Михась Южик - Перакулены час

І вось у той самы міг, калі здавалася Васілю, што наблізіўся ён да таямніцы таямніц жыцця, што на абалонцы яго душы ўжо адчуваюцца дабрадатныя павевы Космасу, прарэзлівы, у самае вуха, енк зрынуў яго з нябесных яснот у брудную рэчаіснасць. Над ім, у завэдзганай безрукаўнай майцы і пакамечаных абвіслых штанах, стаяў ускудлачаны бацька і ў злосным утрапенні, псіхавата жэстыкулюючы, выкрыкваў абразлівыя словы. Гэтыя выгукі зліваліся ў адзін прарэзлівы шум, гэтакі адмоўны энергетычны фон кшталту ваеннай сірэны, гуду горнага абвалу ці плёскату вадаспада. І толькі крайне напружыўшы слых, вылучыў Васіль з гэтага гвалту самае пранізлівае: “скаціна”, “я надрывацца буду…”, “ды колькі можна цярпець…”, “марш працаваць, а іначай…” “у магілу загоніш…” ды “ненажэрная твая морда”.

Васіль адчуў, як гарачая хваля хлынула ад грудзей да галавы, і нешта сціснула скроні. Рукі ж, наадварот, пахаладзелі. Перад ваччу паўстала мільготкая снежная павалока. Чыста машынальна і безразважна Васіль пачаў уставаць з канапы. Выгляд ён, відаць, меў страхалюдны, паколькі Сяргей Уладзіміравіч увобмірг збляднеў, ссутуліўся і, вытапырыўшы рукі наперад, задам затэпаў да дзвярэй у калідор. Збарвянелы сын, выпнуўшы вочы, марудна насоўваўся на яго. На выхадзе ачумелы ад страху бацька зачапіўся за ножку аляпаватага крэсла, спатыкнуўся і грымнуўся на падлогу. Пакуль паднімаўся на ногі, сын наблізіўся і навіс над бацькам. Скурчаны, варты жалю, пазіраў Сяргей Уладзіміравіч на Васіля знізу ўверх. Ён ліхаманкава спрабаваў прыкрыць твар рукамі, нібыта сын і напраўду будзе яго зараз мяцеліць. Падбародак Уладзіміравіча торгаўся, па шчоках прабягалі сутаргі.

– Не-на-віджу! – больш здагадаўся, чым расчуў бацька словы, сказаныя навіслым над ім нялюбым раз’юшаным сынам. – Я цябе не-на-віджу!

Вымавіўшы гэта, Васіль прыціснуў далоні да твару, укленчыў перад крэслам і, уткнуўшыся ў абіўку, заплакаў.

Перапалоханая крыкамі-стукамі, бегла праз калідор Людміла Пятроўна. За яе спінай якраз залузваўся ў кватэру Яўген з абярэмкам дываноў…

29

Пасля вышэйапісаных падзей Васіль перабраўся жыць да Марыі Лухвіч. Адчуваў ён сябе кепска. І не так гняло гэтае часовае развітанне з бацькоўскім домам, як веданне ўласнае вінаватасці. Найперш перад маці. Бацьку ён меў падставы недалюбліваць. Але Людміла Пятроўна… Сурмач штораз унутрана скаланаўся, успамінаючы яе дакорліва-разгублены позірк, калі ён, напхаўшы спартыўную сумку пажыткамі, баязліва выбягаў з кватэры. Маці сядзела ў пярэдняй, на крэсле каля трумо, і гладзіла па галаве сівавалосага Сяргея Уладзіміравіча. Бацька так і не паспеў падняцца з падлогі і, укленчаны, рыдаў несуцешна і амаль бязгучна…

Сурмач не бачыў розумам сваёй віны, але яе цяжар на сэрцы быў неаспрэчны. З гэтым друзам жыць было даўка і невыносна. Не ўсцешвалі ні апантанае каханне Машы, ні надоечнае павышэнне па службе, ні ўзаемадачыненні з прыяцелямі і супрацоўнікамі. Паўсядзённыя дзеянні Сурмач рабіў механічна, не спагадаючы душою, не перажываючы. І здавалася, усё адно: з’есці зараз крэмавае пірожнае ці атрымаць па мордзе ад падваротнай шпаны.

У першыя пасля сыходу дні, а прамінуў ужо тыдзень, навальвалася моцнае і назойлівае жаданне напіцца. Не проста напіцца – нырнуць у самы чорны, беспрасветны запой. Неаднойчы набіраў ён нумар Змітра Куліка і сам жа, пасля першых гудкоў у адказ, націскаў на гашэтку. Нібыта добры анёл пільнаваў Васілёў лёс, не даваў абрынуцца ў прорву.

Гэтае пачуццё віны, тыя цьмяныя дакоры сумлення, было зусім новым, нязнаным для Васіля. Ён не ведаў, што чалавек, не здольны пакаяцца, не варты называцца Чалавекам на гэтай зямлі. Прынамсі хрысціянінам – дакладна не можа. Балючае, нязноснае напачатку пачуццё (а не разважнае ўсведамленне) віны, у далейшым ператвараецца ў Вечны агонь, з якога цярплівыя выходзяць больш падрыхтаванымі да Бясконцасці.

Невінаватых няма. Кожны з’яўляецца не з пустэчы, кожны ходзіць не ў вакууме, кожны не знікае дарэшты. А значыць, нясе на сабе адказнасць, на ўзроўні клетак і генаў, за грахі продкаў; адказвае за кожную памятую на сваім шляху травінку, кожную незнарок задушаную на дарозе казюлю, адказвае за шчасце будучых пакаленняў…

Прыняўшы гэтую віну сэрцам, светла пакаяўшыся, мы тым самым выходзім за межы ўласнага цела, уласнай абалонкі душы і на міг становімся ўсім Сусветам… І вось тады, за прынятым намі болем, грахом безлічы жывых істот як закон раўнавагі Космасу струменіць у нашы сэрцы і радасць, гэтымі жывымі істотамі калісьці перажытая. У гэтым таінства пакаяння. Сурмач не ведаў гэтага, як не ведае гэтага кожны ў пару духоўнага дзяцінства. Няшчасныя тыя, хто не перасягнуў рубеж той духоўнай сталасці, якая ніколькі не тоесная сталасці фізічнай. Многія не перасякаюць гэты рубеж. Як не ўсе зведваюць на зямлі каханне. Хто вінаваты? Адказ – па-за жыццём, за тым даляглядам, дзе закрываюцца нашы зямныя вочы…