Людміла Рублеўская - Дагератып

Вядома, партрэт бунтаўніка пансіянеркі і пастараліся адабраць. Напэўна, каб ізноў пакараць хоць выяву даўно мёртвага злачынцы, як прынята ў дзікуноў і выключна вернападданых асобаў.

Багута не можа ўспомніць, як усё адбывалася. Хаця падзеі таго травеньскага дня дасюль пракручваліся ў памяці вядзьмарскім калаўротам. Проста яе шчуплае, але жылістае цела, звыклае да холаду і ўдараў, само ведала, што рабіць - імклівыя рухі яшчаркі, кідкі гадзюкі.

Магчыма, звычайныя хатнія дзяўчаткі разбегліся б адразу, сутыкнуўшыся з такім шалёным супрацівам, але тут вучыліся на казённы кошт сіроты, закінутыя атожылкі дваранскіх родаў, звыклыя да законаў зграі. Старонняга назіральніка здзівіла б, як білася Багута - з недзіцячай жорсткай развагай: найперш трэба заваліць вось гэтую зубастую, кірпаносую завадатарку з пукатымі вачыма і тоўстай русявай касой, укладзенай бублікам, астатнія адступяць. І з недзіцячай упэўненасцю, што калі не адбароніцца - заб’юць.

Зубастая таўсманая дзеўка захрыпела і павалілася на зямлю, вочы яе закаціліся.

- Забілі!

Вакол адразу апусцела, пацішэла... Да звону ў вушах пацішэла... А можа, гэта дзумкаюць пчолы, збіраючы дзівосны мёд кветак? І няхай карэнні кустоў, на якіх тыя кветкі ўзгадаваныя, усмакталі рэкі крыві і нечыстотаў, мёд будзе духмяным і салодкім.

- Вы, безумоўна, Багуслава Кленчыц! - да маленькай забойцы, якая застыла на фоне квецені язміну і бэзу лялькай са зламанай спружынай, прыціскаючы да запэцканага крывёй калісьці белага фартуха дагератып, падыходзіў спадар у акуратным касцюме-тройцы, з такой ветлай усмешкай, нібыта знаходзіўся на дабрачынным кірмашы. - Ты малайчына. За свой гонар і за гонар такога бацькі, як твой, варта біцца!

Ён яе хваліць? Багута маўчала, насцярожана пазіраючы на незнаёмца. Няўжо ён увесь гэты час назіраў за бойкай? Чаму не ўмяшаўся? Але думкі блыталіся, таму што краем вока бачылся тое, страшнае, што ляжала на траве... Дзіўна, але спадар пераступіў цела таўсманай пансіянеркі нязмушана, быццам цераз калоду, схіліўся да Багуты і загаварыў па-змоўніцку, упэўнена і амаль весела:

- Мяне завуць Ян Ранарыч, я быў добрым сябрам твайго бацькі, ад­важнага Марцыяна Кленчыца. Доўга шукаў цябе. І мяркую, што варта неадкладна цябе адсюль забраць. Як ты думаеш, Багуслава?

Усё бліжэй чуліся крыкі... Дзяўчынка, з цяжкасцю пераадолеўшы здранцвенне, змагла толькі кіўнуць галавой, сціскаючы дагератып, аж краі балюча ўразаліся ў даланю.

Коні ў брычцы пана Яна былі хуткія і сытыя. Куды яны везлі? Якая розніца. Ад нечаканага апекуна пахла тытунем, дарагім адэкалонам і порахам.

Багута з маленства добра ведала пах пораху.

На начлег спыніліся толькі позна ўвечары, у прыдарожнай гасцёўні, прапахлай гарэлымі блінамі, кіслай капустай і гарэлкай. Першае, што сказаў пан Ранарыч дачцэ свайго сябра, калі яны апынуліся сам-насам у пакоі, было:

- Ну вось, ты і пачала адлік сваёй помсты. З удалым пачаткам, панна Кленчыц!

І зноў усміхнуўся, добразычліва так, прыемна...

У яго такі талент - рабіць усё зразумелым, натуральным.

А Багуслава - каб магла тады крычаць, закрычала б, каб не адвучылі плакаць - плакала б... Але яна сапраўды была атручаным парасткам, пустазеллем, якое толькі выпадкова не выпалалі.

А яшчэ яна была прыроджанай забойцай.

Так сказаў пан Ян. Яму заставалася толькі адшліфаваць яе таленты і даць простыя і ясныя мэты. Высакародныя, а як жа. Што яшчэ можа ўтрымаць такіх, як яны, на мяжы вар’яцтва?

Інквізітары рэвалюцыі...

Няўжо і тым, сярэднявечным, інквізітарам у перапынках паміж прыступамі халоднай ятрасці ваяра і пякучага задавальнення, што зло пакаранае, было гэтак жа моташна ад саміх сябе? Гэтак жа расцякаўся ў грудзях халодны жах ад усведамлення - гэта назаўсёды, гэтая кроў на руках, як у Каіна, душа ў праказе смяротнага граху... Словы малітвы страшна вымавіць услых, бо вусны іх не вартыя... У царкве Багуслава дазваляла сабе стаць толькі ў прытворы. Яко мытар. Яко разбойнік. Душагубца. Хаця ў мэтах канспірацыі пан Ян патрабаваў, каб яны станавіліся наперадзе і выяўлялі іставую малітву. Выяўлялі, вядома - не маліліся. Бо ў рэвалюцыянера адна вера - у змаганне. У тое, што ўсё, што яны робяць, урэшце прывядзе да чагосьці вялікага, светлага і справядлівага, нават калі ў тым светлым не будзе месца такім кроплям цемры, як яны.

Багуслава Ніхель. Багуслава Ніхто. Ці мог прыгожы юнак на дагератыпе апраўдаць яе?

Багуслава загасіла недапалак... У роце гарчыла, як ад палыновай настойкі. Фатографка часам шкадавала, што кінула какаін, які на нейкі час даваў гарантаваную лёгкасць і ўпэўненасць. Але надта жахлівай падавалася пустэча, што непазбежна прыходзіла на месца лёгкасці. Надта не хацелася быць залежнай яшчэ ад чагосьці. Багута нагледзелася на людзей, у якіх трэсліся ад нецярплівасці рукі, калі яны даставалі з кішэні бляшаначкі з коксам. Экзальтаваныя паненкі, што нюхалі эфір - новая мода, якая, на шчасце, не дайшла да мястэчак кшталту Б* - набывалі прыгожае сіняе адценне скуры і прыкметы старэчага маразму. Многія падсядалі на морфій... Асабліва пасля франка-прускай вайны - амаль усе жаўнеры вярнуліся з яе марфіністамі. Мала таго, што наркотык калолі параненым, і ўвогуле ад любой хваробы, але ўсе, ад навабранца да афіцэра, ужывалі атруту “для ўзняцця баявога духу”. Малады модны ўрач Зыгмунд Фройд настойліва раіў прапісваць морфій усім, бо сам зведаў ягонае “дабрадатнае” ўздзеянне і быў уражаны, калі сусветны кансіліум калегаў вынес вердыкт аб шкоднасці “ўсемагутнага” рэчыва.