Франц Сіўко - Выспы

Далонь яго міжволі пацягнулася да шуфлядкі стала, звыклым рухам пальцаў – каторы раз ужо тое рабіла астатнім часам — намацала пад папкамі прэзентаваную дырэктаркай ліцэя брашуру. Ён паклаў брашуру на стол паверх падрыхтаваных да прагляду новых папер, у задуменні разгарнуў на закладзенай абгорткаю ад цукеркі – нязводная дзіцячая звычка —старонцы. Ну ж настаўніца, ну ж спрытная кабетка... Гэтак неўпрыцям умантачыла яму падчас першай іхняй сустрэчы гэтую чытанку, што ён і ахнуць не паспеў. І вось табе вынік: так спакваля ўцягнуўся ў чытанне, што ўжо і дня без яго не ўяўляе. Быццам то зусім і не навуковае выданне, а які-небудзь дэтэктыў. І быццам і ён ніякі не прэзідэнт, а самае меншае супрацоўнік інстытута мовы.

Уцягнуўся, хоць, праўда, не адразу і не без напругі. Не будзе нават перабольшаннем сказаць – не без каліва прадузятасці: падумаеш, гістарычныя варункі развіцця мовы! Ведаем мы гэтыя варункі са стасункамі. Паслухаць усіх гэтых дамарослых рупліўцаў на моўнай глебе, дык на свеце нічога няма больш надзённага, чым мова. Ды і чытанка не з лёгкіх, лічы, кожнае слова з-за браку досведу чытання на мове напачатку даводзіцца браць ледзь не метадам кавалерыйскага наскоку. Адны тэрміны чаго вартыя, што ні сказ, то глуздаскрут. Гэта пасля ўжо, калі ўвойдзеш у рытм ды смак, усё куды лацвей. Напачатку ж — пакуты яшчэ тыя, ворагу не пажадаеш. Да таго ж і адсутнасць сістэмы чытання – похапкам, прыскакам, у перапынках паміж сотняй неадкладных спраў – належнаму засваенню прачытанага не спрыяе. Раз-пораз даводзіцца вяртацца, каб узгадаць ужо чытанае, да папярэдніх старонак.

І ўсё-такі чытанка яго захапіла. Хоць і пэўныя пытанні выклікала. Можа, нават больш выклікала пытанняў, чым дала адказаў. Але каму тут, у будынку Адміністрацыі ці ў тым жа кабінеце міністраў, іх задасі? Папярэднік ягоны, мяркуючы па ўсім, на такія дробязі, як мова, не зважаў і кадры, вядома, падбіраў адпаведныя свайму светагляду. А такіх тут добра калі не дзве траціны, і прымусіць іх пасунуцца на карысць аднадумцаў праўдзівых, а не тых, што з дуляю ў кішэні, нават яму, дарма што прэзідэнт, не так проста.

Ён націснуў гузік званка збоч стала, застыў над паперамі ў чаканні памочніка. Памочнік, сярэдняга ўзросту чалавек з клеркаўскай вывучкай і гучным прозвішчам Эпізодчык, з’явіўся праз хвіліну, з выразам заклапочанасці на твары схіліў голаў у гатоўнасці выканаць чарговае распараджэнне шэфа.

— Да саміту ў Турыне ўсё падрыхтавана, спадар прэзідэнт, — сказаў, упэўнены, відаць, што толькі дзеля гэтага яго і выклікалі.

— Ды я не пра тое... Вось што, мне патрэбна паглядзець факсіміле Літоўскай метрыкі, — сказаў прэзідэнт. – Зрабіце запыт у бібліятэцы, толькі хутка зрабіце, не марудзьце.

— І прынесці вам сюды? Добра, — выпростваючыся і дэманструючы корпус заўзятага спартсмена, сказаў памочнік. — Будзе зроблена неадкладна.

— Ой, сумняваюся, — абсек ягоны запал прэзідэнт. – Прынесці адразу гэтулькі кніжак нават вам з вашымі выбітнымі плячыма ды цягліцамі наўрад будзе пад сілу.

Самалёт прамчаўся над ваколіцамі Турына, набіраючы вышыню, імкліва пасунуўся ўгору. Прэзідэнт адхінуўся на спінку сядзення, слізгануў безуважным позіркам па густых, падобных зверху да запаўсцелых бараноў аблоках: нічога цікавага, бель ды бель, куды б і адкуль ні ляцеў – заўсёды адно і тое. Дык, пакуль не замаячылі наперадзе Альпы і пагляд міжволі не пачаў скіроўвацца на вастраверхія зубцы вяршыняў пад крылом самалёта, можна і пачытаць. Ён лацвей уладкаваўся на месцы, дастаў з тэчкі кніжку — дапаможнік па фразеалогіі, які днямі ўзяў у бібліятэцы дзеля папаўнення моўнага багажу айчыннымі выслоўямі і які пачаў чытаць учора ў нумары гатэля, пасля прыёму ў аўстрыйскай амбасадзе. Паспеў адолець, праўда, зусім няшмат, бо неўпрыцям змарыў сон: дало знаць аб сабе выпітае падчас прыёму віно. То вось якраз зараз, можа, і зручны момант узнавіць чытанку.

Але чытанне не ішло. Як ні намагаўся прэзідэнт засяродзіцца на словазлучэннях, ідыёмах ды іншых філалагічных паняццях, нічога не атрымлівалася. Сэнс прачытанага раз-пораз губляўся, думкі блыталіся, як недарэка ў трох хвоях, пераскоквалі на іншае, зноў і зноў вярталіся да ўчорашняе размовы ў кулуарах саміту з прэзідэнтам Турцыі. Той спытаў, на якую мову ператлумачвае ягоны перакладчык, і быў вельмі здзіўлены адказам, пачуўшы, што не на мову. Праўда, услых здзіўлення хітры магаметанін не выказаў, але яго і без таго не ўяўляла цяжкасці адчуць. Да таго ж побач гаманілі і, мабыць, чулі іхні дыялог з туркам іншыя прэзідэнты: француз, здаецца, фін, яшчэ хтосьці. Вунь як вачмі няўцямна запулялі ды захіталі галовамі: маўляў, як гэта – не на мову? Хіба гэта не ўдар па ягоным самалюбстве? Ці яму, можа, толькі здаецца так, што ўдар, а насамрэч – нічога такога? Надта ім, тым туркам, французам ды фінам, абыходзіць ягоная мова. Ці не след яму ўжо навучыцца ўспрымаць усё прасцей? Залішняя далікатнасць, вядома, што простаму смяротнаму, што прэзідэнту, душэўнае раўнавагі не дадае.