Ігар Бабкоў - Хвілінка

Няясна было, пра што ўсё ж такі будзе мая гісторыя.

Пра кавярню і яе наведвальнікаў? Пра выпадковую сустрэчу, што адбылася ў менскім інтэрнаце ў адзін са жнівеньскіх дзён 1984 года?

Пра пошукі формы? Пра штосьці важнае, што адбываецца ў душы герояў, не дазваляючы спыніцца на неістотным, супасці з часам?

А можа, урэшце, пра само чалавечае жыццё, якое застаецца незразумелым, нават калі яно амаль пражыта?

Праўду кажучы, я і не спяшаўся яе дапісваць. Я знаходзіў розныя аргументы, каб адцягнуць, адкласці.

Распавесці яе да канца, казаў я сабе, — значыць, надаць сэнс іх жыццям, зрабіць выгляд на старонках, што ты калі не ведаеш, дык хаця б спадзяешся на такі сэнс. А хто з нас, часовых і недасканалых — можа прэтэндаваць на такое?

Зрэшты, казаў я сабе, мне дастаткова быць разам з імі, прысутнічаць побач. Месяцамі. Гадамі. І нават дзесяцігоддзямі.

Сапраўды — мая гісторыя існавала са мной, часам паралельна, часам перпендыкулярна маёй рэальнасці. Перапляталася з іншымі гісторыямі.

Персанажы жылі сваімі жыццямі амаль самастойна, але раз-пораз нагадвалі пра сябе, і я, раптоўна, пасярод іншых заняткаў, кідаўся занатоўваць штосьці важнае — пра Эву Дамініку ці пра Багдана.

Альбо — пішучы пэўныя рэчы, я раптам разумеў: гэтыя словы належаць не мне — іх насамрэч падумаў Францішак.

Я зжыўся з гэтымі мілымі ценямі. Мне было шкада іх адпускаць, ставіць кропку.

Зрэшты, у мяне яшчэ шмат часу, казаў я сабе, часу, каб агледзецца, адчуць, як мае героі пасталелі, апляліся рознымі падзеямі, прайшлі праз эпоху.

***

Час сканчаецца заўсёды раптам.

Яшчэ перад гэтым яго так многа, але вось яшчэ хвіліна і ты разумееш: часу больш няма.

Разумееш, што сапраўды позна.

Калі позна, калі ўжо няма часу, калі застаецца толькі хвілінка, тады ўсё і адбываецца.

Гэта гісторыя можа быць расказаная па-іншаму: як разгорнуты каментар да аднаго з вершаў Лесмяна. Балады, што была напісаная напачатку мінулага стагоддзя. І якая называецца Дзяўчына.

Францішак сказаў мне аднойчы, што ў гэтым вершы ёсць усё, што здарылася з яго пакаленнем.

Я не адразу зразумеў, якія здарэнні ён меў на ўвазе.

У баладзе расказваецца загадкавая гісторыя. Пра дванаццаць братоў і дзяўчыну. Ці, больш дакладна, пра дзявочы голас, які ім пачуўся аднойчы за невыпадкова сустрэтым мурам.

Баладу гэтую геніяльна пераклаў М., ягоны сябра. Праўда, некаторыя знаўцы Лесмяна лічаць, што ён крыху спрасціў другі план. І, наадварот, яшчэ больш узмацніў асноўную эмоцыю. Адаптаваў тэкст, зрабіў яго больш выразным. І ў гэтым сэнсе крыху менш трывожным.

Але для нас гэта не так важна.

Вось ягоны пераклад.

Баляслаў Лесмян «Дзяўчына»

Дванаццаць мраяроў-братоў мур напаткалі за туманам Няўцешны голас плакаў там, дзяўчыны голас занядбаны

І пакахалі голас той яны і мару пра Дзяўчыну, І вуснаў уяўлялі кшталт па тым, як спеў ад жалю гінуў... Сказалі: “Плача — значыць ёсць!” І больш ужо не гаварылі. Перажагналі цэлы свет — і свет задумаўся ў той хвілі... У мур ударыў молат — і ўраз задрыжэў цагляны волат! Не ведала сляпая ноч, хто чалавек з іх, а хто молат? “Хутчэй мы скрышым цэглу, чым Дзяўчыну змые смерці хваля!” Так адзінаццаці братам казаў дванаццаты ў запале.

Пакуль перад намі звычайная гісторыя. Простая, амаль сентыментальная. Братам чуецца дзіўны голас за мурам, спеў дзяўчыны, што гіне ад жалю.

Браты вырашаюць зруйнаваць мур і вызваліць дзяўчыну.

Ясная эмоцыя. Зразумелая мэта.

Праўда, у арыгінале, у самога Лесмяна пачатак крыху насцярожвае: Дванаццаць братоў, што верылі ў сны, агледзелі мур з мройнага боку.

Чаму ён падкрэслівае, што браты менавіта верылі ў сны? І дзе, у якім месцы знаходзіцца ягоны мройны бок?

А яшчэ гэтае “ад жалю гінуў”.

Ад жалю да каго? Да сябе і свайго лёсу? Ад жалю да тых, хто застаецца за мурам? Ці да тых, хто пачуў гэты голас і паверыў яму?

Але пойдзем далей.

Ды марнай праца іх была і гарт цягліцаў быў дарэмны. Спавіў іх целы сон, які за мурам панаваў нядрэмна! Трухлеюць косці, тлее ўсё, бляднее твар, пусцеюць вочы... І ўсе памёрлі ў адзін дзень, узятыя адною Ноччу!

Вось перад намі першая нечаканасць. Браты паміраюць, так і не зруйнаваўшы мура. Паміраюць неяк вельмі хутка і не да канца зразумела. Ад сну, які “нядрэмна” панаваў за мурам. Гісторыя нібыта скончаная, і скончаная паразай. Але. Як можа сон прывесці да смерці? Можа быць гэта не зусім сон? І не зусім смерць?

Ды, стаўшы ценямі, яны трымалі молаты ў далонях! І толькі іншы час плыве — і іншым звонам молат звоніць. І звоніць ён і ўзвыш і ўздоўж! І разганяе вечны холад, Не ведала сляпая ноч, дзе цень няісны, а дзе молат. “Хутчэй мы скрышым цэглу, чым Дзяўчыну змые смерці хваля!” Так цень дванаццаты казаў астатнім ценям у запале.