Франц Сіўко - Выспы

Рашэнне з’ехаць з дома адпачынку дачасна, не дабыўшы тэрміну пуцёўкі, выспела ў яго неўпрыцям, само сабою. Яно, мабыць, і някепска, што выспела, бо неўзабаве мінае год кантракту на працу ў тэхнікуме, і трэба афармляць усе паперы нанова, то няхай будзе на тыя турботы дзён з запасам. Апроч таго, і сумнеў наконт сынавай дысертацыі, абарона якой прызначана на наступны аўторак, не дадае ахвоты адпачываць.

У купэ цемнавата і амаль пуста, толькі з лежака насупраць ягонага месца звісае на дол жаночая рука з бранзалетам на запясці. Жанчына ўздымае голаў, і гучны, з адмысловаю інтанацыяй выкліку голас дзеўкі з прычоскаю ні то Б’ёрк, ні то маладой Пугачовай, той самай, што ехала тры тыдні таму ў сталіцу да каханка-суценёра, напаўняе купэ:

— Вы, дзядзька? Ну ж сустрэча! Хваліцеся, як адпачылі?

— Дзякуй, добра. А вы як? Вяртаецеся дахаты? Надакучыла ў вялікім горадзе?

— Якое там! – Дзяўчына падхопліваецца з лежака, сядзіць колькі хвілін моўчкі нібы ў здранцвенні, затым зноў пачынае гаварыць: — Пакуль я ў бацькоў гасцявала, Артурчык, гад балотны, з сяброўкай маёй, Анжэлкай, скруціўся. То не заставацца ж мне трэцяй! Але і выдала абодвум на развітанне, доўга будуць памятаць. Будуць памятаць паскуднікі, не хутка забудуцца!

— А самі што будзеце рабіць?

— А што мне, прыткнуся дзе-небудзь. У камерцыі, да прыкладу, можна... Вунь сястра мая з мужыком каторы год курэй возяць з Расіі на продаж – прыбытковая справа. У Турцыі, кажуць, таксама няблага на зборы ўраджаю можна зарабіць. Пару месяцаў напрыканцы лета парабіў і адпачывай сабе рэшту года. Або ў Маскву падацца, там ёсць дзе разгарнуцца. А не выгарыць нідзе — дома справу адчыню, ахвотных зарабіць дзяўчат вунь колькі наўкола, толькі прапануй. Досвед маю, што ды як, дам рады. Паглядзім... А на іх заяўлю куды след пра б...і іхні бізнес, хай пацягаюць разумнікаў...

Яна гаворыць хутка, і выраз яе твару штохвіліны робіцца ўсё больш помслівым, і ўрэшце ён, спопелены злосцю, ператвараецца ў непрыгожую, пачварную маску.

Дарашэнка куляецца ніцма на ляжак, стараючыся не слухаць, што гаворыць дзеўка, бо гаварыць яна, адчувае, можа доўга, адварочваецца тварам да сцяны. Надзіва, і яна адразу ж змаўкае.

Колькі хвілін мінае ў цішыні, затым цішыню нечакана пранізвае слабы ўсхліп. Ён такі па-дзіцячы жаласны і так няўмольна набірае з кожнаю хвіляю моцы, што Дарашэнку робіцца не па сабе. Ён мяркуе, што б сказаць дзяўчыне такое, каб супакоіць яе, але не знаходзіць слоў. Глыбей унурваецца шчакою ў падушку, намагаецца ўспомніць, як зваць (вось жа казала колісь Люся, а ён забыўся) Зелянухавага сына.

Думка пра тое, якая гэта нялёгкая справа – здзяйсняць учынкі ў адпаведнасці з узростам, яшчэ хвіліну трымае яго ў палоне, павольна чэзне ў нетрах растузаных падзеямі тыдня глуздоў.

— О, хіба я не сказала?

Але… а як вы думаеце, чаму вы ўсе тут сабраліся?

Алан Бэнэт. Няпросты чытач.

— Што ж, тады і распачнем, мабыць, нашу ўрачыстасць, — голасам, з якога прабіваўся вонкі старанна прыхаваны за будзённасцю фразы лёгкі, ледзь улоўны прыгук хвалявання, сказала Вольга Андрэеўна, дырэктарка ліцэя, і падала маладому чалавеку пры пульце знак уключаць музычнае суправаджэнне. Хлопец схіліўся над пультам, бадзёрая старасвецкая мелодыя шуганула з развешаных у міжваконнях і па-над сцэнаю дынамікаў, разлілася па аздобленай партрэтамі дзеячаў культуры розных эпох – першадрукар часоў Сярэднявечча, музыка пары Рэнесансу, пісьменнік-адраджэнец пачатку мінулага стагоддзя, мастак міжваеннай пары, скульптар эпохі расцвілага сацыялізму, знакаміты дырыжор урадавага аркестра часу цяперашняга – зале.

«Сама меней гадзіны на паўтары ўсё гэта разлічана, — маркотна падумаў прэзідэнт і акінуў паглядам купку апранутых у нацыянальныя касцюмчыкі дзяцей пры сцэне. — Калі не надаўжэй». Ён скасіў вочы ўбок, асцярожна, каб не патрапіць у такой невыгоднай позе ў аб’ектыў тэлекамеры, што акурат у гэтую хвіліну насоўвалася на рад, дзе ён сядзеў, глянуў на дырэктарку. Позіркі іх скрыжаваліся – на імгненне, не болей. Але яму, вопытнаму наведніку імпрэзаў падобнага кшталту, і гэтага караценькага мігу, каб ацаніць унутраны стан жанчыны, было дастаткова. Хвалюецца, канечне, нябога, як жа, ды хто на яе месцы ў прысутнасці такой сябрыны не хваляваўся б! Ён павярнуўся да дырэктаркі тварам, каб падбадзёрыць яе ўсмешкаю, але прыпазніўся. Вольга Андрэеўна ўжо адвяла пагляд, штосьці ціха тлумачыла суседу, мужчыну ў шэрым касцюме-тройцы – здаецца, сакратару нямецкай амбасады.