Сакрат Яновіч - Самасей

З тадышняга падарожжа праявіліся ва ўяўленні Андрэя серабрыстыя паляны.

...Паскрыпвае воз, ляскочуць колы. Андрэй заспяшаў расцягнутым крокам, надта доўгім, і жалязняк паскрыпацеў за ім, заклекатаў па-буслінаму...

Уздыбленыя валасы ўзнялі Апдрэя — ён нестрываў і пабег! I вазіска — з гары! I цэлых дваццаць гадоў — чарадою!

...Паскрыпвае воз... За Копнай гарою зарохкаў у калдобінах з рэдкімі каменнямі, разагнаўся, што аж зямля захадзіла, затрывожылася, залекацела паветра! Без каня, без ягонага стукату капытоў, фыркання храпаў, дзынгання вуздэчкі, павеваў ад піўнага поту... Андрэй закрычаў:

— Пррр-ры-ы-ы-ы-ыыыы... — закрычаў.

— А-а-аааа-ааа!!!... — крычаў.

— Ста-а-а-аань... а-а-аай! Упаў.

Якраз у сярэдзіну лёскату.

Перад Андрэем, перад самюткім яго носам, прамчала ган'ё дзікаў. Перш чым забаяцца, падумаў ён, што вецер ад іх, не ад яго, і гэта — выратуе! Прамчалі з гулякаватай бесцырымоннасцю. Разбрыканыя.

Ляжаў.

Пясок — нагрэты. Балелі ступні.

Загледзеўся ў лясную ціш, у месячнае бязлюддзе. Баязліва зіркнуў на гадзіннік: дзесятая.

Дайшоў да рэчкі, пашукаў абрывісты бераг, дзе распрануўся дагала, цалкам, і скочыў у зорныя глыбізны. Плынь заносіла Андрэя над яму, вірыстую і без дна. Не паддаўся; малаціў рукамі, пырскаў, плыў. Чароты папрачыналіся з першага сну і непрыхільна хісталіся. (Упоцемку нялёгка вылезці з рэчкі, якой не ведаеш. Гэта была Сакалда.)

Калі ён праходзіў праз вёску з дварнякамі, падлічыў, што ў Беластоку будзе на досвітку.

«Не пашкодзіла б і ў Супраслі пакупацца. Не, аднак, выстыне яна да ранку! Хаця раніцай, у промнях росных, у празрыстасці, паміж песнямі птушынымі, акунуцца з галавою...»

Ішоў ён каля чатырох гадзін.

У мястэчку над Супраслю шампанілася музыка, датанцоўва-ючы кавалак ночы з суботы на нядзелю. Ігралі ў рэстараніку. Андрэй прайшоў у залю.

Ён заўважыў сябра з дзяцінства, даўнавата злыселага, казалі, магістра, які тужыў тут з лялечнай бландзінкай. Адразу было відаць, — старэйшая за яго і, несумненна, з багатае сям'і. Змаячаная гарэлкай, гладзіла яго па яшчэ буйнай патыліцы.

— Жанаты? — Андрэй да сябра. У бландзінкі шырэлі зрэнкі.

— Я? — утапырыў ён вочы на Андрэя. — Уласна кажучы, хто вы такія будзеце? — з п'янай павагаю. — Чакайце, чакайце... Гэта ж Андрэй! Андрэй, каб ты, хочаш, шыю скруціў, падла! Гэта ж ты! — і да яе: — Гэта наш слынны набабнік, хочаш, якога дзеўкі насілі на руках, а ён плакаў з перапалоху, каб не пакрыўдзілі, гы-гы-гы, — страсянуў бландзінку, каб радавалася разам з ім. — Ну і перапужаў ты мяне, хочаш, трасца табе ў бок! Жанаты, пытаецца. Каб ты ачмурэў, хочаш, зараза! — наліў чаркі. Андрэю — у шкляначку ад напітку.

— Не спіш з ёю? — завялі мужчынскую, хамаватую гутарку, знарочную, і яна, надзьмуўшы губкі, адвярнулася. «Чаму гэта ўздумалася мне абражаць каго? I як ён так лоўка прадчувае, падхоплівае гэта маё жаданне?»

— Я? Хочаш, прывёў яе сюды дзеля таго, каб захапляцца, як умее яна сцябаць гарэліцу, гы-гы-гы,— ён не лічыўся з ёю. — Гэта, так сказаць, хочаш, перадпасцельная уверцюра, гы-гы-гы...

Выпілі паўлітра, дарагой і марожанай.

— Хопіць, даражэня, прышчамі язык, — Андрэй: «Бландзіначка, відаць, ужо не першай маладосціды салідна запыленая. Ёй вельмі патрэбен не муж, але замуж. I за гэта яна табе, сябра, гатова ахвяраваць у пасагу легкавую машыну зарубежнай маркі. I ўдосталь грошай... Бог адзін ведае, на што ёй тое?!»

— Хадзем! — падагнаў ён Андрэя.

— Мы ж не разлічыліся...

— За што?

— За стол, — Андрэю здалося, што сябар страчвае памяць.

— Яна заплаціць, — паказаў на яе, як мужыччо на бабу. — Багатырная! У яе грошыкаў, хочаш, што валосікаў на... — яна тузанула яго. — Бачыш, шлюбу не было, хочаш, а яна... — ён узяўся ўставаць. — Лічыць, што пасцель важнейшая...

— Свіння ты! — падала голас. З робленай гідлівасцю.

— Не кажы на мяне гэтак, — паставіў палец, — Не кажы, хочаш, бо я скажу на цябе горшае! I болей адэкватнае... Маўчы ты, калі хочаш, каб я быў добры. Ведаеш, чаму я так, хочаш, гавару. Не? Прыпомніць табе? — ён паказаў на Андрэя. — Вось, глядзі і вітай майго цудоўнага калегу, хочаш, з якім не бачыўся я, цьфу, чвэрць стагоддзя! Цэлую эпоху, ба, дзве! Зараз мы выходзім: нам трэба пагутарыць, а ты, хочаш, пасядзі сабе, падчапі каго — любіш гэткі занятак. I не забудзь з платаю. ...Ідзём, хочаш, Андрушка, — мусіць, яму не ўдаецца наогул жыццё. Так, напэўна.

Завёў Андрэя на сваю кавалерскую кватэру, задрыпаную. Някепска было б выспацца, але сябар не даваў: гаварыў пра свае дваццаць пяць, раскаркоўваў бутэлькі з віном, якога Андрэй не пераносіў. Плёў такое, што сумна было выслухваць яго. I Андрэй раздумваў аб недалёкай айчыне сваёй гордасці, перабіраў усё да драбінак. Заставалася яна ў ім і пад вобразам пяцідзесяцігадовай бабы, за якою стырчэў муж, а перад абоіма імі — зграбнаватая дачка.