Сакрат Яновіч - Самасей

З'явіліся яны пад вечар каторагасьці Новага года. Фурманкаю да аўтобуснага прыпынку: праводзілі менавіта дачушку.

— Неўзабаўку будзе аўтобус, і я паеду, — яна да пяцідзесяцігадовай маці. — Вяртайцеся, пакуль не пацямнела.

Яны — з суседняй вёскі.

— Пачакаем, — расцягла адказвала мацерка. — Мо дзе папсаваўся той аўтобус, і што тады станеш рабіць?

— Як гэта што? Мы аддалі б яе замуж за Андрэя, і нікуды не трэба было б ёй ехаць, — пажартавала маці Андрэя. А нябожчык бацька: — ёй чарульку добрую не пашкодзіла б кульнуць! — Выходзілі з-за стала і запрашалі.

Дачцэ іх увачавідкі хацелася таго, але не далі ёй.

— Цяперашнія маладыя, ой, папіваюць! — сказала маці Андрэя.

Пяцідзесяцігадовая ўспрыняла гэта, як намёк на нешта. Таму палічыла неабходным адказаць: — Наша і ў губы не бярэ гарэлкі. Нават і віна.

— Андрэй, бачу, не адмахваецца, — маці як бы і не чула хваллівай бабы. — Нальюць яму поўную, а ён і не здзівіцца...

Тэлевізар адважнеў, загольваў танцоркі да кульшаў, падтрасаў іх грудзьмі, паказваў амаль непрыстойнае.

— Эх, заднічкі кругленькія! — жартаўліва падкрыкваў бацька.

— Спрытныя якія, хваробы на іх няма! — зайздросціла пяцідзесяцігадовая.

— Як гэта не пакруціць іх? Не застудзяцца яны?..— іначай маці.

— То ж але, — муж бабы. — На капанне бўльбы іх!

Андрэй ганаровеў, усё роўна што ў покуце.

— А ты, Андрэй, калі збярэшся на работу? — папытала баба. — Колькі зарабляеш? Дзе працуеш? — памякчэлая, яна да чагосьці прымервалася.

Адказаўшы, Андрэй узняў чарку:

— На здароўе!

— Ах, Андрэй, каб Бог сцярог маё здароўе: старая я, — і да мужа: — Пайдзі з ёю на прыпынак, а я адпачну, змарылася...

Яе бацька панёс за ёю цяжэзны ўпакунак, якім баба пахвалілася, як толькі пераступіла парог: мяса, каўбасы, сушаны сыр, смятана, яйкі, мука, саланіна, шмалец з цыбуляй, фасоля, гарох, скрутак бялізны, чыстай...

Зручней расселася.

— Давайце пажэнім нашых дзяцей, — зірнула яна на маці, на бацьку і на Андрэя. — Красная з іх пара была б...

Дзе яму тамака, гэтаму паддрыганцу, — аджартоўвалася маці з адчувальнай трывогай. — Дарэчы, адправіла ты дачку на гулянне ў Беласток, а сама пра жаніцьбу хлопцу гаворыш, хітрая, — усё тым жа пожартам.

А нябожчык бацька ганарыўся:

— Ты ведаеш, хто мой сын? А ці ведаеш? Ён — інжынер! З сынам міністра вучыўся, во! — паглядзеў на Андрэя, як на фатаграфію дзеда, што пры царскай свіце служыў, значыць, у ахове яе. Беларусы верныя!

— А мая — магістр! — гакнула баба. Адбілася. Узнялася цверазоўшчына.

— Мой сын, Андрэй, го-го-го, які здольны! Разумееш, ён з самым мініструком, тэго, от! Табе і не ведаць, якія гэта дзеці ў міністраў. Нічога ты не разумеціш!

— Пачакай, паслухай, што табе я скажу: магістр — гэта як доктар, або і важней! — утлумачвала бацьку Андрэя, — Заязджаю гэта я неяк да яе на пасаду, а там бы ў палацы якім! У хвартухах белых усе ходзяць, з прычоскамі, з памаляванымі пазногцямі, з вейкамі штучнымі, як у той, што ў тэлевізары. А кожны да маёй дачкі: пані магістр, пані магістр! Стаю я, мужычка, і плакаць ахвота ад саладосці, гледзячы на дачку родную, ну, як лялечку! Яна падбягае да мяне, бы пані шчасненькая, аж пабялелая, і, заікаючыся ад радасці, кажа: «Мама, гэта ты? А чаго ж ты сюды? Трэба было ў кватэры...» А я, ледзь могучы што-небудзь вымавіць, так разрадавалася, кажу ёй: «Нічога, родненькая ты мая, ногі мае пакуль чыкіляюць, дык я і зайшла забачыць, як табе працуецца». Ай-яй-яй-яй, хто гэта калісьці пры панах падумаць мог, што дзіця наша такое слаўнае стацьмець!..

Бацька перабіў:

— Ды што там бабы: якая ім плата? Колькі яны яе маюць? Грашы! Столькі, што на тыя прычоскі. Ці многа можна мець, працавацьмеўшы ў белым? Сын наш, во, Андрэй, во грабе, заграбае! Сем, дзесяць тысяч за месяц! ІІяцьсот чалавек пад сабою трымае, камандуе імі. Пяцьсот!

— Татка жартуе, — умяшаўся Андрэй. «Каб Я хоць пяцёх меў... Я, бачна, некалі намахляваў старому»,

Старому павяроўчылася шыя...

— Сам ты, тэго, жартоўваеш, во! — нязграбна абсадзіў Андрэя. Баба нічагусьці не кеміла. — У цябе на адным адно участку — пяцьдзесят! А ўчасткаў, гэтых, ого, колькі іх, — відэлец у яго руцэ выстраміўся. — Грошы мяшкамі давозяць на выплаткі...

— Дачка мая футра бярэ за дваццаць тысяч! Кажу ёй, мо таннейшае ёсць? А яна як не зазлуе: «Сама ты, маці, хадзі ў таннейшым!»

Маці Апдрэя ажно скрывілася:

— Маладыя не шануюць грошай... То ж і Андрэй... — але баба не дала ёй дакончыць.

Задаволеная:

— А не шануюць. Каб ты тое ведала, што не! Эт, няхай шануюць тыя, хто нічога не мае. Дачка мая не скача хваліцца, гаварыць аб сабе. Але, бачу, тысяч так пяць дастае, калі не шэсць...