! Піў як бы баючыся, што яму нехта адбярэ, і ў гэтым быў падобны да Язэпкі-Парабка, якога Андрэй, вядома, не памятаў, але аб якім бабуля расказвала, як сканаў ён, дапаўшы да панскага стала ў двары, калі панства паехалі на паляванне ў Клябанаўскі бор... Даўным-даўно, пры паншчыне.

Андрэй, цераз акенца ў туалеце, выслізнуўся ад яго і беластоцкай шашою адбегся ладны кавалак.

У Беласток уваходзіў ён, калі на Выгодзе адчынялі крамы і сучасныя ратаі ў гумовых ботах джгалі сваё ранішняе піва. «Напушчу ў ванну вады, гарачай. Вылежуся ў ёй, абмыюся першакласным мылам, французскім», — пастанавіў.

Ішоў да свайго жытла. Каля рэстарана «Гродна», аўтобуснага вакзала, прыватнай будкі гандлярскай з гароднінаю, будынка Лігі абароны краіны, магазіна «1001 дробязь», дэвізнага гандлёвага прадпрыемства «Пэвэкс», кнігарні з безгустоўнай вітрынай, краўцоўскай майстэрні. Паўз сядзібу спажывецкай арцелі «Разам», забягалаўку «Сонейка», клуб міжнароднай кніжкі і друку, школьную кураторыю і акруговы музей, універмаг і фотаатэлье. Праходзіў Андрэй каля аптэкі і рэдакцыі беларускага тыднёвіка «Ніва», павятовай пракуратуры і ваяводскага суда, Дома тэхніка і крамы «Сувэніры», бістра «Экспрэс» і выкінутага кімсьці на квятнік здохлага ката.