Патрык Зюскiнд - Парфума

Пасля другога куфля ўся нервовасць i няўпэўненасць, усе паняверкi знiкалi i яго напаўняў велiчны спакой. Ён адкiдваўся на мяккiя падушкi канапэ, адкрываў кнiгу i пачынаў чытаць пра пахi свайго маленства, пахi школьныя, пахi гарадскiх вулiц i завулкаў, чалавечыя пахi. I яго прабiралi прыемныя дрыжыкi жаху, бо тут ён выклiкаў суцэльна ненавiсныя, знiшчальныя пахi. З агiдай i цiкаўнасцю Грануй чытаў кнiгу мярзотлiвых пахаў, i калi агiда пепрасiльвала цiкаўнасць, ён проста захлопваў яе, адкладваў убок i браў наступную.

Заадно ён увесь час прыкладваўся да высакародных пахошчаў. Пасля пляшкi з водарам надзеi ён адкаркоўваў бутлю 1744 года з пахам дроў каля дома мадам Гаяр. А потым выпiваў вечаровага паху, насычанага духамi i церпкiм цяжарам кветак, падабранага на ўскраiне парку Сэн-Жэрмэн-дэ-Прэ ўлетку 1753 годда.

Цяпер ён ужо як след прапахся. Цела яго ўсё цяжэй асядала на падушкi, а дух чароўна затуманьваўся. I ўсё ж ягоны баль гэтым не канчаўся. Праўда, вочы ўжо больш не маглi чытаць, кнiга даўно выпала з рук, але яму не хацелася завяршаць вечар без яшчэ адной, апошняй бутэлькi, самай шыкоўнай: гэта быў водар дзяўчыны з вулiцы Марэ...

Ён выпiваў яго багавейна i дзеля гэтага выпрорстваўся на сваёй канапэ, хоць яно было i цяжкавата, бо пурпуровы салон хiстаўся i круцiўся вакол яго ад кожнага руху. У позе ўзорнага вучня, сцiснуўшы каленi i стулiўшы ступакi, паклаўшы левую руку на левы клуб,-- так пiў маленькi Грануй каштоўны водар са скляпоў свайго сэрца, пiў куфаль за куфлем i рабiўся ўсё больш зажураны. Ён ведаў, што выпiў занадта многа. Ён ведаў, што аж столькi асалоды яму не вытрываць. I ўсё-такi пiў да дна. Ён iшоў цёмным праходам з вулiцы ў двор. Iшоў на святло. А ў коле святла сядзела дзяўчына i рэзала слiвы мiрабэль.Час ад часу чуўся трэск ракет i петардаў феерверка...

Ён адстаўляў куфаль i сядзеў, быццам скмянелы ад сентыментальнасцi i ап'янення яшчэ некалькi хвiлiн, пакуль з яго языка не знiкаў смак выпiтага. Нерухома глядзеў перад сабою. У мазгу ў яго пусцела, як i ў бутэльках. Тады ён адкiдваўся гна бок, на пурпуровае канапэ i iмгненна атупела засынаў.

I тым самым часам вонкавы Грануй таксама засынаў на сваёй гцньцы. I сон у яго быў такi самы бяздонны i глыбокi, яяк i сон унутранага Грануя, бо гераклавыя подзвiгi i эксцэсы аднаго не менш стамлялi i другога -- абодва яны, зрэшты, былi той самы чалавек.

Праўда, калi ён прачынаўся, дык прачынаўся не ў пурпуровым салоне пурпуровага замка за сямю мурамi i нават не на вясновых лугах сваёй душы, а толькi ў каменным сховiшчы ў канцы тунэля на цвёрдым подзе ў апраметнай цямрэчы. I яго млосцiла ад голаду i смагi i даймалi дрыжык i пахмел, як сiняга прапойцу пасля загулу. Ён рачком выпаўзаў са сваёй штольнi.

На дварэ нешта стаяла -- цi то пачатак, цi то канец ночы, але нават апоўначы святло зорак рэзала вочы. Паветра здавалася пыльным, едкiм, пякучым для лёгкiх, ландшафт -- сухiм i цвёрдым, ёнiнатыкаўся на каменне. I нават самыя далiкатныя пахi турзалi i казыталi яго адвыклы ад вету нос. Грануй, гэты клешч, стаў адчувальны, бы рак, якi вылез з панцыра i голы плавае ў моры.

Ён iшоў да крынiцы, злiзваў са скалы вiльгаць --гадзiну, дзве гадзiны, гэта была пакута, час не канчаўся, той час, калi яго заставаў рэальны свет. Ён зрываў з камянёў некалькi мохнявак, душачыся, запiхваў iх сабе ў рот, прысядаў на камянях, спраўляў патрэбу i пажыраў адначасова -- усё павiнна было рабiцца хутка, хутка, хуценька, як найбаржджэй -- i на злом галавы страмотыч, як маленькi мяккi звярок, пад якiм у небе ужо кружляюць каршуны, бег назад у сваю пячору, у канец тунэля, дзе ляжала гунька. Тут яму зноў нарэшце было бяспечна.

Ён прыхiляўся плячмi да груды друзу, выцягваў ногi i чакаў. Цяпер яму трэба было супакоiць цела, зусiм супакоiць, як посуд, якi вовь-вось расплешчацца, калi яго надта моцна страсянуць. Паступова яму ўдавалася супакоiць дыханне. Яго ўзбуджанае сэрца пачынала бiцца раўней, шторм унутры спакваля суймаўся, ацiхаў. I раптам адзiнота, як чорная роўнядзь штылю, агортвала душу. Ён заплюшчваў вочы. Чорныя дзверы ў ягонае "я" адчынялiся, i ён заходзiў. У тэатры Грануевай душы пачынаўся чарговы спектакль.

I так дзень у дзень, тыдзень у тыдзень, месяц у месяц. I так цэлых сем гадоў.

А тым часам у свеце ваявалi. Бiлiся ў Сiлезii i ў Саксонii, у Гановеры i ў Бельгii, у Багемii i Памеранii. Салдаты караля гiнулi ў Гесэне i Вестфалii, на Балеарскiх выспах, у Iндыi, на Мiсiсiпi i ў Канадзе, калi не памiралi ад тыфусу яшчэ па дарозе туды. Мiльёну чалавек вайна каштавала жыцця, каралю Францыi -- ягоных калонiй, а ўсiм краiнам, што пераймалiся тою вайною,-- столькi грошай, што яны нарэшце, перасiлiўшы сябе, рашылi канчаць.